What The Fork, Bitcoin Forks - Part 1/2

شیر یا خط - فصل دوم - قسمت دوم (بخش اول)

فورک های بیتکوین٫ تاریخچه آنها

در این اپیزود به ادامه بحث در مورد شاخه (فورک) های بیتکوین٫ تاریخچه فورک ها٫ تحلیل پیدایش و تاثیر ایجاد یک کوین(رمزارز٫ دیجی ارز) جدید از این شاخه های نرم افزاری می پردازیم.

۵ آذر ۱۳۹۶

November 26 2017

فورک؛ کلمه‌ای که این روزها در دنیای بیتکوین زیاد شنیده می‌شود اما همیشه به یک معنا نیست. در این قسمت با نگاهی به ریشه این واژه در دنیای برنامه‌نویسی و اوپن‌سورس، سراغ تاریخچه فورک‌های بیتکوین می‌رویم؛ از نخستین پروپوزال‌های تغییر بلاک سایز گرفته تا پیدایش کوین‌های جدیدی مثل بیت‌کوین کش، و در نهایت این پرسش کلیدی که آیا این همه فورک، فرصت‌اند یا تهدید برای خودِ بیتکوین.

توضیحات اپیزود

بحث با تعریف دقیق «فورک» آغاز می‌شود. فورک در اصل اصطلاحی است که از دنیای برنامه‌نویسی و سیستم‌های سورس‌کنترل مثل گیت‌هاب و بیت‌باکت آمده است؛ جایی که هر کسی می‌تواند از سورس یک برنامه یک کپی بردارد، آن را تغییر دهد و برای خودش نگه دارد. در دنیای نرم‌افزار این مفهوم دو شکل پیدا می‌کند: سافت‌فورک، یعنی به‌روزرسانی‌ای که نسخه‌های قدیم و جدید همچنان با هم سازگارند؛ و هارد‌فورک، یعنی تغییری که سازگاری را از بین می‌برد و همه کاربران ناچارند نسخه جدید را نصب کنند. مجریان توضیح می‌دهند که در شبکه‌هایی مثل بلاکچین و بیتکوین، چون معمولاً مشخص نمی‌شود که یک فورک سافت است یا هارد یا اصلاً تیمی جدید کوین تازه‌ای عرضه کرده، کاربران دچار سردرگمی و گاه سوءتفاهم می‌شوند؛ مثلاً این‌که فورک اتریوم به‌معنای دریافت کوین رایگان نبود، بلکه صرفاً یک آپدیت شبکه به دست خود ویتالیک بود.

سپس بحث به تاریخچه فورک‌های بیتکوین می‌رسد. مجریان یادآوری می‌کنند که پیش از دوران کوین‌سازی، بیتکوین هارد‌فورک‌های فراوانی داشت که صرفاً برای اضافه‌کردن قوانین جدید (مثل آدرس‌های مالتی‌سیگنیچر) بودند و هیچ کوین تازه‌ای نمی‌ساختند. اما با داغ‌شدن بحث بلاک سایز و محدودیت یک مگابایتی بلاک‌ها، پروژه‌هایی مثل بیت‌کوین اکستنددد (۲۰۱۴)، بیت‌کوین آنلیمیتد و بیت‌کوین کلاسیک شکل گرفتند که هر کدام راهی برای بزرگ‌تر‌کردن بلاک یا افزایش ظرفیت تراکنش پیشنهاد می‌دادند و بیشترشان در نهایت شکست خوردند. در سوی دیگر، سگویت (SegWit) به‌عنوان راهی برای جا‌دادن تراکنش بیشتر در همان یک مگابایت مطرح شد و پس از رأی‌گیری شبکه در آگوست فعال شد.

نقطه عطف روایت، جدایی گروهی است که با سگویت مخالف بودند و می‌خواستند بلاک سایز را بزرگ کنند؛ نتیجه‌اش تولد بیت‌کوین کش بود، اولین باری که یک فورک جامعه‌محور کوین جدیدی ساخت و در همان لحظه هر کسی که بیتکوین داشت، به همان اندازه بیت‌کوین کش هم دریافت کرد. از این نقطه به بعد گفت‌وگو به تحلیل تاثیر این فورک‌ها بر تمرکز‌زدایی، مایننگ، اعتماد، نقدینگی و قیمت بیتکوین می‌رسد و مجریان دیدگاه‌های متفاوت خود را درباره فرصت یا تهدید‌بودن این پدیده مطرح می‌کنند.

نکات اصلی بحث‌شده

فورک چیست و از کجا آمد؟

• ریشه واژه فورک در دنیای برنامه‌نویسی و سیستم‌های سورس‌کنترل مثل گیت‌هاب و بیت‌باکت است؛ گرفتن یک کپی از سورس و تغییر‌دادن آن.
• سافت‌فورک: به‌روزرسانی‌ای که نسخه قدیم و جدید همچنان با هم سازگارند.
• هارد‌فورک: تغییری که سازگاری را از بین می‌برد و همه کاربران باید نسخه جدید را دانلود و نصب کنند.
• نمونه بارز فورک در دنیای اوپن‌سورس، انواع لینوکس است که همه از یک بیس مشترک (و در گذشته یونیکس) جدا شده‌اند.
• در بلاکچین چون نوع فورک اغلب مشخص نمی‌شود، کاربران دچار سردرگمی می‌شوند؛ مثلاً فورک اتریوم صرفاً آپدیت شبکه بود، نه عرضه کوین جدید.

تاریخچه فورک‌های بیتکوین و بحث بلاک سایز

• هارد‌فورک‌های قدیمی بیتکوین صرفاً برای افزودن قوانین جدید (مثل آدرس‌های مالتی‌سیگنیچر) بودند و کوین جدیدی نساختند.
• بلاک‌های بیتکوین به یک مگابایت محدود بودند و بحث بر سر افزایش ظرفیت تراکنش‌ها بود.
• بیت‌کوین اکستنددد (دسامبر ۲۰۱۴): پیشنهاد افزایش بلاک سایز به ۸ مگابایت و رساندن تراکنش‌ها به حدود ۲۴ در ثانیه؛ در ۲۰۱۵ حدود هزار نود داشت اما در نهایت ساپورت نشد.
• بیت‌کوین کلاسیک (ژانویه ۲۰۱۶): هارد‌فورکی از بیت‌کوین کور برای دو‌برابر‌کردن بلاک؛ آن هم پروژه‌ای شکست‌خورده بود.
• بیت‌کوین آنلیمیتد: به ماینرها اجازه می‌داد سایز بلاک را تعیین کنند (تا ۱۶ مگابایت و به‌صورت کاستوم)، در مقابل رأی‌گیری کاربرمحور در کلاسیک.
• در فورک اکستنددد، دلیل اصلی شکست این بود که فورکِ یک اوپن‌سورس باید آپدیت‌تر از سورس اصلی بماند تا کاربر جذب کند، که نشد.

سگویت (SegWit) و تست‌نت‌ها

• سگویت همان BIP 141 بود که امضای رمزنگاری‌شده تراکنش را از داخل آبجکت تراکنش بیرون می‌کشید تا در همان یک مگابایت تراکنش بیشتری جا شود (تقریباً معادل دو مگابایت).
• تغییرات بنیادی شبکه از طریق پروپوزال (BIP) انجام می‌شود؛ کد مرج می‌شود و شبکه با سیگنال‌دادن بلاک‌ها (ورژن بیت) به آن رأی می‌دهد.
• وقتی رأی به حد نصاب (حدود ۹۵ درصد) رسید، سگویت در تابستان (حدود ۲۴ جولای/آگوست) فعال شد.
• تست‌نت‌ها شبکه‌های مجازی هستند که با فلگ خاصی اجرا می‌شوند؛ کوین‌شان ارزشی ندارد و اغلب زودتر می‌توانند فورک کنند چون ماینر محدودتری دارند (لایت‌کوین عملاً نقش تست‌نت بیتکوین را داشت).

بیت‌کوین کش، ایردراپ و مایننگ

• گروه مخالف سگویت که خواهان بلاک بزرگ‌تر بود، فورک کرد و بیت‌کوین کش ساخته شد؛ بلاکی که در شبکه اصلی معتبر نبود.
• برخلاف فورک‌های قبلی مثل لایت‌کوین، اینجا در یک لحظه کوین جدید ساخته شد و هر کسی که بیتکوین داشت، به همان مقدار بیت‌کوین کش هم داشت (حدود ۱۵ میلیون در دست مردم).
• این روش شبیه «ایردراپ» است؛ نمونه اولیه‌اش روی شبکه بیتکوین در ۲۰۱۳ (کوین Clam) بود که به هر آدرس دارای بالانس، مقداری داده شد.
• به‌دلیل مدل مایننگ مشابه بیتکوین اما با دیفیکالتی کمتر، ماینرها هنگام سوددهی بیشتر روی بیت‌کوین کش سوییچ می‌کردند، چون هدف نهایی ماینر سودآوری است.
• بلاک ۸ مگابایتی می‌تواند به تمرکز مایننگ در چین منجر شود، چون انتقال بلاک بزرگ‌تر زمان‌بر است و نودهای نزدیک به هم زودتر آن را می‌بینند.

دیگر فورک‌ها: بیت‌کوین گلد، سگویت۲ایکس و کوین‌های نمادین

• بیت‌کوین گلد قصد داشت قدرت مایننگ را با تغییر الگوریتم از SHA256 به Equihash از فارم‌ها به کاربران برگرداند، اما به‌دلیل مشکلات و اوپن‌سورس‌نبودن سافترش عملاً انجام نشد.
• سگویت۲ایکس (B2X) قرار بود بلاک را به دو مگابایت افزایش دهد اما اتفاق نیفتاد؛ حدود ۸ درصد ماینرها روی آن بودند ولی به‌دلیل باگ در سافتر هیچ بلاکی ماین نشد.
• کوین‌هایی مثل بیت‌کوین دایمند (با پری‌ماین و ۴.۶ بیلیون کوین) و بیت‌کوین دارک عملاً ربطی به بیتکوین ندارند و فقط از اسم بیتکوین استفاده می‌کنند.
• بیت‌کوین کلاشیک (ترکیب کش و کلاسیک) هم مطرح شد که بیشتر به شوخی می‌ماند، مثل داستان دوج‌کوین.

فرصت یا تهدید؟ تمرکز‌زدایی، اعتماد و قیمت

• برخی معتقدند این فورک‌ها فرصت‌اند چون در عمل ثابت می‌کنند کدام راه‌حل (سگویت یا بزرگ‌کردن بلاک) واقعاً کار می‌کند.
• نگرانی اصلی درباره بیت‌کوین کش، تمرکز (سنترالایز‌شدن) است؛ این‌که قدرت در دست افرادی مثل بیتمین و جیهان و راجر یا در دست دارندگان و ماینرها باشد.
• ادعای طرف بیت‌کوین کش این است که ساتوشی بیتکوین را به‌عنوان روش پرداخت الکترونیکی (کش) تعریف کرده، نه ذخیره ارزش؛ در مقابل، اصل غیرمتمرکز‌بودن هم باید حفظ شود.
• ملاک‌های موفقیت یک فورک: میزان تمرکز‌زدایی، فعال‌بودن تیم توسعه، حل باگ‌ها و اکوسیستم زنده.
• شفافیت درباره تمرکز‌زدایی به کاربران و بازار کمک می‌کند تصمیم بگیرند، اما در نهایت پیروزی با پروژه‌های واقعاً دیسنترالایز است.

تاثیر فورک‌ها بر قیمت و نقدینگی

• برخلاف پیش‌بینی که قیمت بیتکوین را پایین می‌دید، بحث ایردراپ باعث شد مردم پیش از فورک بیتکوین بخرند و قیمت آن نزدیک به دو هزار دلار بالا رفت (حتی قیمت اتریوم در آن بازه پایین آمد).
• فورک‌هایی که به دارندگان بیتکوین کوین رایگان می‌دهند (مثل کش)، چون کاربر مجبور نیست سرمایه را از بازار بیت خارج کند، آسیب چندانی به نقدینگی نمی‌زنند.
• بحث تناظر با بازار سرمایه ایران: به‌دلیل عمق کم بازار، عرضه اولیه یک سهم می‌تواند قیمت سایر سهام را موقتاً تحت تاثیر بگذارد؛ در بلندمدت با بزرگ‌تر‌شدن حجم بازار بیتکوین این اثر مرتفع می‌شود.
• برخی نگران‌اند که این جذب سرمایه و نگاه «یک‌شبه پول‌دار شدن» ارزش اصلی و ماهیت جایگزینی بیتکوین با نظام پولی موجود را از بین ببرد.

اعتماد؛ عامل اصلی برتری بیتکوین

• مهم‌ترین عامل تمایز بیتکوین اعتماد است؛ سال‌ها در بازار بوده و نشان داده منبع محکم و معتبری است.
• درجه امنیت و تمرکز‌زدایی بیتکوین به‌مراتب بالاتر از رمزارزهای دیگر است؛ حتی پروژه‌هایی مثل بیت‌کوین آنلیمیتد ناچارند خود را با بیتکوین مقایسه و معرفی کنند.
• بیتکوین یک‌شبه ساخته نشد؛ فلسفه، تاریخچه و گذشته پرپیچ‌وخم دارد و کاربر تازه‌وارد پس از جست‌وجو آن را قابل‌اعتمادتر می‌یابد.
• کوینی می‌تواند جایگزین بیتکوین شود که تمام مشکلات آن (تمرکز، بلاک سایز و…) را حل کند و از هر لحاظ بهتر باشد؛ چنین چیزی زمان می‌برد و یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد.
• اجرای یک‌شبه هزار نود نه نشانه دیسنترالایز‌بودن، بلکه نشانه سنترالایز‌بودن است (چون یک نفر می‌تواند روی سرویس‌هایی مثل آمازون AWS نودهای زیادی اجرا کند).

نظام عرضه و تقاضای بیتکوین

• سقف عرضه بیتکوین ۲۱ میلیون است و در برابر جمعیت میلیاردی جهان، ارز محدود با تقاضای رو به افزایش، از روز اول به‌گونه‌ای طراحی شده که قیمت به‌مرور بالاتر برود.
• بالا‌بودن قیمت بیتکوین لزوماً نشانه خوبی نیست؛ خطر این است که بیتکوین به وسیله‌ای برای مبادله تبدیل نشود و بیشتر نقش پشتوانه‌ای مثل طلا پیدا کند.
• هشت رقم اعشار بیتکوین (تا واحد ساتوشی) برای انجام میکرو‌پیمنت‌ها پیش‌بینی شده؛ مشکل فعلی نه قیمت، بلکه فی بالای شبکه بلاکچین است.
• تاثیر این فورک‌ها بر بیتکوین به‌نظر موقتی و کوتاه‌مدت است.

نتیجه‌گیری

جمع‌بندی بحث این است که فورک ذاتاً بخشی از ماهیت اوپن‌سورس و ویژن بیتکوین است و هر کسی می‌تواند کوین جدیدی بسازد، اما این بازارِ فورک‌ها یک دوره کوتاه یکی‌دو ساله از التهاب خواهد بود که با گذر زمان فروکش می‌کند و تنها پروژه‌هایی که واقعاً حرفی برای گفتن دارند باقی می‌مانند. بلاکچین و رمزارزها هنوز نوزادی در ساعت‌های اول تولد خود هستند؛ تا زمانی که کوینی از هر لحاظ بهتر از بیتکوین نیاید، بیتکوین به‌دلیل اعتماد، امنیت و تمرکز‌زدایی بالا، قابل‌اعتمادترین دارایی برای نگهداری باقی می‌ماند. مجریان تاکید می‌کنند که کاربران تازه‌وارد پیش از سرمایه‌گذاری باید سطح اطلاعات خود را در این حوزه بالا ببرند و صبر و گذر زمان بهترین فیلتر برای تشخیص پروژه‌های واقعی از پروژه‌های سودجویانه است.

قسمت‌های مرتبط

• چه فورکی، انشعابات بیتکوین - قسمت ۲ — بخش دوم همین اپیزود که ادامه‌ی مستقیم بحث فورک‌ها و روانشناسی پیدایش رمزارزهای جدید است.
• فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز — در متن مستقیماً به این اپیزود ارجاع داده می‌شود؛ کلیات فورک، Bitcoin Unlimited و بحث بلاک‌سایز که پیش‌نیاز این قسمت است.
• شاهد اول آگوست - سگویت و BIP148 — در متن مستقیماً ارجاع داده می‌شود؛ جزئیات سگویت و BIP148 که در این قسمت خلاصه‌وار مرور شده.
• سگویت و لایتنینگ — ادامه و عمق‌بخشی به بحث سگویت و پشت‌پرده فورک بیت‌کوین که راهکار مکمل بحث بلاک‌سایز این قسمت است.
• مقیاس‌پذیری، گلوگاه بلاکچین — ریشه‌ی اصلی دعوای فورک‌ها در این قسمت مشکل مقیاس‌پذیری و بلاک‌سایز است که اینجا به‌طور عمیق بررسی می‌شود.