# Shir Ya Khat — شیر یا خط (full episode notes) > پادکست بلاکچین و رمزارز به زبان فارسی — Shir Ya Khat is a Persian-language podcast about blockchain, Ethereum, Bitcoin, DeFi and cryptocurrency, making the field accessible to Farsi speakers. --- ## Stay Safe with Bitcoin | با احتیاط حرکت کنید (S01E01) URL: https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html | Episode: S01E01 **Summary:** در این قسمت از پادکست «شیر یا خط»، میزبان و کارشناسان درباره اسکم‌ها و کلاه‌برداری‌های بیت‌کوین و ارزهای دیجیتال در ایران گفتگو می‌کنند و توضیح می‌دهند چطور شرکت‌ها و پلتفرم‌های سالم را از ناسالم تشخیص دهیم؛ از کلاد ماینینگ (Cloud Mining) و طرح‌های هرمی و پانزی گرفته تا فروش بیت‌کوین «کثیف» و غیرقابل‌ردیابی زیر قیمت بازار. همچنین درباره خطرات ترید و سیگنال‌دهی، پامپ و دامپ آلت‌کوین‌ها، نقش نهنگ‌ها در بازار، مدیریت ریسک و سرمایه، و تفاوت تحلیل تکنیکال و فاندامنتال در بازار پرنوسان کریپتوکارنسی صحبت می‌شود. کارشناسان تأکید می‌کنند که هرگز سرمایه خود را به دست دیگران نسپارید، از منابع متعدد اطلاعات بگیرید، و بیت‌کوین را به‌عنوان یک دارایی محدود و بلندمدت برای پس‌انداز و کسب درآمد از طریق برنامه‌نویسی، ارائه سرویس و دریافت پرداخت با بیت‌کوین در نظر بگیرید. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت یک](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html)** **با احتیاط حرکت کنید** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی شناخت اسکم‌های بیتکوین در ایران و روش‌های تشخیص شرکت‌ها و پلتفرم‌های سالم و ناسالم پرداختیم. The Iranian people had money troubles, and Bitcoin scams were spreading... let me give you the summary. In this inaugural episode of the Shir Ya Khat (Heads or Tails) podcast, a group of Persian-speaking Bitcoin enthusiasts open their weekly conversation by dissecting cryptocurrency scams and fraud, with a focus on how bad actors exploit the ambiguous, unregulated crypto landscape in Iran. The hosts stress that Bitcoin is simply a form of digital money, so any conventional fraud—Ponzi and pyramid schemes, referral-based cloud mining operations, ASIC hardware cons like Butterfly Labs, and bogus trading services promising guaranteed returns—can be layered on top of it, made easier by pseudonymity and irreversible transactions. They walk through the concept of "clean" versus "unclean" (tainted or hacked) Bitcoin, blockchain traceability, and how exchanges like Coinbase and Coinolix freeze accounts flagged for AML compliance, referencing the Bitfinex hack and China's central bank forcing exchanges to restrict withdrawals. On trading, guest Ehsan explains market manipulation by "whales," pump-and-dump schemes, paid Telegram signal groups, the difference between technical analysis and news-driven fundamentals, and recent altcoin moves (Komodo, Quatloo, Pascal, Litecoin on Bittrex), repeatedly warning listeners never to hand custody of their coins to anyone and to instead use API keys with withdrawal disabled. The episode closes with advice for newcomers on legitimately earning in crypto—accepting Bitcoin payments for freelance software, design, or services via tools like ShapeShift, long-term holding given Bitcoin's fixed supply, researching ICOs, whitepapers, CoinMarketCap data and Bitcoin Talk before buying—while emphasizing personal risk management, doing independent due diligence, and only investing money one can afford to lose. ## توضیحات اپیزود شرکت های کلاهبرداری از فضای مبهم بیتکوین در ایران برای سود بیشتر خودشان سو استفاده می کنند. البته این اتفاق در همه جای دنیا رخ می دهد اما ما مشخصا درباره ایران صحبت می کنیم. از بیتکوین هم مانند پول های کلاسیک برای کلاهبرداری و کارهای خلافکارانه استفاده می شود، اما چون این پول دیجیتالی است و نیازی به حضور فیزیکی فرد خلافکار و یا ارائه حساب بانکی با ارتباط مستقیم به خود فرد ندارد، کار برای خلافکاران کمی آسان تر می شود. بسیاری از افراد بیتکوین را با شبکه های هرمی مقایسه می کنند که این درست نیست. بیتکوین نوعی پول به حساب می آید و شرکت های هرمی هم می توانند از آن استفاده کنند. بسیاری از افراد بیتکوین را با شبکه‌های هرمی مقایسه می‌کنند که این درست نیست. بیتکوین نوعی پول به حساب می‌آید و شرکت‌های هرمی هم می‌توانند از آن استفاده کنند. ## نکات اصلی بحث‌شده * شناخت انواع اسکم‌های بیتکوین در ایران * تفاوت بیتکوین با شبکه‌های هرمی * بررسی مشکلات کلود ماینینگ کلاهبردارانه * روش‌های تشخیص شرکت‌ها و پلتفرم‌های سالم * راهنمایی‌های صحیح برای استفاده از بیتکوین * علل افت قیمت بیتکوین در آن دوره تن یک بیتکوین و معرفی مثلا 5نفر، میزان مشخصی سود به فرد مشارکت کننده خواهند داد که این تعریفی از شرکت های هرمی ست. در نهایت هم این شرکت ها نمی توانند سرمایه فرد مشارکت کننده را بطور کامل به او برگردانند. اسکم ها چند دسته هستند: * **[ماینینگ و کلود ماینینگ (استخراج ابری)](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html)** که به توضیح اینکه کلود ماینینگ چیست و چرا بسیاری از آن ها کلاهبردار هستند خواهیم پرداخت. * **ترید کردن**؛ که در این حالت افرادی که سود خودشان در خریداری شدن و یا فروخته شدن یک کوین هست به کاربران راهنمایی های غلطی مبنی بر خرید یا فروش کوین خاصی می دهند. * یکی دیگر از روش ها این است که از کاربران درخواست می کنند تا کوین های خود را به آن ها بدهند تا بتوانند برایشان داد و ستد کنند. در صورتی که راه دیگری برای کار با تریدرها وجود دارد که تریدر امکان برداشت پول نداشته باشد که به توضیح آن خواهیم پرداخت. * مدل دیگری هم وجود دارد و این است که برخی افراد در بازارهای آزاد یا غیر رسمی به فروش **[بیتکوین "غیر تمیز"](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html)** به کاربران می پردازند. در رابطه با بیتکوین غیر تمیز هم توضیحاتی خواهیم داد. در ادامه این قسمت خواهیم گفت که چه نوعی از راهنمایی ها درست و قابل پذیرش است. به توضیح علت افت بیتکوین در چند روز گذشته اشاره خواهیم کرد. ## انواع اسکم‌های بررسی‌شده * **ماینینگ و کلود ماینینگ (استخراج ابری)**: توضیح کلود ماینینگ و دلایل کلاهبردارانه بودن بسیاری از آن‌ها * **ترید کردن**: راهنمایی‌های غلط برای خرید و فروش توسط افراد با منافع شخصی * **درخواست واگذاری کوین‌ها**: روش‌های امن کار با تریدرها بدون امکان برداشت پول * **فروش بیتکوین "غیر تمیز"**: مخاطرات خرید بیتکوین از بازارهای غیررسمی ----------------------------------------------------------------------- ### قسمت‌های مرتبط - [هنر ماینینگ در ایران](https://shiryakhat.net/2017/07/art-of-mining-in-iran.html) — در این قسمت مفصل درباره کلاد ماینینگ و اسکم‌بودن اکثر آن‌ها صحبت شد؛ اپیزود نهم به‌طور تخصصی ماینینگ واقعی در ایران را می‌کاود. - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — مبنای فنی بحث «دستگاه چاپ پول» و محاسبات سود ماینینگ که در این قسمت به آن اشاره شد، در اپیزود ماینینگ و Proof of Work کامل توضیح داده می‌شود. - [آلتکوین، توکن و ICO](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) — بحث پامپ‌ودامپ، آلتکوین‌های کم‌حجم و ساختن کوین دلخواه در این قسمت مطرح شد؛ اپیزود آلتکوین و ICO این مفاهیم را دقیق تعریف می‌کند. - [بلاک‌چین و آسیب‌شناسی اجتماعی](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) — محور این قسمت کلاه‌برداری‌ها و سوءاستفاده از فضای مبهم بیت‌کوین در ایران بود که با آسیب‌شناسی این تکنولوژی در کشورهای در حال توسعه مستقیماً پیوند دارد. - [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — در پایان اپیزود به اتریوم به‌عنوان «کامپیوتر غیرمتمرکز» اشاره شد و قول بررسی بیشتر کوین‌ها داده شد؛ این قسمت ادامه‌ی همان معرفی است. --- ## Ethereum | اتریوم (S01E02) URL: https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html | Episode: S01E02 **Summary:** در این قسمت از پادکست «شیر یا خط» به‌طور کامل به اتریوم (Ethereum)، نسل دوم بلاکچین و ساختار فنی آن پرداخته می‌شود؛ از مفهوم «کامپیوتر غیرمتمرکز» و قراردادهای هوشمند (Smart Contract) گرفته تا تفاوت بنیادی اتریوم با بیت‌کوین در مدل والت‌بیس در برابر ترنزکشن‌بیس و اصلاح درخت مرکل. میزبانان تاریخچه اتریوم از وایت‌پیپر ویتالیک بوترین و کراودسیل ۲۰۱۴ تا مکانیزم‌های پروف‌آف‌ورک و پروف‌آف‌استیک، مفهوم ایتر به‌عنوان «کریپتو فیول» و ارزش ذاتی توکن را بررسی می‌کنند و درباره‌ی ماجرای هک داو (The DAO)، هارد فورک جنجالی و پیدایش اتریوم کلاسیک، سانسورشیپ و فلسفه‌ی تمرکززدایی بحث می‌کنند. همچنین کاربردهای اتریوم شامل توکن‌سازی، آی‌سی‌او (ICO)، صرافی غیرمتمرکز، زبان برنامه‌نویسی سالیدیتی و مفهوم گس، پروژه‌ی رقیب روت‌استاک و در پایان گزارش هفتگی بازار بیت‌کوین، ریپل و دش‌کوین ارائه می‌شود. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت دو](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html)** **اتریوم - کامپیوتر جهانی غیرمتمرکز** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی اتریوم و ساختار فنی این تکنولوژی پرداختیم که نسل بعد از آلتکوین‌های اولیه محسوب می‌شود. This episode of Shir Ya Khat dives into Ethereum as a second-generation blockchain, framing it as a "decentralized computer" in contrast to Bitcoin's "decentralized database," and explaining how smart contracts written in languages like Solidity turn code into law (the "code is law" principle). The hosts trace Ethereum's history—Vitalik Buterin's late-2013 white paper, the 2014 crowd sale run through a Swiss company selling software licenses, the July 2015 Frontier launch, and the network's use of Proof of Work with an intended migration to Proof of Stake—while contrasting Ethereum's account/balance model against Bitcoin's transaction-based UTXO ledger and touching on its Merkle-tree tweak that preserves expired ("uncle") blocks. A major thread is the DAO hack (~$68–150 million in ETH drained via a smart-contract exploit) and the contentious hard fork that froze the attacker's balance, which the panel debates as a form of censorship that split the chain into Ethereum and Ethereum Classic, raised replay-attack concerns, and eroded investor trust despite protecting the ecosystem's value. They also discuss ETH's economics as "crypto fuel" (uncapped supply, gas costs) likened to oil rather than gold, the rise of ERC-style tokens and ICOs traded on exchanges like Bittrex and Poloniex, real-world use cases (decentralized exchanges, music-streaming platforms, IoT, replacing NASDAQ-style IPO intermediaries), and competing projects like RootStock. The episode closes with a market report covering Bitcoin trading around the $100K channel, Ripple hitting support near 560 satoshi, and Dashcoin's strength, plus a segment introducing "DigiArz," a local Iranian price-aggregation and exchange-transparency service with a Telegram bot, alongside candid talk about exchanger spreads and "dirty Bitcoin" legal risks. ## توضیحات اپیزود اگر بیتکوین را یک دیتابیس یا پایگاه داده غیرمتمرکز بدانیم، باید گفت که اتریوم یک کامپیوتر غیرمتمرکز است که امکان اجرای برنامه‌های پیچیده را فراهم می‌کند. ## نکات اصلی بحث‌شده * معرفی [مفهوم اسمارت کانترکت یا قرارداد هوشمند](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) * بررسی [تفاوت‌های بنیادین اتریوم و بیتکوین](https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html) * نحوه عملکرد اتر (ETH) به عنوان کوین محلی اتریوم * تاریخچه و نحوه به‌وجود آمدن اتریوم * [مفهوم توکن و کاربرد آن در ICOها](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) * بررسی [موارد استفاده گسترده اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) * مقایسه تراکنش‌های بیتکوینی و اتریومی * تحلیل بازار و قیمت‌گذاری اتریوم ## موارد استفاده اتریوم موارد استفاده از اتریوم بسیار گسترده است و هنوز خیلی از کاربردهای آن کشف نشده. یکی از نمونه های استفاده از اتریوم در ICOها است؛ جایی که شرکت ها سهام خود را بصورت عمومی برای فروش می گذارند. شرکت های برای این کار از یک گروه سرمایه گذاری استفاده می کنند و این گروه نیز هزینه زیادی را بابت مدیریت ICO می گیرد. جدای از بحث هزینه، مساله اعتماد کردن به این گروه ها نیز وجود دارد. اما اتریوم می تواند تمام این مشکلات را حل کند. می توان برنامه ای نوشت که روی بلاکچین اجرا شود و اگر مقداری کوین به آدرسی مشخص بفرستید، مقداری سهام یا کوین را می گیرید. در این حالت کاربر یا خریدار مستقیما با گروه برنامه نویس در ارتباط است و هیچ واسطه ای وجود نخواهد داشت. * **ICO و فروش سهام**: حذف واسطه‌ها در فروش عمومی سهام * **قراردادهای هوشمند**: اجرای خودکار قراردادها بدون نیاز به واسطه * **اینترنت اشیا**: استفاده از ماشین‌ها و دستگاه‌ها * **حذف گروه‌های سرمایه‌گذاری**: ارتباط مستقیم بین توسعه‌دهندگان و خریداران ----------------------------------------------------------------------- ### قسمت‌های مرتبط - [آلتکوین، توکن و ICO](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) — این قسمت مفصل درباره‌ی ساخت توکن روی اتریوم، ICO و تفاوت آلتکوین با توکن صحبت می‌کند که در این اپیزود بارها مطرح شد. - [با احتیاط با بیت‌کوین](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) — قسمت اول همین فصل و پیش‌نیاز است؛ در انتهای این اپیزود مستقیماً به بحث «بیت‌کوین کثیف» آن ارجاع داده می‌شود. - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — مفاهیم Proof of Work و Proof of Stake و گذار اتریوم به آن‌ها که اینجا مطرح شد، در این قسمت عمیق‌تر بررسی می‌شود. - [فورک بیت‌کوین و بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — بحث فورک و اختلاف‌نظر شبکه (مشابه هارد فورک DAO و اتریوم کلاسیک) و مقاومت بیت‌کوین در برابر تغییر بلاک‌سایز که در این اپیزود مقایسه شد. - [دوکان ۵ و اتریوم ۲](https://shiryakhat.net/2019/12/devcon5-eth2-censorship.html) — ادامه و پیگیری مسیر اتریوم؛ گذار به اثبات سهام و بلوغ اکوسیستمی که در این قسمت وعده‌اش داده شد. - [به‌روزرسانی پروتکل اتریوم](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) — فرایند آپدیت و فورک شدن پروتکل اتریوم که ریشه‌اش در همین بحث فورک و نسخه‌های مختلف اتریوم بود. --- ## Other Blockchains + ETF | بلاکچین‌های دیگر و ETF (S01E03) URL: https://shiryakhat.net/2017/03/other-blockchains-etf.html | Episode: S01E03 **Summary:** موضوع این قسمت از پادکست شیر یا خط، کاربردهای فناوری بلاکچین فراتر از جنبه‌ی پولی و ارز دیجیتال است؛ از سیستم‌های غیرمتمرکز نام دامنه (Decentralized DNS) مانند نیم‌کوین به‌عنوان اولین فورک بیت‌کوین و پروژه‌های دامنه روی بلاکچین گرفته تا حذف واسطه‌ها در صنعت موسیقی و محتوای دیجیتال با پروژه‌هایی مثل میوزیک‌کوین، و همچنین استفاده بانک‌ها از بلاکچین خصوصی (Private Blockchain) برای پایگاه‌داده‌های داخلی. در ادامه به بررسی کلاهبرداری‌هایی مانند وان‌کوین که برخلاف ادعایش کریپتوکارنسی و بلاکچین واقعی نیست، اهمیت خبر تصمیم‌گیری کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) درباره ETF بیت‌کوین توسط برادران وینکلواس و تأثیر آن بر قیمت بیت‌کوین، و تحلیل تکنیکال آلت‌کوین‌هایی مانند اتریوم، مونرو و دَش پرداخته می‌شود. در پایان نیز مفهوم پایه‌ای بلاکچین، پروف‌آف‌ورک و ماینینگ، کاربردهای بلاکچین برای اقتصاد ایران و امکانات پلتفرم دی‌جی‌ارز برای مشاهده قیمت تومانی بیت‌کوین و صرافی‌ها توضیح داده می‌شود. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت سوم](https://shiryakhat.net/2017/03/other-blockchains-etf.html)** **استفاده‌های دیگر از بلاکچین به جز ماهیت پولی** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی سایر فناوری‌های بلاکچینی و موارد استفاده از این فناوری، غیر از استفاده پولی مثل بیتکوین پرداختیم. The third episode of the Shir Ya Khat (Heads or Tails) podcast moves beyond Bitcoin and Ethereum to explore other blockchain use cases and the pending Bitcoin ETF decision, opening with how decentralized DNS could replace the centralized, filterable, and hack-prone Domain Name Service and its flawed SSL/HTTPS Certificate Authority trust model, citing early projects like Namecoin (the first Bitcoin fork, launched October 2011, with .bit domains), Blockstack's approach of writing domain data into Bitcoin's message field, and Okturtles' DNSChain. The hosts discuss blockchain as a trustless, cryptographically verified database and its potential to disintermediate the music industry, highlighting MusicCoin (which had no ICO or pre-mine and pays composers, singers, lyricists, and session musicians directly), plus Decent and the older BitShares Music, while noting the unsolved copyright/copying problem of digital media. They cover enterprise and infrastructure applications—private/permissioned blockchains such as Chain.com's use for syncing databases across time zones, potential uses for banks, land and civil registries, and medical records—and warn against scams like OneCoin, dismissed as a centralized pyramid/network-marketing "shitcoin" with no mining, encryption, or decentralization. A major segment explains the U.S. SEC's upcoming ruling (around March 11–13) on the Winklevoss twins' proposed Bitcoin ETF under the ticker COIN, framing it against Bitcoin's price surpassing an ounce of gold (~$1264 vs. $1234), demand from the Indian market, China's exchange withdrawal freeze, and debate over whales, bubbles, and shorting risk. The episode closes with technical-analysis commentary on altcoins including Ethereum, Monero, and Dash (triangle breakout patterns), a plug for the DigiArz exchange-comparison site with its new Toman price charts and exchange-rating comment system, examples like Kenya's/Africa's BitPesa mobile-airtime-to-Bitcoin bridge for Iran's closed banking system, and a beginner-friendly explanation of what a blockchain actually is—a chain of blocks linked by hashes and secured through miners' Proof of Work. ## توضیحات اپیزود در این اپیزود به بررسی سایر فناوری‌های بلاکچینی و موارد استفاده از این فناوری، غیر از استفاده پولی مثل بیتکوین پرداختیم. از DNS غیرمتمرکز تا کاربردهای بلاکچین در صنعت موسیقی و بررسی [Bitcoin ETF](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) را مورد بحث قرار دادیم. ## نکات اصلی بحث‌شده * معرفی DNS غیرمتمرکز و Namecoin * بررسی مفهوم اینترنت بر پایه بلاکچین * کاربرد بلاکچین در صنعت موسیقی (Musiccoin) * [حل مشکلات جامعه با بلاکچین](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) * [بررسی OneCoin و دلایل کلاهبردارانه بودن آن](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) * تحلیل Bitcoin ETF و تأثیر SEC * بررسی قیمت و بازار رمزارزها * معرفی سایت digiarz.com * توضیح مفهوم بلاکچین و علت نام‌گذاری آن ## حاضران در این قسمت ## منابع و لینک‌های ذکرشده ### DNS غیرمتمرکز (Decentralized DNS) قبل از هرچیز توضیح کوتاهی در رابطه با فناوری DNS می‌دهیم چرا که بد نیست افرادی که کاربر اینترنت هستند با این موضوع آشنایی داشته باشند. زمانی که کاربری در مرورگر خود google.com را می‌نویسد، این سرویس ایده‌ای نسبت به اینکه این سایت کجاست ندارد، بلکه IP مرتبط با این نام را می‌شناسد و به آن IP می‌رود. اما این کار مشکلات و محدودیت‌های خاص خودش را نیز دارد که به آن‌ها اشاره می‌کنیم. Decentralized DNS با این ایده وارد بازار شد که به‌جای داشتن یک سرور مشخص و مرکزی که امکان هک شدن، مانیتورینگ و خطرات دیگر را دارد، با استفاده از یک سری از کامپیوترها و همچنین با استفاده از بلاکچین بتوان کار DNS را انجام داد. Namecoin که اتفاقاً اولین فورک از بیتکوین بود اولین فناوری هم بود که از بلاکچین برای این کار استفاده کرد. ## اینترنت بر پایه بلاکچین در ادامه به این سوال پاسخ می‌دهیم که اگر اینترنت از پایه، با استفاده از قابلیت‌هایی که بلاکچین دارد ساخته می‌شد، چه تفاوت‌ها و مزیت‌هایی نسبت به اینترنت فعلی داشت؟ ## کاربرد در صنعت موسیقی به یکی از موارد استفاده بلاکچین در صنایع هنری مثل صنعت موسیقی خواهیم پرداخت. Musiccoin را توضیح می‌دهیم که در آن با استفاده از بلاکچین و توکنی که تعریف شد، محتوای دیجیتالی تولید شده (آهنگ) به‌طور مستقیم از آهنگساز یا خواننده به دست مخاطب می‌رسد و مبلغ آن به‌صورت مستقیم از مخاطب به تولیدکنندگان آن آهنگ که از قبل توافق شده که چه کسانی هستند می‌رسد. ## حل مشکلات جامعه با بلاکچین یکی دیگر از موارد استفاده از بلاکچین شناخت مشکلات و محدودیت‌های موجود در جامعه و یافتن راه‌حلی بلاکچینی برای آن‌هاست. مثلاً چطور می‌توان با بهره‌گیری از بلاکچین مشکلات بانکی را حل کرد؟ ## بررسی OneCoin توضیحی در رابطه با OneCoin و اینکه چرا گفته می‌شود که دیجی‌ارز نیست خواهیم داد. ## خبرهای مهم هفته و Bitcoin ETF مروری بر خبرهای مهم هفته مثل اینکه قیمت بیتکوین از یک انس طلا هم بالاتر رفته بود خواهیم داشت. SEC کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکاست و وظیفه‌اش بررسی و دادن مجوز به کالاهایی است که امکان ورود به بازار بورس را دارند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند قدرت ریسک، سرمایه و سبد سرمایه‌گذاری خود را گسترش دهند. ETF تأیید می‌کند که چه چیزی می‌تواند در سبد صندوق سرمایه‌گذاری قرار بگیرد. این "چیز" تا به‌حال محصولات فیزیکی و قابل لمس مثل نفت، طلا، دلار و چیزهایی از این دست بوده‌اند. حدود سه سال و نیم پیش از طرف یک صندوق سرمایه‌گذاری درخواستی مبنی بر این ارائه شد که می‌خواستند بیتکوین را در سبد سهام‌ها قرار دهند. این درخواست موضوعی بود که باید توسط SEC تصمیم‌گیری می‌شد. در ادامه‌ی توضیحات فوق، به ارتباط این موضوع با قیمت بیتکوین می‌پردازیم. ## تحلیل قیمت و بازار مرور و تحلیلی بر قیمت اتریوم، مونرو و دش خواهیم داشت. توضیح مختصری در رابطه با مفهوم مثلث در تحلیل تکنیکال می‌دهیم. ## بررسی سایت digiarz.com مروری بر عملکرد و امکانات سایت digiarz.com مثل کامنت‌گذاری خواهیم داشت. ## چرا بلاکچین؟ در نهایت به این سوال می‌پردازیم که چرا به این فناوری بلاکچین (زنجیره بلاک) گفته می‌شود و به چه معناست. ----------------------------------------------------------------------- **۱۵ اسفند ۱۳۹۵** **March 5, 2017** ### قسمت‌های مرتبط - [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — در همین قسمت به‌عنوان جلسه قبلی و پیش‌نیاز به آن اشاره می‌شود؛ اتریوم به‌عنوان کامپیوتر غیرمتمرکز و نسل دوم بلاکچین. - [ماینینگ، اثبات کار و ETF](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — ادامه‌ی مستقیم بحث ETF و پروپوزال بیت‌کوین در SEC، و توضیح عمیق‌تر ماینینگ و پروف‌آف‌ورک که در این قسمت مطرح شد. - [آلتکوین، توکن و ICO](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) — عمیق‌تر به تعریف بلاکچین واقعی و مرز آن با پروژه‌های جعلی مثل وان‌کوین و آلتکوین‌ها می‌پردازد که در این قسمت به آن‌ها اشاره شد. - [کاربردهای بلاکچین در کشورهای در حال توسعه](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) — دنباله‌ی بحث کاربردهای غیرپولی بلاکچین (بانک، موسیقی، ثبت‌احوال) و استفاده از آن در جامعه‌ی ایران که محور این قسمت بود. - [با احتیاط حرکت کنید (اسکم‌ها)](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) — به کلاه‌برداری‌هایی مثل وان‌کوین و سیستم‌های هرمی که در این قسمت نقد شدند می‌پردازد. --- ## Mining, Proof of Work and ETF | ماینینگ، اثبات کار و ETF (S01E04) URL: https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html | Episode: S01E04 **Summary:** در این اپیزود از پادکست «شیر یا خط» به‌طور کامل به مفهوم ماینینگ یا استخراج ارز دیجیتال و الگوریتم اجماع Proof of Work یا اثبات کار در بیت‌کوین می‌پردازیم و توضیح می‌دهیم که چگونه تابع هش، سختی محاسباتی (Difficulty) و هش‌ریت شبکه، امنیت بلاکچین را تضمین کرده و مشکل دابل اسپند را حل می‌کنند. سیر تکامل استخراج از CPU و GPU تا دستگاه‌های اختصاصی ASIC، تفاوت الگوریتم‌هایی مانند SHA-256 و Scrypt، شکل‌گیری ماینینگ پول‌ها و روش‌های پرداخت پاداش مثل PPS و PPLNS و همچنین مدل‌های جایگزین مانند Proof of Stake و Proof of Burn را بررسی می‌کنیم و درباره سودآوری ماینینگ، هزینه برق و خنک‌سازی و ریسک‌های کلاود ماینینگ گفت‌وگو می‌کنیم. در بخش گزارش بازار نیز به تأثیر خبر ETF بیت‌کوین بر نوسانات قیمت، تحلیل تکنیکال و روند آلت‌کوین‌هایی مانند اتریوم، اتریوم کلاسیک، دش و مونرو (XMR) پرداخته می‌شود. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت چهارم](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html)** **استخراج و اثبات کار** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی ماینینگ (استخراج) و Proof-of-Work (گواه اثبات کار) پرداختیم. Iran's crypto podcast "Shir Ya Khat" (Heads or Tails) dedicates episode four to Bitcoin mining and Proof of Work, starting with the cryptographic fundamentals of hashing (a unique, tamper-evident function) and how Adam Back's 1997 Hashcash algorithm—originally an anti-spam, anti-DoS measure—underpins Bitcoin's SHA-256 proof-of-work, alongside alternatives like Litecoin's Scrypt, and it explains mining difficulty (the leading-zero target readjusting every 2016 blocks to hold ~10-minute block times), plus competing consensus models including Proof of Stake (Ethereum), Proof of Burn, and sidechain coins like Zerocoin. Guest miners trace the hardware evolution from CPU and GPU mining to purpose-built ASICs (Bitmain Antminer S9, Bitfury, early Dragon rigs at ~$2,500 per terahash), discussing terahash rates, watt consumption, the rising network hashrate, and the economics of return-on-investment, electricity, cooling, and location (free power in China, cold-climate farms in Iceland and northern Canada). The episode covers mining pools and reward schemes—solo, PPS (pay-per-share), and PPLNS (pay per last N shares)—decentralized options like P2Pool, multi-pool coin-switching for profitability, and a skeptical take on cloud mining as effectively gambling, noting AWS/App Engine's early ban on mining. It closes with a market report framed around the SEC's rejection of a Bitcoin ETF, analyzing price volatility, whale manipulation, and a long-term bullish outlook, followed by technical-analysis commentary (triangles, Elliott waves, support/resistance) on altcoins including Ethereum, Ethereum Classic, Dash, Monero (XMR), and numerous smaller tokens on exchanges like Bittrex. ## توضیحات اپیزود در این اپیزود به بررسی ماینینگ (استخراج) و Proof-of-Work (گواه اثبات کار) پرداختیم. همچنین بررسی ETF و تحلیل تصمیم SEC در رابطه با رد آن را مورد بحث قرار دادیم. ## نکات اصلی بحث‌شده * معرفی مفاهیم پایه: Hashing و تابع بی‌همتا * توضیح گواه اثبات کار (Proof of Work) * [فرآیند استخراج بیتکوین](https://shiryakhat.net/2017/07/art-of-mining-in-iran.html) و نحوه عملکرد آن * بررسی تجهیزات استخراج و تکامل آن‌ها * [تحلیل ETF بیتکوین](https://shiryakhat.net/2017/03/other-blockchains-etf.html) و دلایل رد آن توسط SEC * بررسی تأثیر تصمیم SEC بر قیمت بیتکوین * آینده ETF بیتکوین و احتمال تصویب آن ## حاضران در این قسمت ## منابع و لینک‌های ذکرشده ## مفاهیم پایه برای صحبت در رابطه با این موضوعات باید با بعضی از مفاهیم مثل Hashing یا تابع بی‌همتا یک آشنایی حداقلی داشته باشیم. تابع هش تابعی است که ورودی را می‌گیرد و خروجی یکتا و بی‌همتایی می‌دهد. از این تابع استفاده‌های بسیار زیادی در بحث رمزنگاری می‌شود. گواه اثبات کار شامل یک سری اطلاعات می‌شود که به‌دست آوردن آن‌ها بسیار سخت است؛ چرا که به زمان و هزینه زیادی نیاز دارد. در ادامه به توضیح کار استخراج و روند آن می‌پردازیم. ## الگوریتم‌های رمزنگاری تمام دیجی‌ارزها از الگوریتم‌های مختلفی برای رمزنگاری استفاده می‌کنند. مثلاً در بیتکوین از الگوریتم SHA256 استفاده شده است. الگوریتم دیگری که برای رمزنگاری وجود دارد Scrypt است که در لایتکوین یا برخی دیگر از دیجی‌ارزها استفاده می‌شود. ## الگوریتم‌های اجماع دیگر یکی دیگر از راه‌ها، Proof-of-Stake است که مزایا و معایب خاص خودش را دارد که به آن خواهیم پرداخت. مدل دیگری که وجود دارد Proof-of-Burn است که خواهیم گفت چگونه عمل می‌کند و چه کوین‌هایی از آن استفاده می‌کنند. ## دیفیکالتی یا سختی محاسباتی به توضیح دیفیکالتی یا همان سختی محاسباتی می‌پردازیم. ## فرآیند استخراج پس از این موضوعات، به استخراج خواهیم پرداخت و اینکه چگونه استخراج با حل کردن گواه اثبات کار می‌تواند به شبکه و امنیت آن کمک کند. ## تاریخچه استخراج بیتکوین در اوایل ظهور بیتکوین، امکان استخراج بیتکوین با CPU و کامپیوترهای معمولی وجود داشت. پس از حدود دو سال استفاده از CPU منسوخ شد و استخراجکنندگان به GPU روی آوردند. در نهایت دستگاه‌های ASIC وارد بازار شدند که فقط و فقط برای حل گواه اثبات کار ساخته شده‌اند. در نهایت استخرهای استخراج به‌وجود آمدند که به طرز کار آن‌ها خواهیم پرداخت. ## تجربیات استخراجکنندگان قدیمی با برخی از کاربران و استخراجکنندگان قدیمی در رابطه با بیتکوین، استخراج و چگونگی آشنا شدن این کاربران با آن صحبت خواهیم کرد. ## آیا هنوز زمان شروع استخراج است؟ به این سوال که آیا امروز هنوز هم زمان مناسبی برای خرید دستگاه و شروع به استخراج هست یا خیر جواب می‌دهیم: * چه چیزهایی برای شروع لازم است و آیا به‌طور کلی این کار سود دارد؟ * روش‌های استخراج چیست، استخرهای استخراج چه مدل‌هایی هستند و طرز کار آن‌ها چگونه است؟ * کلود ماینینگ چیست و آیا واقعاً سوددهی لازم را دارد؟ * به CPU Mining و چیستی آن می‌پردازیم ## خبرهای هفته و تحلیل بازار پس از آن به گزارش و تحلیل خبرهای هفته و دلایل افت و خیز قیمت بیتکوین می‌پردازیم. در نهایت هم نگاه و تحلیلی بر روی قیمت آلتکوین‌هایی مثل اتر، دش، مونرو و روبی داریم. ----------------------------------------------------------------------- **۲۱ اسفند ۱۳۹۵** **March 11, 2017** ### قسمت‌های مرتبط - [هنر ماینینگ در ایران](https://shiryakhat.net/2017/07/art-of-mining-in-iran.html) — ادامه و ژرف‌نگری مستقیم همین بحث ماینینگ و استخراج در ایران، با گفتگوی ماینرهای فعال درباره انتخاب دستگاه و هزینه برق و مکان. - [بلاکچین‌های دیگر و ETF](https://shiryakhat.net/2017/03/other-blockchains-etf.html) — قسمت پیشین همین سری که مثل این اپیزود بحث ETF بیت‌کوین را دنبال می‌کند و مکمل گزارش بازار اینجاست. - [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — در این اپیزود درباره حرکت اتریوم به سمت پروف آف استیک صحبت شد؛ این قسمت ساختار فنی اتریوم را کامل توضیح می‌دهد. - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — قسمت بعدی که به قدرت ماینرها، سختی شبکه و نقش‌شان در فورک و اجماع بیت‌کوین می‌پردازد. - [ذات بیت‌کوین و بلاک‌چین](https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html) — پرسش‌وپاسخ درباره ماهیت بیت‌کوین که به همان مفاهیم پایه‌ای اثبات کار و پشتوانه ماینینگ مطرح‌شده در این اپیزود می‌پردازد. --- ## Bitcoin Fork, Bitcoin Unlimited and Blocksize debate | فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز (S01E05) URL: https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html | Episode: S01E05 **Summary:** در اپیزود پنجم پادکست «شیر یا خط» به بحث داغ بلاک‌سایز، هارد فورک و سافت فورک بیت‌کوین می‌پردازیم و اختلاف میان Bitcoin Core و Bitcoin Unlimited بر سر افزایش اندازه بلاک از یک مگابایت را بررسی می‌کنیم؛ از محدودیت اولیه ساتوشی و مشکل بلاک‌های یتیم (Orphan) و پروپاگیشن گرفته تا نقش هش‌ریت ماینرها، سنترالیزیشن ماینینگ در چین و سازوکار رأی‌گیری و کانسنسوس در شبکه غیرمتمرکز. همچنین راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری (Scalability) بیت‌کوین شامل SegWit، لایتنینگ نتورک، پیمنت چنل، مالتی‌سیگ و مایکروپیمنت را کنار مسئله Transaction Malleability و مفهوم UASF توضیح می‌دهیم و درباره پیامدهای اقتصادی فورک، جدایی زنجیره‌ها، جایگاه بیت‌کوین به‌عنوان دیجیتال گلد و رقابت آلت‌کوین‌هایی مانند لایت‌کوین، اتریوم و مونرو گفت‌وگو می‌کنیم. در پایان نیز نکاتی درباره نگهداری امن بیت‌کوین روی هاردویر ولت و پرایویت کی هنگام وقوع فورک مطرح می‌شود. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت پنجم](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html)** **فورک بیتکوین و بحث اندازه بلاک** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی انشعابات بیتکوین و بحث افزایش سایز بلاک و [مشکلات مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) که بیتکوین با آن مواجه است پرداختیم. This episode of the Shir Ya Khat podcast dives into Bitcoin's block size debate and the looming risk of a hard fork, tracing the history from Satoshi's original 1 MB block limit (set to curb spam) to the current push by Bitcoin Unlimited and figures like Gavin Andresen and Roger Ver to raise block sizes to 2, 8, or 20 MB. The hosts explain why larger blocks are contentious—slower block propagation causing orphaned blocks, the Great Firewall handicapping Chinese miners and their custom relay protocols, growing centralization of hash power and mining pools, and the rising cost of running full nodes (blockchain size, UTXO set in RAM) that threatens Bitcoin's decentralization ideology. They contrast miner-driven signaling and voting through Bitcoin Unlimited and Bitcoin Classic with Bitcoin Core's more conservative, ideology-driven roadmap, distinguishing soft forks from hard forks and covering SegWit (Segregated Witness), UASF (User Activated Soft Fork), transaction malleability, and 95% activation thresholds. A large portion is devoted to the Lightning Network as the real scalability solution—explaining payment channels, multisig accounts, timelocks, off-chain micropayments (per-second/pay-per-use billing), and on-chain settlement—alongside why SegWit is a prerequisite and why some miners fear reduced fees. The discussion also weighs the economics of a chain split (replay-style coin doubling, halved value, exchange listings, Bitcoin as digital gold and store of value), drawing parallels to the Ethereum/Ethereum Classic DAO fork, and touches on Litecoin's SegWit roadmap, altcoin rallies, and coins like Dash, Monero, and Ethereum. Finally, the hosts give practical advice for holders facing a potential fork—moving BTC off exchanges into hardware or self-custody wallets, splitting coins across chains, and not panic-spending—while debating whether decentralized development needs leadership (a "benevolent dictator") versus Bitcoin's founding decentralized principles. ## توضیحات اپیزود در این قسمت به موضوعاتی مثل اندازه بلاک، فورک یا انشعاب، bitcoin unlimited و مطالبی در این حوزه می‌پردازیم. این مبحث، مبحثی طولانی ست. در ابتدا تاریخچه کوچکی در رابطه با اندازه بلاک خواهیم گفت و اینکه بیتکوین از ابتدا محدودیتی برای اندازه بلاک نداشته و زمانی که بحث محدود شدن به 1مگابایت پیش آمد، برای جلوگیری از اسپم بود. برخی ها بر این باورند که اندازه بلاک باید بیشتر شود و برخی دیگر می گویند که این اتفاق مشکلات خاص خود را بدنبال خواهد داشت. مثلا اگر استخراج کننده ای یک بلاک دو مگابایتی را استخراج کند، پخش شدن آن در شبکه بیشتر طول می کشد و اگر در این فاصله، استخراج کننده ای دو بلاک کوچک استخراج و پخش کند، زحمت های استخراج کننده اول به هدر رفته و آن بلاک اصطلاحا "یتیم" می شود. ## نکات اصلی بحث‌شده * تاریخچه محدودیت اندازه بلاک در بیتکوین * دلایل نیاز به بلاک‌های بزرگتر * مشکلات احتمالی افزایش اندازه بلاک برای نودهای کوچک * نقش استخراج‌کنندگان در رای‌گیری و تصمیم‌گیری شبکه * بحث حق رای نودها در تغییرات شبکه * مقایسه [هارد فورک و سافت فورک](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) * معرفی UASF (User Activated Soft Fork) * بررسی پیشنهاد [SegWit](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) توسط Bitcoin Core * توضیح [Lightning Network](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) و فواید آن * مقایسه فورک بیتکوین با [فورک اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) * بررسی امکان جایگزینی بیتکوین توسط [آلتکوین‌ها](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) * راهنمایی نگهداری امن کوین‌ها در زمان فورک ## حاضران در این قسمت ## منابع و لینک‌های ذکرشده ## Lightning Network Lightning Network چه ویژگی‌هایی دارد و فواید آن چیست؟ روش کار این شبکه به چه صورت است؟ فرض کنید که در استخری مرکزی شما بین یک گروه شروع به خرید و فروش و جابه‌جایی بیتکوین می‌کنید. تمام تراکنش‌ها جمع می‌شوند و در نهایت تنها یک تراکنش در بلاکچین ثبت می‌شود. در ادامه به توضیح این موضوع و دلایل مخالفت استخراجکنندگان با آن خواهیم پرداخت. چرا سگویت می‌تواند امکان استفاده از Lightning Network را فراهم کند؟ ## مقایسه با فورک اتریوم در ادامه به فورک اتریوم می‌پردازیم و آن را با سیستم بیتکوین و وضعیت فعلی آن مقایسه می‌کنیم. ## آینده بیتکوین و آلتکوین‌ها به این سوال پاسخ می‌دهیم که با توجه به مشکلات و کشمکش‌های اندازه بلاک، آیا ممکن است آلتکوین‌های دیگر بتوانند جای بیتکوین را بگیرند. ## نگهداری امن کوین‌ها در زمان فورک در صورتی که فورک بیتکوین اتفاق بیافتد بهتر است کوین‌های خود را کجا نگهداری و محافظت کنیم؛ مثلاً روی صرافی‌ها یا کیف‌پول‌های آنلاین و یا کیف‌پول‌های سخت‌افزاری؟ ### زمان‌بندی اپیزود ----------------------------------------------------------------------- ### قسمت‌های مرتبط - [سگویت و BIP148 - اول آگوست](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — ادامه‌ی مستقیم همین بحث بلاک‌سایز، سگویت و فورک؛ سرنوشت همین جدال Core و Bitcoin Unlimited و مفهوم UASF که در این قسمت معرفی شد - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — عمیق‌تر به سگویت، شبکه لایتنینگ و پشت‌پرده فورک بیت‌کوین می‌پردازد؛ همان راه‌حل‌هایی که اینجا مطرح شد - [چه فورکی - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) — تاریخچه و مفهوم فورک، تفاوت هارد فورک و سافت فورک که ستون اصلی این اپیزود بود - [چه فورکی - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-2.html) — ادامه بحث فورک‌های بیت‌کوین و روانشناسی پیدایش رمزارزهای جدید، دنباله‌ی همین موضوع انشعاب - [لایتنینگ، مقیاس‌پذیری بیت‌کوین](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) — بررسی کامل شبکه لایتنینگ به‌عنوان راه‌حل لایه دوم اسکیلبیلیتی که در این قسمت به‌عنوان راه‌حل نهایی معرفی شد - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — مفهوم ماینینگ و نقش ماینرها در رأی دادن و سیگنال‌دهی برای فورک که محور بحث سیاسی این اپیزود بود --- ## Open Mic (Q&A)- Essence of Bitcoin & Blockchain | مایک آزاد - ذات بیت‌کوین و بلاک‌چین (S01E06) URL: https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html | Episode: S01E06 **Summary:** در این اپیزود از پادکست «شیر یا خط»، در قالب یک جلسه پرسش‌وپاسخ زنده (مایک آزاد) به بررسی ذات و ماهیت بیت‌کوین و فناوری بلاک‌چین می‌پردازیم؛ از این‌که چرا بیت‌کوین بدون پشتوانه‌ی دولت یا طلا و صرفاً بر پایه‌ی توافق جمعی و تعادل عرضه و تقاضا ارزش پیدا می‌کند تا تفاوت آن با پول‌های دیجیتال متمرکز مانند وب‌مانی و مفهوم غیرمتمرکز بودن و نبود سرور مرکزی. در ادامه سقف ۲۱ میلیونی بیت‌کوین، هاوینگ و نصف‌شدن پاداش بلاک، درآمد ماینرها و کارمزد تراکنش، سختی محاسباتی و هش‌ریت، پروف‌آف‌ورک، اسیک‌بوست و ماینینگ لایت‌کوین را توضیح می‌دهیم و به پرسش‌هایی درباره‌ی قابلیت ردیابی و آنانیموس بودن آدرس بیت‌کوین، کوین‌جوین، فانجیبیلیتی و بیت‌کوین کثیف پاسخ می‌دهیم. همچنین درباره‌ی عرضه‌ی ثابت در مقابل متغیر آلت‌کوین‌ها، کاربردهای گسترده‌ی بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند، مایکروپیمنت و لایتنینگ نتورک، و به‌ویژه فرصت‌های بیت‌کوین برای فریلنسرها و صادرات در ایران و آزادی اقتصادی فرامرزی گفت‌وگو می‌کنیم. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت ششم](https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html)** **بحث آزاد (سوال و جواب) - ماهیت ارزش بیتکوین** ------------------------------------------------------- در این اپیزود ویژه به سوالات شنوندگان در مورد ماهیت ارزش بیتکوین و بلاکچین پاسخ دادیم. This is episode 6 of the "Heads or Tails" (Shir Ya Khat) podcast, a live open-mic Q&A session covering the fundamental nature of Bitcoin and blockchain, in which the hosts explain why Bitcoin has value through the lens of monetary history, supply and demand, and a "social agreement" model that requires no government or gold backing, contrasting Bitcoin's decentralized, serverless architecture (illustrated via torrent-like peer-to-peer full nodes and distributed ledgers) with custodial digital-money services like WebMoney, Perfect Money, and the shut-down Liberty Reserve. The discussion digs into Bitcoin's fixed 21-million supply cap, the block reward and its roughly four-year halving schedule (50 → 25 → 12.5 BTC), miner economics and transaction-fee incentives after 2140, mining difficulty adjustment, hashrate, SHA-256 proof-of-work, and the ASICBoost controversy involving Bitmain and Gregory Maxwell, while also debunking a listener's misconception that mining hashes could form a reverse-lookup rainbow table to crack passwords. The hosts address Bitcoin's pseudonymous (not fully anonymous) nature, chain-analysis and address-clustering tools like walletexplorer.com, Chainalysis, and Scorechain, privacy techniques such as CoinJoin, plus fungibility, "dirty Bitcoin," Silk Road, and the argument that cash remains the dominant tool for illicit finance. They compare altcoin monetary policies—Ethereum's uncapped issuance, Dogecoin, Litecoin's scrypt algorithm and ASIC resistance, and Iceland's Auroracoin pre-mine failure—and touch on coin burning, difficulty-based supply adjustment, and validator/block-time design. The episode closes on blockchain's broader promise: micropayments and the Lightning Network (off-chain payment channels), smart contracts, IoT security use cases like Slock.it smart locks, and especially the potential for economic freedom in sanctioned Iran—enabling freelancers, handicraft exporters, and cross-border payments (including a Swiss company letting foreigners buy Iranian stocks via Bitcoin) to bypass the traditional banking system that blocks access to PayPal, Visa, and MasterCard. ## توضیحات اپیزود این هفته جلسه‌ی آزادی خواهیم داشت و تنها می‌خواهیم به سوالات دوستان پاسخ بدهیم. ## نکات اصلی بحث‌شده * چرا بیتکوین ارزش دارد و نقش پشتوانه در آن * [تفاوت بیتکوین با سایر پول‌های دیجیتالی مثل وبمانی](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) * عوامل مؤثر بر قیمت بیتکوین در بلندمدت * نقش کاهش تولید بیتکوین در افزایش ارزش آن * تأثیر ورود کاربران جدید به اکوسیستم بیتکوین * [آینده استخراج‌کنندگان پس از رسیدن به ۲۱ میلیون بیتکوین](https://shiryakhat.net/2017/07/art-of-mining-in-iran.html) * [تفاوت هش ریت و سختی شبکه](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) * پاسخ به سوالات شنوندگان در مورد جنبه‌های مختلف بیتکوین ## حاضران در این قسمت ## منابع و لینک‌های ذکرشده ## سوالات مطرح‌شده یکی از سوالاتی که بسیار پرسیده می‌شود این است که چرا بیتکوین ارزش دارد؟ چرا که در تمام این سال‌ها عادت کرده‌ایم تا پول‌ها پشتوانه داشته باشند و پذیرفته‌ایم که پول با پشتوانه ارزشمند است؛ در نتیجه این سوال بوجود می‌آید که چطور با وجود اینکه بیتکوین پشتوانه‌ای ندارد، ارزشمند است. سوال دیگری که بسیار مطرح می‌شود این است که اگر بیتکوین را می‌توان به تومان یا دلار تبدیل کرد چه تفاوتی با سایر پول‌های دیجیتالی مثل وبمانی دارد؟ چه چیزی بر قیمت بیتکوین در بلندمدت تاثیر دارد، کاهش تولید بیتکوین و یا ورود کاربران بیشتر به جامعه بیتکوین؟ در واقع برای افزایش ارزش بیتکوین چه کاری می‌توان انجام داد؟ بعد از اینکه به حجم نهایی تعیین شده برای تعداد بیتکوین، یعنی ۲۱ میلیون بیتکوین برسیم، برای استخراج‌کنندگان چه وظیفه‌ای تعریف شده؟ آیا جایزه دیگری غیر از کارمزد تراکنش‌ها می‌گیرند؟ تفاوت هش ریت و سختی شبکه چیست؟ ### زمان‌بندی اپیزود این محاسبات ریاضی که استخراج کنندگان آن ها را حل می کنند چه چیزهایی هستند؟ در رابطه با خبری که درباره شرکت Bitmain منتشر شد صحبت می کنیم. آیا واقعا بیتکوین غیر قابل پیگیری ست؟ چرا که اخیرا خبری مبنی بر دستگیر شدن فردی خلافکار توسط پلیس که با بیتکوین کار می کرده منتشر شده است. عملکرد Proof-of-burn چگونه است؟ در رابطه با بیتکوین و استفاده از آن در کارهای خلاف و سایت هایی مثل silkroad صحبت می کنیم و اینکه آیا بیتکوین دست خلافکاران را برای انجام کارهای خود بازتر می کند یا خیر. درباره بالا رفتن میزان فی یا همان کارمزدها صحبت خواهیم کرد و اینکه با این میزان کارمزدها، سرانجامِ پرداخت های کوچک (micropayment) چیست. درباره دستگاه ماینر لایتکوین که شرکت Bitmain اعلام به ارائه آن کرده صحبت خواهیم کرد و نتایج ورود آن به بازار را بررسی می کنیم. در نهایت به مزایا و موارد استفاده از بیتکوین برای کاربرانی که در ایران زندگی می کنند می پردازیم. ۲۷ فروردین ۱۳۹۶ April 16, 2017 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- ### قسمت‌های مرتبط - [فورک و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — در همین قسمت مستقیماً به اپیزود قبلی و بحث بلاک‌سایز، شلوغی شبکه و بالا رفتن کارمزد تراکنش‌ها ارجاع داده می‌شود - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — بخش زیادی از پرسش‌ها درباره ماینینگ، پاداش بلاک، هش‌ریت، دیفیکالتی و اثبات کار است که این اپیزود عمیق‌تر پوشش می‌دهد - [بلاکچین‌های دیگر و کاربردها](https://shiryakhat.net/2017/03/other-blockchains-etf.html) — در پایان جلسه درباره کاربردهای بلاکچین فراتر از پول (قفل هوشمند، خدمات شهروندی) صحبت شد که موضوع اصلی این قسمت است - [آلتکوین، توکن و فانجیبیلیتی](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) — سؤالات درباره عرضه متغیر آلتکوین‌ها، پری‌ماین، سوزاندن کوین و فانجیبیلیتی مطرح شد که این اپیزود به آن می‌پردازد - [حریم خصوصی و ردیابی](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html) — بحث درباره سودونیموس بودن بیت‌کوین، ردیابی تراکنش‌ها، کوین‌جوین و آیا ابزار جرم است، مستقیماً موضوع این قسمت است --- ## O Bitcoin, Where art thou - Key management | مدیریت کلیدهای بیت‌کوین (S01E07) URL: https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html | Episode: S01E07 **Summary:** مدیریت و نگهداری کلیدهای بیت‌کوین موضوع این اپیزود از پادکست «شیر یا خط» است؛ در این قسمت مفهوم کلید خصوصی (Private Key) و کلید عمومی (Public Key)، نحوه امضای دیجیتال و تأیید ترنزکشن‌ها و انتقال مالکیت روی بلاکچین، و ارتباط آن با رمزنگاری کلید عمومی و پروتکل‌هایی مانند HTTPS و الگوریتم RSA بررسی می‌شود. سپس روش‌های مختلف ذخیره‌سازی امن کلید خصوصی معرفی می‌گردد؛ از کیف پول نرم‌افزاری و رمزگذاری با پسورد گرفته تا کیف پول کاغذی (Paper Wallet)، کیف پول‌های سخت‌افزاری مانند لجر و کیف پول‌های آفلاین و کولد استوریج، همراه با آدرس‌های مالتی‌سیگ (Multisig)، کیف پول‌های HD و مستر پابلیک کی، بکاپ ۱۲ و ۲۴ کلمه‌ای (BIP39) و ملاحظات امنیتی کیف پول‌های تحت وب و اکسچنج‌ها. در پایان نیز به فیزیکال کوین، حریم خصوصی و ردیابی‌ناپذیری تراکنش‌ها، گزارش تحلیل بازار و قیمت بیت‌کوین و رفتار آلت‌کوین‌ها پرداخته می‌شود تا کاربران با بهترین شیوه‌های حفظ دارایی‌های دیجیتال و مسئولیت شخصی در نگهداری کلید خصوصی آشنا شوند. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت هفتم](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html)** **مدیریت کلیدها - چگونگی و روشهای ذخیره رمزارزها** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی مدیریت کلیدها و روشهای امن نگهداری بیتکوین پرداختیم. This episode of the Shir Ya Khat (Heads or Tails) podcast dives deep into Bitcoin key management, explaining how private keys and public keys work through the lens of public-key cryptography, digital signatures, and comparisons to RSA-based HTTPS/SSL certificates, hashing algorithms like SHA-256, and hash collisions. The hosts clarify that Bitcoin transactions don't move coins but transfer ownership recorded on the blockchain, and they survey a wide range of private-key storage methods: keeping encrypted keys on your hard drive (Bitcoin QT/Armory), paper wallets (bitaddress.org), brain wallets and their brute-force vulnerabilities, hardware wallets like Ledger Nano and Trezor, exchange/custodial and web wallets (Blockchain.info, MyEtherWallet, Mycelium, Copay), and the security-versus-usability trade-offs of each, stressing open-source verifiability and self-custody. They also cover advanced topics including multisig (multi-signature) addresses for shared/joint-account setups and their higher transaction fees due to larger byte size, HD/deterministic wallets with master private/public keys (xprv, extended public keys, BIP39 seed phrases), physical Bitcoins with hologram-hidden keys, gifting Bitcoin, and Bitcoin's pseudonymous "glass wallet" traceability. The episode closes with a market report analyzing Bitcoin's ascending price channel near $1,300–$1,500, ETF news, Tether-driven price gaps on Poloniex versus Bitfinex/OKCoin/BTC-e, the Poloniex altcoin delistings, how Bitcoin rallies pressure altcoins like Monero, Ether, and Zcash, and a call for contributors to earn Bitcoin through Coin Iran and the DigiArz logo contest. ## توضیحات اپیزود در این قسمت می‌خواهیم درباره اینکه بیتکوین را چگونه نگهداری کنیم و [نحوه عملکرد تراکنش‌های بیتکوین](https://shiryakhat.net/2019/06/0-confirm.html) به چه صورت است صحبت کنیم. ## نکات اصلی بحث‌شده * آدرس بیتکوین چیست و چگونه کار می‌کند؟ * کلید عمومی و خصوصی: تفاوت‌ها و کاربردها * فناوری کلید عمومی/خصوصی در رمزنگاری و HTTPS * [میزان امنیت الگوریتم SHA-256 در بیتکوین](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) * چرا کلید خصوصی ارزش دارد و چگونه آن را امن نگهداری کنیم؟ * روش‌های مختلف نگهداری کلید خصوصی * کیف پول سخت‌افزاری و کیف پول کاغذی * کیف پول مشترک و چند امضایی (Multi-sig) * نکات مهم برای اعتماد به کیف پول وبی * کلید عمومی مستر و کلید خصوصی مستر * مزایا و معایب روش چند امضایی * قابلیت ردیابی آدرس‌های بیتکوین * بررسی بازار هفتگی بیتکوین ## حاضران در این قسمت ## منابع و لینک‌های ذکرشده ### زمان‌بندی اپیزود بطور کلی آدرس بیتکوین چیست؟ کلید عمومی به چه چیزی گفته می شود و تفاوت آن با کلید خصوصی چیست؟ فناوری کلید عمومی و خصوصی از قدیم بوده و به روش های مختلفی از آن استفاده می شده. اما مورد استفاده آن ها در دیجی ارزهایی مثل بیتکوین چیست؟ این کلیدها در https چگونه عمل می کنند؟ کلید عمومی و کلید خصوصی در پروسه رمزنگاری معنی پیدا می کند، به توضیح این مطلب نیز خواهیم پرداخت. میزان امنیت SHA-256 که الگوریتم استفاده شده در بیتکوین است چقدر است؟ کلید خصوصی دارای مقداری ارزش است. آن ارزش یا آن بیتکوین چگونه به کلید خصوصی شما ارزش می دهد و چرا باید کلید خصوصی را بصورت امن نگهداری کرد؟ چه روش هایی برای نگهداری کلید خصوصی وجود دارد و روش هایی مثل کیف پول سخت افزاری یا کیف پول های کاغذی چگونه کار می کنند؟ کیف پول مشترک چیست و چگونه می توان از آن استفاده کرد؟ چه نکاتی را باید در نظر گرفت تا بتوان به یک کیف پول وبی اعتماد کرد؟ کلید عمومی مستر و کلید خصوصی مستر چیست؟ در روش چند امضایی، کارمزد بیشتری باید پرداخت شود که یکی از معایب این روش است، در ادامه به مزایا و معایب هر روش خواهیم پرداخت. به این موضوع می پردازیم که وقتی گفته می شود آدرس بیتکوین غیرقابل ردیابی است به چه معناست؟ در ادامه به بررسی بازار هفتگی بیتکوین و قیمت آن در یک هفته گذشته خواهیم پرداخت. ۹ اردیبهشت ۱۳۹۶ April 29 2017 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- ### قسمت‌های مرتبط - [با احتیاط حرکت کنید (S01E01)](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) — مکمل مستقیم بحث امنیت؛ این قسمت توضیح می‌دهد چطور کلید خصوصی را امن نگه داریم تا سرمایه دزدیده یا گم نشود. - [ذات بیت‌کوین و بلاک‌چین (S01E06)](https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html) — مفهوم مالکیت و اینکه بیت‌کوین جابه‌جا نمی‌شود بلکه مالکیت با امضای رمزنگاری منتقل می‌شود، در این قسمت پایه‌ریزی شده است. - [حریم خصوصی در بلاکچین (S07E07)](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html) — در این اپیزود درباره غیرقابل‌ردیابی بودن و شبه‌ناشناسی آدرس‌ها صحبت شد؛ قسمت حریم خصوصی این موضوع را عمیق‌تر بررسی می‌کند. - [اتریوم (S01E02)](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — در بحث ویب‌والت‌ها و اوپن‌سورس بودن به MyEtherWallet و کیف پول‌های اتریوم اشاره شد که به ساختار فنی اتریوم مرتبط است. --- ## Is it a Blockchain? Altcoins, Tokens and ICO | آلتکوین، توکن و ICO (S01E08) URL: https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html | Episode: S01E08 **Summary:** در اپیزود هشتم پادکست «شیر یا خط» به تعریف دقیق بلاک‌چین به‌عنوان یک پایگاه‌دادهٔ توزیع‌شده و غیرمتمرکز می‌پردازیم و مرز میان بلاک‌چین واقعی و پروژه‌های صرفاً «دیستریبیوتد» مثل ریپل را روشن می‌کنیم؛ همچنین از پیدایش آلت‌کوین‌ها (لایت‌کوین و نیم‌کوین با فورک پروتکل بیت‌کوین)، ظهور اتریوم و اسمارت کانترکت و مفهوم توکن سخن می‌گوییم. بخش اصلی این قسمت به ICO و عرضهٔ اولیهٔ کوین اختصاص دارد و آن را با مدل‌های تأمین مالی سنتی مثل IPO، وی‌سی و کراودفاندینگ (کیک‌استارتر) مقایسه می‌کنیم، ضعف مدل تشویقی و پری‌ماین، اهمیت وستینگ، وایت‌پیپر، تیم توسعه، فعالیت گیت‌هاب و ریسک اسکم و پروژه‌های پامپ و دامپ را بررسی می‌کنیم. در پایان به مقیاس‌پذیری و هزینهٔ ذخیره‌سازی داده روی بلاک‌چین، راهکارهای غیرمتمرکز مثل IPFS، بحث رگولاتوری و تراستلس بودن رمزارزها، و گزارش بازار و تحلیل قیمت بیت‌کوین و رابطهٔ رالی آن با آلت‌کوین‌ها می‌پردازیم. **شیر یا خط** **[فصل اول - قسمت هشتم](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html)** **چیستی بلاکچین٫ آلتکوین٫ توکن٫و ICO** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی [ماهیت و چیستی بلاکچین و بیتکوین](https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html)، آلتکوین‌ها، توکن‌ها و ICOها پرداختیم. Iran's blockchain podcast Shir ya Khat, episode eight, explores what technically qualifies as a blockchain and unpacks altcoins, tokens, and the emerging ICO frenzy. The hosts trace the lineage from Bitcoin forks like Litecoin and Namecoin (a DNS system) through the explosion of altcoins to Ethereum's smart contracts and the rise of tokens, defining blockchain as a distributed, decentralized database whose state is agreed upon by network nodes through consensus—contrasting genuine decentralization with merely distributed systems like Facebook's load-balanced data centers, and calling out Ripple as centralized (company-backed, sueable for money laundering, no downloadable full-node wallet, no Proof of Work algorithm in its whitepaper). They discuss blockchain's core innovation of trustless, transparent, censorship-resistant financial consensus, its scalability and storage costs (every node holding the full chain), alternatives like IPFS for decentralized storage, and broader use cases such as land/ownership registries and DAOs (referencing The DAO hack). The bulk of the episode critiques ICOs as an alternative to VC funding, IPOs, and Kickstarter-style crowdfunding, noting hard caps, pre-mining, token distribution, and how projects (Ethereum's own presale, Gnosis, Augur, and a dubious Visa-linked "Card" token that raised $12.5 million in half an hour) raise millions in minutes—while warning of broken incentive models, exit scams, unregulated Russian-hosted sites, and the need to scrutinize whitepapers, GitHub commits/contributors, vesting schedules, team reputation, and real token utility. The conversation weighs regulation versus trustlessness, Bitcoin's irreversibility (invoking the Apple–FBI San Bernardino case), unforeseeable design flaws like ASIC mining centralization and the 1MB block size debate, and cites the elegant, ICO-free Mimblewimble whitepaper as a counterexample of value created through peer review rather than hype. It closes with a market report on Bitcoin's unprecedented rally from around $1,700 to roughly $2,700 and how altcoin prices like Ethereum's rise and crash in tandem with Bitcoin. ## توضیحات اپیزود مروری بر ماهیت و چیستی بلاکچین و بیتکوین داریم. به بررسی بلاکچین و تفاوت آن با یک پایگاه داده معمولی می پردازیم. چه چیزی باعث می‌شود تا به کوینی "غیرمتمرکز" گفته شود و کوینی از زیر سایه بلاکچین خارج شده باشد و به آن "متمرکز" بگویند. ## نکات اصلی بحث‌شده * تعریف و ماهیت بلاکچین * تفاوت بلاکچین با پایگاه داده معمولی * معیارهای تعیین غیرمتمرکز یا متمرکز بودن کوین‌ها * مفهوم آلتکوین‌ها و تفاوت‌شان با بیتکوین * [توضیح توکن‌ها و نحوه عملکرد آن‌ها](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) * بررسی ICO (Initial Coin Offering) و کاربردهای آن * [ارزیابی پروژه‌های بلاکچینی و نحوه تشخیص آن‌ها](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) ## حاضران در این قسمت ## منابع و لینک‌های ذکرشده ### زمان‌بندی اپیزود بطور کلی چطور می توان فهمید کوینی از بلاکچین استفاده می کند یا خیر؟ در رابطه با ریپل و شکایتی که از آن شده صحبت می کنیم. مزایا و معایب بلاکچین چیست و چرا از ابتدا بلاکچین با بیتکوین و مسائل مالی معرفی شد؟ چه هزینه ای برای استفاده از بلاکچین پرداخت می کنیم و آیا ارزشش را دارد؟ و در ادامه، آیا با این وضعیت، استفاده از بلاکچین برای موارد مصرف دیگر و دخیره اطلاعاتی غیر از اطلاعات مالی بصرفه است؟ طرز کار ICO یا "حراج اولیه کوین" چیست و از کجا نشات می گیرد. مزایا و معایب ICO چیست؟ معیارها و راه های اعتماد به یک ICO چیست و چگونه می توان فهمید پروژه ای واقعا در حال توسعه است و یا صرفا ایده ای در ذهن است. بهترین راه برگزاری یک ICO چیست. تفاوت پروژه های متمرکز و ICOها، و بطور کلی دنیای دیجی ارزها که بصورت غیرمتمرکز مدیریت می شوند چیست. برنده مسابقه لوگوی دیجی ارز را اعلام می کنیم و در نهایت مروری کوتاه بر بازار هفته گذشته داریم. ۷ خرداد ۱۳۹۶ May 28 2017 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- ### قسمت‌های مرتبط - [بلاکچین‌های دیگر و کاربردها](https://shiryakhat.net/2017/03/other-blockchains-etf.html) — در همین اپیزود مستقیماً به قسمت سه ارجاع داده می‌شود؛ کاربردهای بلاکچین فراتر از پول (ثبت احوال، DNS غیرمتمرکز) که در بحث توکن‌ها ادامه پیدا می‌کند. - [اتریوم و اسمارت کانترکت](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — توکن‌ها و ICO روی اتریوم و قابلیت اسمارت کانترکت ساخته می‌شوند؛ این اپیزود پیش‌نیاز فهم توکن و DAO است که اینجا به آن اشاره شد. - [ذات بیت‌کوین و بلاک‌چین](https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html) — بخش اصلی این اپیزود تعریف دقیق بلاکچین و مرز غیرمتمرکز/متمرکز است که همان بحث ماهیت بیت‌کوین و بلاکچین را عمیق‌تر می‌کند. - [بلاکچین در کشورهای در حال توسعه](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) — بحث پایانی اپیزود درباره ICO، سرمایه‌گذاری مردمی و آسیب‌شناسی آن در کشورهایی مثل ایران است که موضوع اصلی این قسمت را دنبال می‌کند. - [انشعابات و روانشناسی رمزارزهای جدید](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-2.html) — اپیزود از فورک بیت‌کوین و انفجار آلت‌کوین‌ها صحبت می‌کند؛ این قسمت به تاریخچه فورک و روانشناسی پیدایش رمزارزهای جدید می‌پردازد. --- ## Art of Mining - Advanced Mining in Iran | هنر ماینینگ در ایران (S01E09) URL: https://shiryakhat.net/2017/07/art-of-mining-in-iran.html | Episode: S01E09 **Summary:** در قسمت نهم پادکست «شیر یا خط» با جمعی از ماینرهای فعال در ایران درباره استخراج و ماینینگ دیجی‌ارزها (کریپتوکارنسی) گفتگو می‌کنیم؛ از انتخاب سخت‌افزار (ASIC، کارت گرافیک AMD و Nvidia، کارت‌های RX 470 و GTX 1070)، تفاوت ماینینگ سولو و ماینینگ‌پول، تا مدل پاداش بلاک در بیت‌کوین و اتریوم، مشکلات سرمایش و ایرفلو ریگ‌ها، مصرف برق، رشد دیفیکالتی، حمله ۵۱ درصد و امکان راه‌اندازی ماینینگ‌پول ایرانی. این اپیزود تجربه‌های واقعی بومی‌سازی صنعت استخراج در ایران، محاسبه بازگشت سرمایه (ROI)، چالش تأمین قطعات و ابزارهایی مانند نانوپول و سایت miningbox.com را پوشش می‌دهد. **شیر یا خط - قسمت نهم** **استخراج و یا ماینینگ در ایران** ------------------------------------------------------------------------------------ با یک سری از دوستان ماینر در ایران گفتگویی داشتیم و به موضوع بهینه سازی و بومی سازی صنعت استخراج دیجی ارز ها (کریپتوکارنسی) در ایران و چالشهایی که در این راه است پرداختیم. ۱۳ خرداد ۱۳۹۶ 4 July 2017 ----------------------------------------------------------------------- در قسمت نهم «شیر یا خط» سراغ ادامه بحث ماینینگ رفتیم، اما این‌بار با تمرکز بیشتر بر تجربه استخراج در ایران. چند تن از دوستانی که به‌طور واقعی و در مقیاس فارم در داخل کشور ماینینگ می‌کنند در این اپیزود حاضر شدند تا از خاطرات، چالش‌ها و درس‌هایی که در این مسیر آموخته‌اند بگویند. اگر با مفاهیم پایه ماینینگ آشنا نیستید، مبانی آن (تعریف ماینینگ و الگوریتم‌ها) [در قسمت چهارم پوشش داده شده](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) و موضوع [UASF (یوزر اکتیویتد سافت‌فورک) که قرار است اول آگوست رخ دهد](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) نیز به اپیزود آینده موکول شده است. Iran's mining scene at a professional level is the focus of this ninth episode of the Shir ya Khat podcast, which builds on the earlier basics episode to dig into the hardware, economics, and challenges of running crypto mining rigs and farms inside Iran. The hosts and guest miners compare mining hardware options—ASICs (Application Specific Integrated Circuits) like Bitmain's Antminer for Bitcoin's SHA-256 versus GPU rigs (AMD's RX 470/480/580 and Nvidia's GTX 1070/1080) for ASIC-resistant algorithms such as Ethereum's Dagger-Hashimoto, Monero (CPU-friendly), Equihash coins, Zcash, and Ethereum Classic—while stressing the difficulty of importing scarce, warranty-less, non-resalable gear amid a global GPU, power-supply, and riser shortage. They explain mining pools versus solo mining, block rewards and the Bitcoin halving, pool payout methods, P2Pool, server ping and orphan/uncle rates, the case for an Iran-based pool, mining-pool centralization, the 51% attack, mempool transaction censorship, and how China's cheap electricity, mining farms, and firewall pose network fork risks. Practical rig-building advice covers electrical amperage and cabling, heat dissipation and airflow, undervolting/downclocking, BIOS/RAM-timing overclocking, swamp coolers, dust management, virtual memory for growing DAG epoch sizes, and detailed ROI calculations warning against short-term payback expectations given volatile prices and the difficulty bomb. The episode also previews the upcoming August 1st UASF (User Activated Soft Fork) and SegWit debate, explains soft forks versus hard forks and Ethereum's planned move to Proof of Stake, and promotes new Iranian tools at miningbox.com—a Stack Overflow-style mining Q&A forum and a localized profitability calculator factoring hardware, electricity tiers, difficulty, and coin selection. ## توضیحات اپیزود مهمانان این قسمت از انگیزه ورودشان به ماینینگ گفتند؛ برای بسیاری از آن‌ها نقطه شروع، کنجکاوی درباره نحوه کار بیت‌کوین و ارتباط ماینینگ با آن بود، نه صرفاً درآمد. یکی از مهمان‌ها تعریف کرد که چطور با دنبال کردن مطالب فروم‌های خارجی و گروه کوین ایران، کم‌کم شروع به جمع کردن سخت‌افزار برای یک ریگ کرد و در آن مقطع تمرکز بیشتر روی توان CPU بود. چالش‌های اصلی آن روزها گرانی سخت‌افزار، دشواری تأمین و وارد کردن قطعات، نبود قطعات مکمل در بازار، و حالت آزمون‌وخطا بودن کار (چون هنوز جامعه امروزی شکل نگرفته بود) عنوان شد. بخش مهمی از گفتگو به انتخاب سخت‌افزار اختصاص یافت: تفاوت دستگاه‌های ASIC (مدارهای مجتمع با کاربرد خاص که تنها یک الگوریتم را اجرا می‌کنند، مثل Antminer برای بیت‌کوین) با کارت‌های گرافیک همه‌منظوره. مزیت کلیدی GPU در ایران داشتن گارانتی و قابلیت فروش دست دوم بود، در حالی که ASIC پس از بالا رفتن دیفیکالتی عملاً غیرقابل‌فروش می‌شود. همچنین درباره کارت‌های گرافیک مخصوص ماینینگ که خروجی تصویر ندارند و در آینده نزدیک وارد بازار ایران می‌شوند هشدار داده شد، چون این کارت‌ها هم مانند ASIC ارزش فروش مجدد نخواهند داشت. محور دیگر بحث، ماینینگ‌پول و اقتصاد پاداش بود: تفاوت ماینینگ سولو (که برای بیت‌کوین عملاً ناممکن است) و ماینینگ‌پول که در آن قدرت محاسباتی به اشتراک گذاشته می‌شود و پاداش بلاک به نسبت شیر هر شخص تقسیم می‌گردد. مهمانان درباره امکان و مزایای راه‌اندازی یک ماینینگ‌پول ایرانی، اهمیت پینگ و آی‌پی سرور داخلی برای کاهش اورفن/آنکل ریت، بحث تمرکزگرایی ماینینگ‌پول‌ها، حمله ۵۱ درصد، و نگرانی از تمرکز هش‌ریت در چین (و فایروال آن) صحبت کردند. بخش پایانی هم روی سرمایش، ایرفلو، مصرف برق و محاسبه بازگشت سرمایه متمرکز بود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### سخت‌افزار: ASIC در برابر GPU - ASIC مخفف Application-Specific Integrated Circuit است؛ فقط یک الگوریتم را اجرا می‌کند و پس از افزایش دیفیکالتی عملاً غیرقابل فروش می‌شود. - کارت‌های گرافیک در ایران گارانتی دارند و در صورت سوختن توسط شرکت‌ها تعویض می‌شوند؛ همچنین قابل فروش دست دوم‌اند. - الگوریتم‌های جدیدتر «مقاوم به ASIC» طراحی شده‌اند و با CPU/GPU ماین می‌شوند (مثلاً مونرو روی CPU جواب می‌دهد). - کارت‌های مخصوص ماینینگ خروجی تصویر ندارند، پس نه به درد گیم و نه کاربرد دیگری می‌خورند و فروش دست دومشان سخت است. ### مدل‌های ماینینگ و پاداش - ماینینگ سولو برای بیت‌کوین تقریباً غیرممکن است؛ ماینینگ‌پول قدرت محاسباتی را تجمیع می‌کند. - پاداش بلاک بیت‌کوین از ۵۰ شروع شد، هر حدود چهار سال نصف می‌شود (در آن زمان ۱۲.۵ بیت‌کوین) و کل عرضه تا حدود سال ۲۰۱۴۰ به ۲۱ میلیون می‌رسد. - [اتریوم پاداش ثابت ۵ اتر در هر بلاک](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) به‌علاوه فی تراکنش‌ها دارد. - سیستم P2Pool اجازه می‌دهد یک نود، خود زیرمجموعه‌ای از یک استخر باشد و به غیرمتمرکز شدن کمک می‌کند. ### ماینینگ‌پول ایرانی و شبکه - در سال ۲۰۱۳ ماینینگ‌پول لایت‌کوین و بیت‌کوین ایرانی مبتنی بر P2Pool وجود داشت که بعد از چند ماه بسته شد. - ساختن ماینینگ‌پول سخت نیست؛ سخت‌تر جذب قدرت محاسباتی کافی است تا اورفن ریت پایین بیاید. - آی‌پی سرور داخلی باعث می‌شود نتیجه کار سریع‌تر به شبکه برسد و کار بیهوده کاهش یابد. - ارسال یک شیر یا بلاک به دو استخر همزمان سود اضافه نمی‌دهد؛ در نهایت فقط یک ریوارد دریافت می‌شود. ### امنیت شبکه و تمرکز - ماینینگ‌پول می‌تواند تعیین کند چه تراکنش‌هایی در بلاک قرار بگیرند. - در حمله ۵۱ درصد، گروه دارای اکثریت هش‌ریت می‌تواند جلوی تراکنش‌های خاص را بگیرد (نه اینکه صددرصد بلاک بسازد). - تمرکز ماینینگ در چین به دلیل سخت‌افزار ارزان، فضای فارم و برق تقریباً مجانی است؛ [فایروال چین می‌تواند با ایجاد اختلال باعث فورک شود](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html). ### سرمایش، ایرفلو و برق - گرمای تولیدی برابر با توان مصرفی است (کارت ۱۵۰ واتی ≈ ۱۵۰ وات گرما)؛ گرما قاتل عمر کارت است. - مهم‌ترین اصل، دفع سریع هوای گرم (۵۰ تا ۶۰ درجه) به بیرون پیش از تبادل با هوای محیط است. - گرد و غبار مثل پتو روی هیت‌سینک می‌نشیند، انتقال حرارت را مختل و «پیرداغی» قطعات (افت HFE) را تسریع می‌کند. - کولر گازی بدون ایرفلو مناسب کارساز نیست؛ باید جریان هوا ایجاد و هوای گرم از پنجره/کانال خارج شود؛ کولر آبی گزینه اقتصادی خوبی در ایران است. - باز کردن پلیت انتهای کارت و آندروولتینگ (کاهش هش‌ریت/ولتاژ) می‌تواند تا چند درجه دما را کم کند. - برای برق باید ظرفیت کابل (کابل ۶، حدود ۳۵ تا ۴۰ آمپر) و مصرف هر ریگ (حدود ۵ تا ۶ آمپر) با درصد ایمنی محاسبه شود. ### AMD در برابر Nvidia و بحث DAG/Epoch - کارت‌های AMD (به‌ویژه RX 470) به‌طور سنتی بازدهی و ROI بهتری در ماینینگ داشتند و امکان تغییر تایمینگ رم برای هش‌ریت بالاتر دارند. - Nvidia نسبت به قیمت، بازده کمتری می‌دهد ولی به دلیل کمبود AMD به سراغ آن رفتند. - با بزرگ شدن سایز DAG/Epoch اتریوم، کارت‌های با رم پایین از کار می‌افتند و باید حافظه مجازی تعریف کرد؛ اتریوم کلاسیک برای کارت‌های قدیمی می‌ماند. - بررسی‌ها نشان داد GTX 1070 در آن مقطع بهترین و اقتصادی‌ترین گزینه برای اتریوم بود؛ AMD در طولانی‌مدت افت هش‌ریت شدیدتری دارد. ### بازگشت سرمایه و روانشناسی بازار - ماشین‌حساب فقط ابزار برآورد است و عوامل زیاد (قیمت، دیفیکالتی، برق) را نمی‌توان دقیق پیش‌بینی کرد؛ باید بلندمدت و روی بازه‌های بالاتر (مثلاً دو برابر) حساب کرد. - «دیفیکالتی بامب» با هجوم میلیونی کارت‌ها می‌تواند سود را بالای ۵۰ درصد کاهش دهد. - تجربه شخصی: ROI که ۱۵ ماه برآورد شده بود با جهش قیمت اتریوم (از ~۷ دلار به چند صد دلار) در حدود ۵.۵ ماه محقق شد، اما این «لاتاری» بود و ریسک امروز بیشتر است. - توصیه: پانیک نکنید؛ کاهش قیمت دلیل نخریدن نیست، همان‌طور که نمی‌گویید تا اتریوم به ۳۰ دلار برنگردد نمی‌خرم. ### تأمین قطعات و ابزارها - کمبود جهانی کارت گرافیک، پاور و رایزر تأمین قطعات را به چالش تبدیل کرده؛ GTX 1070 با حافظه ۳۲ بیت (حدود دو میلیون تومان) گزینه موجود بود. - مادربردهای هشت‌اسلاتی (مثل مدل‌های موجود در بازار) تا ۶ کارت Nvidia پشتیبانی می‌شوند؛ سلرون G3900 برای CPU کافی است و نیازی به مدل گران‌تر نیست. - سرویس آزمایشی سایت miningbox.com شامل بخش پرسش‌وپاسخ (شبیه Stack Overflow) و یک ماشین‌حساب فارسی برای محاسبه سود، انتخاب سخت‌افزار و هزینه برق (خانگی/کشاورزی/صنعتی) راه‌اندازی شده است. ### نتیجه‌گیری ماینینگ در ایران بیش از آنکه یک درآمد سریع باشد، یک کار تخصصی و نیازمند تحقیق، پشتکار و همراهی با جامعه باتجربه است. سرمایش صحیح، انتخاب هوشمندانه سخت‌افزار، نگاه بلندمدت به بازگشت سرمایه و پرهیز از تصمیم‌های هیجانی، تفاوت میان یک ماینر موفق و ناموفق را می‌سازد. تمام نظرات این پادکست شخصی و بر اساس تجربه است؛ پیش از هرگونه سرمایه‌گذاری، خودتان مطالعه و بررسی کنید و صرفاً بر پایه پیشنهادهای این برنامه اقدام نکنید. ### قسمت‌های مرتبط - [ماینینگ و اثبات کار (S01E04)](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — مبانی ماینینگ، الگوریتم‌ها و مفهوم اثبات کار که این قسمت بارها به آن ارجاع می‌دهد و ادامه‌اش است - [سگویت و اول آگوست (S01E10)](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — در همین قسمت به بحث UASF و رویداد اول آگوست اشاره و وعده اپیزود کامل هفته بعد داده می‌شود - [فورک و بحث بلاک‌سایز (S01E05)](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — توضیح هارد فورک و سافت فورک و بلاک‌سایز که در این قسمت مطرح شد و به اپیزود پنجم ارجاع داده می‌شود - [اتریوم (S01E02)](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — بخش زیادی از این قسمت درباره ماین کردن اتریوم، ریوارد بلاک و رفتن به سمت پروف آف استیک است --- ## Witnessing August 1st - Segwit, BIP148 and beyond | شاهد اول آگوست - سگویت و BIP148 (S01E10) URL: https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html | Episode: S01E10 **Summary:** در قسمت دهم پادکست «شیر یا خط» به سراغ یکی از داغ‌ترین بحث‌های تاریخ بیت‌کوین می‌رویم: فورک، سگویت (Segwit) و محدودیت حجم بلاک. در این اپیزود مفهوم BIP (پیشنهاد بهبود بیت‌کوین)، تفاوت BIP141، BIP91 و BIP148 یا همان UASF، مشکل قابلیت انعطاف تراکنش (Transaction Malleability) و ماجرای هک صرافی مانت‌گاکس، نقش ماینرها و فول‌نودها در سازوکار اجماع غیرمتمرکز، اسیک‌بوست، لایتنینگ نتورک و پیشنهاد سگویت‌۲ایکس بررسی می‌شود و در پایان گزارشی هفتگی از بازار ارزهای رمزنگاری‌شده و توصیه‌هایی درباره‌ی سرمایه‌گذاری و آی‌سی‌او ارائه می‌گردد. کلیدواژه‌ها: بیت‌کوین، بلاکچین، سگویت، فورک، حجم بلاک، ماینینگ، اتریوم، قرارداد هوشمند. **شیر یا خط - قسمت دهم** **فورک بیتکوین، سگویت و محدودیت حجم بلاک** ------------------------------------------------------------------------------------ قسمت دهم «شیر یا خط» در روزهایی ضبط شده که کل جامعه‌ی بیت‌کوین چشم‌انتظار اول آگوست (۱۰ مرداد) است. این اپیزود در ادامه‌ی بحث [اپیزود پنجم درباره‌ی فورک بیت‌کوین، بیت‌کوین آنلیمیتد و بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) است و این‌بار عمیق‌تر به سراغ سگویت، انواع BIP و اتفاقاتی می‌رویم که سرنوشت شبکه‌ی بیت‌کوین را رقم می‌زنند. اگر با کلیات ماجرا آشنا نیستید، پیشنهاد می‌کنیم پیش از این قسمت، اپیزود پنجم را گوش بدهید. The episode covers Bitcoin's scaling debate and the SegWit activation drama of mid-2017. Here's the summary: Episode ten of the شیر یا خط (Shir Ya Khat) podcast, recorded July 22, 2017, continues the Bitcoin block-size and scaling debate from episode five, explaining the mechanics behind SegWit (Segregated Witness) and the contentious activation process unfolding that week. The hosts define what a BIP (Bitcoin Improvement Proposal) is—comparing it to Ethereum's ERC standards like ERC-20—and walk through how Segregated Witness separates a transaction's ECDSA signature into a distinct witness structure with its own Merkle tree, roughly doubling effective block capacity beyond the 1 MB limit while shrinking the data a full node must store and fixing the long-standing transaction malleability bug (illustrated via the Mt. Gox hack). They trace the governance timeline through BIP 9 version-bits signaling, BIP 141 (SegWit), the miner stalemate driven by Bitmain's ASICBoost, and the grassroots BIP 148 UASF (User Activated Soft Fork) set for August 1st, culminating in BIP 91 locking in at an 80% threshold, plus the looming SegWit2x compromise to raise blocks to 2 MB. The discussion also weighs fork risks—replay attacks, soft-fork wipeout, and the Ethereum/Ethereum Classic DAO hard-fork precedent—advising listeners to hold their own private keys off exchanges and to run full nodes (Bitcoin Core/bitcoind, Bitcore, bitcoinj) to strengthen the network against Sybil and 51% attacks and to enable off-chain scaling via the Lightning Network. The episode closes with a market report covering Bitcoin's swing to nearly $3,000 and back to $1,800, altcoin dynamics (Ethereum, Litecoin, Ripple, Cardano), mining reward halvings and game theory, and a cautionary note comparing the ICO frenzy to the late-1990s dot-com bubble. ## توضیحات اپیزود بحث با معرفی مفهوم BIP یا «پیشنهاد بهبود بیت‌کوین» (Bitcoin Improvement Proposal) آغاز می‌شود؛ سازوکاری متن‌باز که در آن هر کسی می‌تواند برای پروتکل بیت‌کوین پیشنهادی مطرح کند و گروه‌های توسعه‌دهنده و جامعه درباره‌ی آن بحث کنند — درست مثل [ERC در دنیای اتریوم که ERC20](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) نمونه‌ی مشهور آن برای تعریف توکن‌هاست. ریشه‌ی همه‌ی این بحث‌ها به محدودیت ظرفیت بیت‌کوین برمی‌گردد: شبکه در آن مقطع تنها حدود سه تا چهار تراکنش در ثانیه را پردازش می‌کند و مازاد تراکنش‌ها در مِم‌پول (Mempool) جمع می‌شوند و باید هزینه‌ی بیشتری بپردازند تا کانفرم شوند. یکی از راهکارهای مطرح، بزرگ‌تر کردن حجم بلاک از یک مگابایت است و راهکار دیگر، سگویت. سگویت مخفف Segregated Witness به معنای «شاهد جداگانه» است. در هر تراکنش بیت‌کوین یک بخش امضا (Signature) وجود دارد که ثابت می‌کند ورودی توسط کلید خصوصی صاحب آدرس امضا شده است؛ همین بخش حجم زیادی از تراکنش را می‌گیرد. سگویت این بخش امضا را از تراکنش جدا می‌کند و در قسمتی مجزا به نام «ویتنس» (Witness) قرار می‌دهد. نتیجه این است که فضای بیشتری برای تراکنش‌های دیگر آزاد می‌شود و عملاً ظرفیت بلاک یک‌مگابایتی به معادل حدوداً دو برابر می‌رسد؛ همچنین حجم بلاکچینی که یک نود باید ذخیره کند کاهش می‌یابد. محور دیگر گفتگو، مشکل قابلیت انعطاف تراکنش یا Transaction Malleability است. به‌دلیل ماهیت رمزنگاری منحنی بیضوی (Elliptic Curve) در بیت‌کوین، می‌توان بدون تغییر فرستنده، گیرنده و مبلغ، امضا و در نتیجه شناسه (ID) یک تراکنش کانفرم‌نشده را تغییر داد. این باگ قدیمی، دردسرهای زیادی برای طراحی سرویس‌ها ایجاد کرده و حتی در یکی از بزرگ‌ترین هک‌های تاریخ، یعنی ماجرای صرافی مانت‌گاکس (Mt.Gox)، مورد سوءاستفاده قرار گرفت. جدا کردن امضا از تراکنش در سگویت، این باگ معروف را یک‌بار برای همیشه حل می‌کند و راه را برای فناوری‌هایی مثل لایتنینگ نتورک (Lightning Network) هموار می‌سازد. ## نکات اصلی بحث‌شده ### BIP و انواع آن - BIP یعنی پیشنهاد بهبود بیت‌کوین؛ سازوکاری متن‌باز که هر کسی می‌تواند در آن پیشنهاد بدهد و بحث ایجاد کند. - معادل آن در اتریوم، ERC است (مثل ERC20 برای تعریف و ایجاد توکن‌ها). - سگویت در قالب BIP141 در دسامبر ۲۰۱۵ تعریف شد و از نسخه‌ی 0.13 بیت‌کوین «سگویت‌ردی» شد. - BIP148 یا UASF (User Activated Soft Fork) از مارس ۲۰۱۷ مطرح شد تا ماینرها را برای فعال‌سازی سگویت تحت فشار بگذارد. - BIP91 آستانه‌ی موردنیاز را از ۹۵٪ به ۸۰٪ رساند و درست پیش از ضبط اپیزود لاک شد. ### سگویت و مزایای آن - جدا کردن امضا (شاهد جداگانه) از بدنه‌ی تراکنش و ذخیره‌ی آن در بخش ویتنس. - افزایش ظرفیت هر بلاک به معادل حدود دو برابر بدون هاردفورک. - کاهش حجم بلاکچینی که نودها باید ذخیره کنند. - حل مشکل Transaction Malleability و فراهم شدن بستر لایتنینگ نتورک و قابلیت‌های اسکریپتینگ و قراردادهای هوشمند روی بیت‌کوین. ### قابلیت انعطاف تراکنش (Malleability) - امضا از طریق الگوریتم ECDSA ساخته می‌شود و با تغییر یک عدد رندوم (Nonce) می‌توان شناسه‌ی تراکنش را عوض کرد بی‌آنکه فرستنده، گیرنده یا مبلغ تغییر کند. - تنها فرستنده نیست که می‌تواند شناسه را تغییر دهد؛ هر کسی در شبکه چنین امکانی دارد. - نمونه‌ی مشهور سوءاستفاده: هک صرافی مانت‌گاکس با فریب سیستم برای ارسال دوباره‌ی برداشت‌ها. ### مدل تصمیم‌گیری و اجماع غیرمتمرکز - تغییرات با نوعی رأی‌گیری اعمال می‌شوند؛ در طرح اولیه‌ی BIP141 باید ۹۵٪ ماینرها سیگنال می‌دادند. - BIP9 (توسط پیتر تاد، گریگ مکسول و دیگران) با استفاده از «ورژن بیت» در بلاک‌ها امکان رأی‌گیری ماینرها را فراهم کرد. - منافع شخصی هر بازیگر — ماینر، صرافی، والت و کاربر — تصمیم‌گیری را پیچیده می‌کند. - یکی از دلایل مخالفت ماینرها، مربوط به اسیک‌بوست (ASICBoost) بود که سگویت استفاده از آن را ناممکن می‌کرد. ### نقش ماینرها، فول‌نودها و UASF - در UASF از اول آگوست، نودهای آپدیت‌شده فقط بلاک‌هایی را می‌پذیرند که برای سگویت سیگنال می‌دهند. - این یک حرکت مردمی برای وادار کردن ماینرها به فعال‌سازی سگویت است. - با سگویت سه مدل نود خواهیم داشت: SPV (تین‌کلاینت)، فول‌نود کامل، و نودی که پس از تأیید، ویتنس را پاک می‌کند. - ران کردن فول‌نود از حملاتی مثل Sybil Attack جلوگیری می‌کند و به امنیت شبکه کمک می‌رساند. ### فورک، صرافی‌ها و درس اتریوم - در صورت فورک، دو بلاکچین ولید شکل می‌گیرد و خطر Replay Attack و Wipeout جدی می‌شود. - صرافی‌ها بیشترین ریسک را دارند چون دارایی کاربران نزد آن‌هاست؛ بسیاری اعلام کردند حوالی اول آگوست واریز و برداشت را متوقف می‌کنند. - بهترین راه امنیت برای کاربر، [نگه داشتن کلید خصوصی نزد خود](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html) و خارج کردن دارایی از صرافی است. - [تجربه‌ی هاردفورک اتریوم پس از هک دائو و پیدایش اتریوم کلاسیک](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html)، نمونه‌ای از دشواری و ریسک این تغییرات است. ### مثال مترو و مقیاس‌پذیری - ماینرها مثل گرداننده‌ی مترویی هستند که فروش بلیت VIP (کارمزد بالاتر) برایشان سود دارد، برای همین با دوطبقه کردن ظرفیت مخالف‌اند. - اما رقابت با شبکه‌های دیگر مثل لایت‌کوین و اتریوم، ماینرها را محدود می‌کند چون درآمد دلاری‌شان به استفاده‌ی کاربران وابسته است. - سگویت‌۲ایکس پیشنهادی است که پس از فعال شدن سگویت، حدود سه ماه بعد با یک هاردفورک حجم بلاک را به دو مگابایت می‌رساند. - [ترکیب سگویت و لایتنینگ نتورک](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html)، نه صرفاً افزایش موقتی حجم بلاک، [راه‌حل واقعی مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) است. ### گزارش هفتگی بازار - قیمت بیت‌کوین پس از رسیدن به حدود ۱۸۰۰ دلار و سپس ریزش، دوباره در محدوده‌ی ۲۹۰۰ دلار قرار گرفت. - افزایش و کاهش شدید قیمت بیت‌کوین به‌طور کلی به نفع بازار و تریدرها نیست. - عدم قطعیت پیرامون سگویت و خروج نقدینگی، بازار را کم‌رمق کرده بود؛ با فعال شدن BIP91 قطعیت بیشتر و بهبود قیمت دیده شد. - هشدار درباره‌ی [آی‌سی‌او (ICO)](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html)ها و شباهت فضای فعلی به حباب دات‌کام؛ ضرورت بررسی دقیق پروژه، تیم و کاربرد پیش از سرمایه‌گذاری. ### نتیجه‌گیری با لاک شدن BIP91 مسیر برای فعال‌سازی سگویت هموار شده و شبکه در شرایطی قرار دارد که احتمال فورک کاهش یافته است؛ اما تا اول آگوست کار خاصی از دست کاربران برنمی‌آید جز اینکه در صورت امکان فول‌نود ران کنند و دارایی خود را از صرافی‌ها خارج کرده و کلید خصوصی‌شان را خودشان کنترل کنند. فعال شدن سگویت به‌تنهایی مشکل مقیاس‌پذیری را حل نمی‌کند و هنوز والت یا لایبرری آماده‌ای برای تراکنش‌های سگویت وجود ندارد؛ راه‌حل بلندمدت در ترکیب سگویت با لایتنینگ نتورک نهفته است. پیام کلیدی این اپیزود این است که در سیستمی غیرمتمرکز، آگاهی و مشارکت کاربران — از ماینر تا تریدر — تعیین‌کننده‌ی سرنوشت شبکه است. ### قسمت‌های مرتبط - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — پیش‌نیاز مستقیم این اپیزود؛ در متن بارها به اپیزود پنجم ارجاع داده و گفته این بحث ادامه‌ی آن است. - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — ادامه و عمق‌بخشی به همان موضوع سگویت و شبکه لایتنینگ که در این قسمت معرفی شد. - [چه فورکی، انشعابات بیت‌کوین ۱](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) — بحث فورک، سافت‌فورک/هاردفورک و پیدایش کوین‌های جدید که ادامه‌ی داستان اول آگوست است. - [چه فورکی، انشعابات بیت‌کوین ۲](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-2.html) — ادامه‌ی تاریخچه فورک‌های بیت‌کوین و پیامدهای دو کوین شدن که در این اپیزود نگرانی اصلی بود. - [آلتکوین، توکن و ICO](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) — در متن صراحتاً به اپیزود هشتم ارجاع داده شد و در پایان درباره‌ی ICOها و آلتکوین‌ها صحبت شد. - [مدیریت کلیدهای بیت‌کوین](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html) — توصیه‌ی مکرر این قسمت به کنترل پرایویت‌کی و خارج کردن دارایی از صرافی‌ها در آستانه فورک به این مبحث گره خورده است. --- ## Blockchain Use cases and Social Pathology in Developing Countries | استفاده از بلاک‌چین در کشورهای در حال توسعه (S02E01) URL: https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html | Episode: S02E01 **Summary:** در قسمت اول از فصل دوم پادکست «شیر یا خط» به کاربردهای بلاکچین و آسیب‌شناسی این تکنولوژی در جامعه و به‌ویژه کشورهای در حال توسعه مانند ایران می‌پردازیم؛ از مسئله اسکیل‌پذیری (Scalability) بلاکچین و تمرکز قدرت در ماینینگ پول‌ها گرفته تا نگاه فلسفی به تکنولوژی، ماهیت غیرمتمرکز و دموکراسی مطلق در شبکه، فورک‌هایی مانند بیت‌کوین کش و اتریوم کلاسیک، و نمونه‌های واقعی مثل بیت‌پسا (BitPesa) در آفریقا و سیلک‌رود. همچنین درباره اسکم‌ها، آیسیوهای پرریسک، استفاده‌های سوء از بیت‌کوین، اتریوم و ماینینگ ارزهایی مانند مونرو، و نقش کلیدی آگاهی‌رسانی و فرهنگ‌سازی رایگان برای رشد سالم جامعه بلاکچین ایران گفت‌وگو می‌کنیم. کلمات کلیدی: بلاکچین، بیت‌کوین، اتریوم، قرارداد هوشمند، ماینینگ، آیسیو، غیرمتمرکز، اسکیل‌پذیری. **شیر یا خط - فصل دوم - قسمت اول** **کاربردهای بلاکچین و آسیب شناسی این کاربردها** ------------------------------------------------------------------------------------ در این اپیزود به موضوع کاربردهای بلاکچین و آسیب شناسی این کاربردها در جامعه و به خصوص کشور های در حال توسعه می پردازیم. ۱۵ مهر ۱۳۹۶ October 11 2017 ----------------------------------------------------------------------- فصل دوم پادکست «شیر یا خط» را با یک بحث بنیادی آغاز می‌کنیم: بلاکچین به‌عنوان یک تکنولوژی نوین چه امکاناتی برای جامعه ایجاد می‌کند و چه آسیب‌هایی می‌تواند به همراه داشته باشد؟ درست مثل اینترنت و تلفن، این تکنولوژی هم زیبایی و هم زشتی خودش را دارد؛ قدرت را از دست عده‌ای به دست عده‌ای دیگر منتقل می‌کند و همین جابجایی، هم فرصت است و هم چالش. در این قسمت با نگاهی تکنیکال و در کنارش نگاهی جامعه‌شناختی و فلسفی، سراغ آسیب‌شناسی این تکنولوژی در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، می‌رویم. This season 2 premiere of the Shir Ya Khat (شیر یا خط) podcast examines blockchain adoption in Iran and other developing countries alongside a broader "pathology" of the technology, weighing its social benefits and harms much like the internet or mobile phones before it. The hosts discuss how blockchain's decentralization strips power from centralized institutions, governments, and intermediaries while raising unresolved technical hurdles like scalability, and they explain why a blockchain—unlike its exchange gateways—cannot truly be shut down, citing crackdowns on Bitcoin and Ethereum exchanges in China and Russia. They frame network governance as a form of "absolute democracy" built on consensus and mining hash power, illustrated by hard forks such as Bitcoin/Bitcoin Cash and Ethereum/Ethereum Classic (the latter stemming from the reverted DAO-style hack), while flagging mining centralization in China, ASIC and mining-pool dominance versus Satoshi Nakamoto's one-node-per-person vision, and CPU-based alternatives like Zcash, Monero, and Bitcoin Gold—including browser-based JavaScript cryptojacking and Android mining malware. Real-world use cases are highlighted, notably Kenya's mobile-airtime money system BitPesa bridging local finance to Bitcoin, blockchain-based civil registration in Africa, and Silk Road as an early experiment in individual freedom. A large portion addresses scams, Ponzi schemes (OneCoin, BitClub), fraudulent ICOs, Telegram signal-selling groups, and how Iranian platforms like Coiniran and DigiArz build trust and vet projects, distinguishing altcoins, tokens, market cap, and legitimate ventures. The panelists conclude that raising free, unbiased awareness and education—rather than restriction, dictatorship, or government bans—is the best path to protect newcomers, empower producers like a rural rug-weaver to transact globally, and foster healthy, culturally grounded adoption of the technology. ## توضیحات اپیزود گفت‌وگو با این پرسش شروع می‌شود که یک تکنولوژی جدید چگونه بالانس قدرت را در جامعه به هم می‌زند؛ همان‌طور که اینترنت و تلفن آمدند و بخشی از مشاغل را از بین بردند اما مشاغل تازه‌ای هم ساختند، بلاکچین نیز تمرکز را از نهادها، سازمان‌ها و دولت‌ها برمی‌دارد و تا حدی اختیار عمل را به دست افراد می‌دهد تا در امور مالی، اطلاعات مالی و تصمیم‌گیری‌های شخصی خودشان مستقل‌تر باشند. دوستان توضیح می‌دهند که ماهیت بلاکچین این‌گونه است که تا وقتی نودهایی در شبکه کپی آن را نگه دارند، نمی‌توان جلوی خود شبکه را گرفت؛ اما می‌توان جلوی کاربردش را گرفت و لایه‌ای که کاربران عادی با آن در تعامل‌اند (مثل اکسچنج‌ها) را بست، همان کاری که در چین و روسیه دیده شد. بخش مهمی از بحث به محدودیت‌های فنی اختصاص دارد. مطرح می‌شود که هنوز بیت‌کوین بعد از حدود ۹ سال به سطح استفاده عمومی مردم عادی نرسیده و بیشتر یک «پول اینترنتی» یا «مجیک مانی» است. پیش از آنکه بپرسیم این تکنولوژی چقدر می‌تواند کمک کند، باید مشکل [اسکیل‌پذیری (Scalability)](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) را حل کنیم؛ چون اگر داده‌ها از حدی بیشتر شوند، ثبت آن‌ها روی زنجیره با مشکل روبه‌رو می‌شود و این مسئله‌ای است که همه، حتی بیت‌کوین و اتریوم، با آن درگیرند. در ادامه نگاه فلسفی به تکنولوژی وارد می‌شود؛ با اشاره به [هایدگر](https://shiryakhat.net/2020/04/blockchain-through-philosophy.html) گفته می‌شود که تکنولوژی نوع نگاه به انسان را تغییر می‌دهد، اما در نهایت این انسان است که هر تکنولوژی‌ای را به خدمت خود درمی‌آورد و می‌تواند از آن استفاده مثبت یا منفی کند. سپس بحث به سمت ماهیت غیرمتمرکز و «دموکراسی مطلق» در بلاکچین می‌رود: اکثریت شبکه و اجماع (کانسسوس) است که به زنجیره معنا و ارزش می‌دهد، و هرجا دو دیدگاه در برابر هم قرار بگیرند، شبکه فورک می‌شود؛ نمونه‌هایش [بیت‌کوین و بیت‌کوین کش](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html)، و اتریوم و اتریوم کلاسیک است. در کنار مباحث نظری، مثال‌های واقعی مثل بیت‌پسا در آفریقا و سیلک‌رود بررسی می‌شوند و در نهایت راهکار مشترک همه شرکت‌کنندگان، آگاهی‌رسانی و فرهنگ‌سازی رایگان معرفی می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### قدرت، جامعه و آسیب‌شناسی تکنولوژی - هر تکنولوژی جدید بالانس قدرت را جابجا می‌کند؛ عده‌ای شغلشان را از دست می‌دهند و عده‌ای جدید قدرت و سرمایه به دست می‌آورند. - بلاکچین تمرکز را از نهادها، دولت‌ها و ارگان‌ها برمی‌دارد و اختیار عمل بیشتری در تصمیم‌گیری‌های مالی و شخصی به افراد می‌دهد. - تا وقتی نودهایی کپی زنجیره را نگه دارند، نمی‌توان خود بلاکچین را متوقف کرد؛ اما می‌توان کاربرد و درگاه‌های آن (مثل اکسچنج‌ها) را بست، همان‌طور که در چین و روسیه رخ داد. - آسیب‌شناسی این موضوع را می‌توان علاوه بر دید تکنیکال، از زاویه جامعه‌شناسی هم بررسی کرد. ### محدودیت‌های فنی و اسکیل‌پذیری - بیت‌کوین بعد از حدود ۹ سال هنوز به استفاده عمومی مردم عادی نرسیده و بیشتر یک پول اینترنتی («ماجیک مانی») است. - ثبت همه اطلاعات روی بلاکچین با مشکل اسکیل‌پذیری روبه‌رو می‌شود؛ اگر داده‌ها از حدی بیشتر شوند، شبکه دچار مشکل می‌شود. - حل مشکل اسکیلینگ، پیش‌نیاز سنجیدن کاربردهای واقعی این تکنولوژی است و راه‌حل قطعی هنوز وجود ندارد. ### نگاه فلسفی به تکنولوژی - با استناد به هایدگر، گفته می‌شود تکنولوژی نوع نگاه به انسان را تغییر می‌دهد و انسان را به سمت شیءشدگی می‌برد. - در نهایت این انسان است که تکنولوژی را به خدمت خود درمی‌آورد؛ همان‌قدر که می‌تواند از آن استفاده مثبت کند، می‌تواند سوءاستفاده هم بکند. - آگاهی نسبت به ماهیت این تکنولوژی، شرط استفاده شایسته و شکستن چارچوب ذهنی سنتی و متمرکز است. ### غیرمتمرکز بودن، دموکراسی مطلق و فورک - بلاکچین یک فضای باز و غیرمتمرکز ایجاد می‌کند و ذاتش با تمرکزگرایی سازگار نیست. - اجماع و اکثریت شبکه (کانسسوس) است که به زنجیره ارزش و قدرت می‌دهد؛ اگر همه ماینرها دستگاه‌ها را خاموش کنند، شبکه از کار می‌افتد. - هرجا دو دیدگاه رقیب شکل بگیرد، شبکه فورک می‌شود: نمونه‌های بیت‌کوین/بیت‌کوین کش و اتریوم/اتریوم کلاسیک. - فورک اتریوم به‌خاطر تصمیم تیم اصلی برای ریورت‌کردن تراکنش هکر اتفاق افتاد؛ گروهی این کار را مغایر با ایده اصلی «تغییرناپذیری» بلاکچین دانستند و اتریوم کلاسیک را حفظ کردند. ### تمرکز قدرت در ماینینگ و پیاده‌سازی صحیح - ایده اولیه ساتوشی ناکاموتو این بود که هر کس در خانه و با کامپیوتر خودش نود اجرا و ماین کند، اما ماینینگ پول‌ها و [دستگاه‌های ASIC](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) باعث تمرکز قدرت (به‌ویژه در چین) شدند. - «پیاده‌سازی صحیح» یک مسئله دشوار است؛ خود بیت‌کوین در ۲۰۰۹ پیاده‌سازی درستی بود، اما تکنولوژی جور دیگری پیش رفت. - در هر سیستمی که مشوق مالی داشته باشد، همیشه عده‌ای راهی پیدا می‌کنند که از ابتدا در نظر گرفته نشده بود. - به فورک‌هایی مثل بیت‌کوین گلد و کوین‌هایی مثل زی‌کش و مونرو (CPU-based) اشاره می‌شود که تلاش می‌کنند قدرت را دوباره بین کاربران پخش کنند. ### سوءاستفاده‌ها و اسکم‌ها - ماینینگ مخفیانه مونرو از طریق جاوااسکریپت در مرورگر یا ویروس‌های اندرویدی، نمونه‌ای از استفاده سوء از امکان پخش قدرت بین کاربران است. - کانال‌های فروش سیگنال، سمینارها و پروژه‌های پرریسک از عدم آگاهی افراد سوءاستفاده می‌کنند؛ به پروژه‌هایی مثل وان‌کوین، بیت‌کلاب و سایت WCX ([crowdsell/ICO](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html)) اشاره می‌شود. - تجربه شخصی از دوره پیش از راه‌اندازی سایت‌های معتبر، وقتی در خرید و فروش‌های تلگرامی «[کلاه‌بازی](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html)» فراوان بود، یادآوری می‌شود. ### نمونه‌های واقعی: بیت‌پسا و سیلک‌رود - بیت‌پسا (BitPesa) در آفریقا؛ در کشورهایی مثل کنیا که سیستم بانکی مدرن ضعیف است، انتقال شارژ موبایل به یک بانک الکترونیک بومی تبدیل شد و بعداً با بیت‌کوین به شبکه بین‌المللی وصل شد، اما دولت و مخابرات جلوی آن را گرفتند. - سیلک‌رود؛ نمونه‌ای که با ایده آزادی فردی انسان نسبت به آنچه وارد بدنش می‌کند طراحی شد و مسئله اخلاقی/قانونی بلاکچین را برجسته می‌کند. - در کشورهایی مثل کنیا حتی سطح احوال روی بلاکچین پیاده شده است. ### راهکار: آگاهی‌رسانی و فرهنگ‌سازی - بهترین راهکار مقابله با آسیب‌ها، آگاهی‌رسانی رایگان، مشارکت در گروه‌ها و فروم‌ها و به اشتراک گذاشتن دانش است. - هر فرد در شبکه یک رأی است؛ با بالا بردن سطح آگاهی «اکثریت خوب» تقویت می‌شود و شبکه به سمت مثبت می‌رود. - محدودیت و «دیکتاتوری در آموزش» با فرهنگ و دید باز بلاکچین در تناقض است؛ راه درست، شفاف‌سازی و فرهنگ‌سازی است، نه انحصار. - کاربرد مالی بلاکچین می‌تواند به اقشاری مثل تولیدکننده محلی (مثال پیرزنی که در گوشه کشور فرش می‌بافد) کمک کند تا محصولش را مستقیم بفروشد و پول را دریافت کند. - اگر روزی این تکنولوژی غیرقانونی اعلام شود، توصیه می‌شود در چارچوب قانون کشور حرکت شود؛ تجربه چین و روسیه نشان داد غیرقانونی‌کردن، تراکنش‌ها را به بازار سیاه می‌کشاند و بعداً قانون معتدل‌تر بازگشت. ### نتیجه‌گیری جمع‌بندی این است که تمرکز باید روی خودِ تکنولوژی بلاکچین باشد، نه صرفاً جنبه مالی و درآمدزایی آن که فرع ماجراست. بلاکچین ذاتاً غیرمتمرکز است و فضایی باز برای همه اقشار و دیدگاه‌ها ایجاد می‌کند؛ مثل هر تکنولوژی نوینی در ابتدا با مقاومت و سوءاستفاده روبه‌رو می‌شود، اما مؤثرترین راه رشد سالم آن، آگاهی‌رسانی بدون قضاوت و فرهنگ‌سازی رایگان است تا خود مردم بر مبنای اطلاعاتشان تصمیم بگیرند در کدام حوزه فعالیت کنند. ### قسمت‌های مرتبط - [با احتیاط حرکت کنید](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) — در این قسمت بارها به اپیزود اول اشاره شد که موضوعش اسکم‌ها و کلاه‌برداری‌های بیت‌کوین بود، همان آسیب اجتماعی که اینجا بحث شد. - [آلتکوین، توکن و ICO](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) — مجری صریحاً به اپیزود هشت ارجاع می‌دهد؛ نحوه ارزیابی پروژه‌ها، تشخیص آیسیوی سالم از اسکم و مرز بلاکچین واقعی، موضوعی که در آسیب‌شناسی اینجا محور بود. - [هنر ماینینگ در ایران](https://shiryakhat.net/2017/07/art-of-mining-in-iran.html) — بحث تمرکز قدرت ماینینگ در چین و ایران، ماینینگ فارم‌ها و آسیب تمرکز به دموکراسی شبکه، ادامه مستقیم گفتگوی ماینرهای ایرانی است. - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — در این قسمت به فورک، بیت‌کوین کش و اتریوم کلاسیک به‌عنوان نمود دموکراسی مطلق و اجماع در بلاکچین اشاره شد. - [بلاکچین‌های دیگر و ETF](https://shiryakhat.net/2017/03/other-blockchains-etf.html) — کاربردهای بلاکچین فراتر از جنبه پولی (مثل بیت‌پسا و ثبت اطلاعات روی زنجیره) که اینجا مطرح شد، امتداد بحث کاربردهای غیرمالی بلاکچین است. --- ## What The Fork, Bitcoin Forks - Part 1/2 | چه فورکی، انشعابات بیتکوین - قسمت ۱ (S02E02) URL: https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html | Episode: S02E02 **Summary:** در این قسمت از پادکست «شیر یا خط» به تاریخچه و مفهوم فورک (Fork) در بیتکوین و بلاکچین می‌پردازیم؛ از ریشه‌های فورک در دنیای اوپن‌سورس و تفاوت سافت‌فورک و هارد‌فورک تا نبرد بلاک سایز، پیدایش بیت‌کوین کش (Bitcoin Cash)، سگویت (SegWit)، بیت‌کوین گلد، سگویت۲ایکس و پروژه‌های ناموفقی مانند بیت‌کوین اکستنددد و بیت‌کوین کلاسیک. همچنین درباره ایردراپ، ساختار مایننگ و اجماع (Consensus)، بحث تمرکز‌زدایی در برابر تمرکز، و تاثیر انبوه فورک‌ها بر قیمت، نقدینگی و اعتماد به بیتکوین به‌عنوان مادر ارزهای دیجیتال و رمزارزها گفت‌وگو می‌کنیم. **شیر یا خط - فصل دوم - قسمت دوم (بخش اول)** **فورک های بیتکوین٫ تاریخچه آنها** ------------------------------------------------------------------------------------ در این اپیزود به ادامه بحث در مورد شاخه (فورک) های بیتکوین٫ تاریخچه فورک ها٫ تحلیل پیدایش و تاثیر ایجاد یک کوین(رمزارز٫ دیجی ارز) جدید از این شاخه های نرم افزاری می پردازیم. ۵ آذر ۱۳۹۶ November 26 2017 ----------------------------------------------------------------------- فورک؛ کلمه‌ای که این روزها در دنیای بیتکوین زیاد شنیده می‌شود اما همیشه به یک معنا نیست. در این قسمت با نگاهی به ریشه این واژه در دنیای برنامه‌نویسی و اوپن‌سورس، سراغ تاریخچه فورک‌های بیتکوین می‌رویم؛ از نخستین پروپوزال‌های تغییر بلاک سایز گرفته تا پیدایش کوین‌های جدیدی مثل بیت‌کوین کش، و در نهایت این پرسش کلیدی که آیا این همه فورک، فرصت‌اند یا تهدید برای خودِ بیتکوین. Bitcoin forks are the focus of this Part 1 episode of the Shir Ya Khat (Shirakherad) podcast, which begins by defining a "fork" from its open-source software roots—source control on GitHub and Bitbucket, forking a codebase, and the distinction between a soft fork (backward-compatible update) and a hard fork (incompatible update requiring all nodes to upgrade, akin to Ethereum's Vitalik-led network updates)—drawing analogies to Linux and Unix. The hosts trace Bitcoin's block-size debate and scaling war, covering early hard-fork proposals like Bitcoin XT (8MB blocks), Bitcoin Unlimited (miner-adjustable/16MB blocks), Bitcoin Classic (2MB), and the UASF (User Activated Soft Fork), most of which failed as node counts collapsed. They explain Segregated Witness (SegWit / BIP 141), which moves transaction signatures out of the block to roughly double capacity, and how its August 2017 activation via miner version-bits signaling triggered the chain-split creation of Bitcoin Cash, distributed to existing BTC holders in an airdrop-style manner (compared to Clam in 2013 and Ethereum token airdrops), alongside discussion of Bitcoin Gold (Equihash proof-of-work), the failed SegWit2x, and copycat coins like Bitcoin Diamond and Bitcoin Dark that merely borrow the Bitcoin name. A lengthy debate follows on whether forks are an opportunity or threat, touching on centralization concerns around Bitcoin Cash, Bitmain, Jihan Wu and Roger Ver, mining profitability versus ideology, propagation delays favoring China-based miners, and Satoshi's "electronic cash" versus "store of value" visions. The panel also weighs Bitcoin's price (around $9,280 at recording), the 21-million supply cap, satoshi divisibility and micropayments, transaction fees, decentralization, testnets (with Litecoin noted as a de facto testbed), and how free forked coins draw liquidity yet paradoxically pushed BTC's price up. They conclude that trust, network effects, node count, security, and Bitcoin's multi-year track record make it dominant, arguing most forks are short-lived speculation and that only a genuinely superior coin—not an overnight clone—could ever displace it. ## توضیحات اپیزود بحث با تعریف دقیق «فورک» آغاز می‌شود. فورک در اصل اصطلاحی است که از دنیای برنامه‌نویسی و سیستم‌های سورس‌کنترل مثل گیت‌هاب و بیت‌باکت آمده است؛ جایی که هر کسی می‌تواند از سورس یک برنامه یک کپی بردارد، آن را تغییر دهد و برای خودش نگه دارد. در دنیای نرم‌افزار این مفهوم دو شکل پیدا می‌کند: سافت‌فورک، یعنی به‌روزرسانی‌ای که نسخه‌های قدیم و جدید همچنان با هم سازگارند؛ و هارد‌فورک، یعنی تغییری که سازگاری را از بین می‌برد و همه کاربران ناچارند نسخه جدید را نصب کنند. مجریان توضیح می‌دهند که در شبکه‌هایی مثل بلاکچین و بیتکوین، چون معمولاً مشخص نمی‌شود که یک فورک سافت است یا هارد یا اصلاً تیمی جدید کوین تازه‌ای عرضه کرده، کاربران دچار سردرگمی و گاه سوءتفاهم می‌شوند؛ مثلاً این‌که [فورک اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) به‌معنای دریافت کوین رایگان نبود، بلکه صرفاً یک آپدیت شبکه به دست خود ویتالیک بود. سپس بحث به تاریخچه فورک‌های بیتکوین می‌رسد. مجریان یادآوری می‌کنند که پیش از دوران کوین‌سازی، بیتکوین هارد‌فورک‌های فراوانی داشت که صرفاً برای اضافه‌کردن قوانین جدید (مثل آدرس‌های مالتی‌سیگنیچر) بودند و هیچ کوین تازه‌ای نمی‌ساختند. اما با داغ‌شدن بحث بلاک سایز و محدودیت یک مگابایتی بلاک‌ها، پروژه‌هایی مثل بیت‌کوین اکستنددد (۲۰۱۴)، [بیت‌کوین آنلیمیتد](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) و بیت‌کوین کلاسیک شکل گرفتند که هر کدام راهی برای بزرگ‌تر‌کردن بلاک یا افزایش ظرفیت تراکنش پیشنهاد می‌دادند و بیشترشان در نهایت شکست خوردند. در سوی دیگر، [سگویت (SegWit)](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) به‌عنوان راهی برای جا‌دادن تراکنش بیشتر در همان یک مگابایت مطرح شد و پس از رأی‌گیری شبکه در آگوست فعال شد. نقطه عطف روایت، جدایی گروهی است که با سگویت مخالف بودند و می‌خواستند بلاک سایز را بزرگ کنند؛ نتیجه‌اش تولد بیت‌کوین کش بود، اولین باری که یک فورک جامعه‌محور کوین جدیدی ساخت و در همان لحظه هر کسی که بیتکوین داشت، به همان اندازه بیت‌کوین کش هم دریافت کرد. از این نقطه به بعد گفت‌وگو به تحلیل تاثیر این فورک‌ها بر تمرکز‌زدایی، مایننگ، اعتماد، نقدینگی و قیمت بیتکوین می‌رسد و مجریان دیدگاه‌های متفاوت خود را درباره فرصت یا تهدید‌بودن این پدیده مطرح می‌کنند. ## نکات اصلی بحث‌شده ### فورک چیست و از کجا آمد؟ - ریشه واژه فورک در دنیای برنامه‌نویسی و سیستم‌های سورس‌کنترل مثل گیت‌هاب و بیت‌باکت است؛ گرفتن یک کپی از سورس و تغییر‌دادن آن. - سافت‌فورک: به‌روزرسانی‌ای که نسخه قدیم و جدید همچنان با هم سازگارند. - هارد‌فورک: تغییری که سازگاری را از بین می‌برد و همه کاربران باید نسخه جدید را دانلود و نصب کنند. - نمونه بارز فورک در دنیای اوپن‌سورس، انواع لینوکس است که همه از یک بیس مشترک (و در گذشته یونیکس) جدا شده‌اند. - در بلاکچین چون نوع فورک اغلب مشخص نمی‌شود، کاربران دچار سردرگمی می‌شوند؛ مثلاً فورک اتریوم صرفاً آپدیت شبکه بود، نه عرضه کوین جدید. ### تاریخچه فورک‌های بیتکوین و بحث بلاک سایز - هارد‌فورک‌های قدیمی بیتکوین صرفاً برای افزودن قوانین جدید (مثل آدرس‌های مالتی‌سیگنیچر) بودند و کوین جدیدی نساختند. - بلاک‌های بیتکوین به یک مگابایت محدود بودند و بحث بر سر افزایش ظرفیت تراکنش‌ها بود. - بیت‌کوین اکستنددد (دسامبر ۲۰۱۴): پیشنهاد افزایش بلاک سایز به ۸ مگابایت و رساندن تراکنش‌ها به حدود ۲۴ در ثانیه؛ در ۲۰۱۵ حدود هزار نود داشت اما در نهایت ساپورت نشد. - بیت‌کوین کلاسیک (ژانویه ۲۰۱۶): هارد‌فورکی از بیت‌کوین کور برای دو‌برابر‌کردن بلاک؛ آن هم پروژه‌ای شکست‌خورده بود. - بیت‌کوین آنلیمیتد: به ماینرها اجازه می‌داد سایز بلاک را تعیین کنند (تا ۱۶ مگابایت و به‌صورت کاستوم)، در مقابل رأی‌گیری کاربرمحور در کلاسیک. - در فورک اکستنددد، دلیل اصلی شکست این بود که فورکِ یک اوپن‌سورس باید آپدیت‌تر از سورس اصلی بماند تا کاربر جذب کند، که نشد. ### سگویت (SegWit) و تست‌نت‌ها - سگویت همان BIP 141 بود که امضای رمزنگاری‌شده تراکنش را از داخل آبجکت تراکنش بیرون می‌کشید تا در همان یک مگابایت تراکنش بیشتری جا شود (تقریباً معادل دو مگابایت). - تغییرات بنیادی شبکه از طریق پروپوزال (BIP) انجام می‌شود؛ کد مرج می‌شود و شبکه با سیگنال‌دادن بلاک‌ها (ورژن بیت) به آن رأی می‌دهد. - وقتی رأی به حد نصاب (حدود ۹۵ درصد) رسید، سگویت در تابستان (حدود ۲۴ جولای/آگوست) فعال شد. - تست‌نت‌ها شبکه‌های مجازی هستند که با فلگ خاصی اجرا می‌شوند؛ کوین‌شان ارزشی ندارد و اغلب زودتر می‌توانند فورک کنند چون ماینر محدودتری دارند (لایت‌کوین عملاً نقش تست‌نت بیتکوین را داشت). ### بیت‌کوین کش، ایردراپ و مایننگ - گروه مخالف سگویت که خواهان بلاک بزرگ‌تر بود، فورک کرد و بیت‌کوین کش ساخته شد؛ بلاکی که در شبکه اصلی معتبر نبود. - برخلاف فورک‌های قبلی مثل لایت‌کوین، اینجا در یک لحظه کوین جدید ساخته شد و هر کسی که بیتکوین داشت، به همان مقدار بیت‌کوین کش هم داشت (حدود ۱۵ میلیون در دست مردم). - این روش شبیه «ایردراپ» است؛ نمونه اولیه‌اش روی شبکه بیتکوین در ۲۰۱۳ (کوین Clam) بود که به هر آدرس دارای بالانس، مقداری داده شد. - به‌دلیل مدل مایننگ مشابه بیتکوین اما با دیفیکالتی کمتر، ماینرها هنگام سوددهی بیشتر روی بیت‌کوین کش سوییچ می‌کردند، چون هدف نهایی ماینر سودآوری است. - بلاک ۸ مگابایتی می‌تواند به تمرکز مایننگ در چین منجر شود، چون انتقال بلاک بزرگ‌تر زمان‌بر است و نودهای نزدیک به هم زودتر آن را می‌بینند. ### دیگر فورک‌ها: بیت‌کوین گلد، سگویت۲ایکس و [کوین‌های نمادین](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) - بیت‌کوین گلد قصد داشت قدرت مایننگ را با تغییر الگوریتم [از SHA256 به Equihash](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) از فارم‌ها به کاربران برگرداند، اما به‌دلیل مشکلات و اوپن‌سورس‌نبودن سافترش عملاً انجام نشد. - سگویت۲ایکس (B2X) قرار بود بلاک را به دو مگابایت افزایش دهد اما اتفاق نیفتاد؛ حدود ۸ درصد ماینرها روی آن بودند ولی به‌دلیل باگ در سافتر هیچ بلاکی ماین نشد. - کوین‌هایی مثل بیت‌کوین دایمند (با پری‌ماین و ۴.۶ بیلیون کوین) و بیت‌کوین دارک عملاً ربطی به بیتکوین ندارند و فقط از اسم بیتکوین استفاده می‌کنند. - بیت‌کوین کلاشیک (ترکیب کش و کلاسیک) هم مطرح شد که بیشتر به شوخی می‌ماند، مثل داستان دوج‌کوین. ### فرصت یا تهدید؟ تمرکز‌زدایی، اعتماد و قیمت - برخی معتقدند این فورک‌ها فرصت‌اند چون در عمل ثابت می‌کنند کدام راه‌حل (سگویت یا بزرگ‌کردن بلاک) واقعاً کار می‌کند. - نگرانی اصلی درباره بیت‌کوین کش، تمرکز (سنترالایز‌شدن) است؛ این‌که قدرت در دست افرادی مثل بیتمین و جیهان و راجر یا در دست دارندگان و ماینرها باشد. - ادعای طرف بیت‌کوین کش این است که ساتوشی بیتکوین را به‌عنوان روش پرداخت الکترونیکی (کش) تعریف کرده، نه ذخیره ارزش؛ در مقابل، اصل غیرمتمرکز‌بودن هم باید حفظ شود. - ملاک‌های موفقیت یک فورک: میزان تمرکز‌زدایی، فعال‌بودن تیم توسعه، حل باگ‌ها و اکوسیستم زنده. - شفافیت درباره تمرکز‌زدایی به کاربران و بازار کمک می‌کند تصمیم بگیرند، اما در نهایت پیروزی با پروژه‌های واقعاً دیسنترالایز است. ### تاثیر فورک‌ها بر قیمت و نقدینگی - برخلاف پیش‌بینی که قیمت بیتکوین را پایین می‌دید، بحث ایردراپ باعث شد مردم پیش از فورک بیتکوین بخرند و قیمت آن نزدیک به دو هزار دلار بالا رفت (حتی قیمت اتریوم در آن بازه پایین آمد). - فورک‌هایی که به دارندگان بیتکوین کوین رایگان می‌دهند (مثل کش)، چون کاربر مجبور نیست سرمایه را از بازار بیت خارج کند، آسیب چندانی به نقدینگی نمی‌زنند. - بحث تناظر با بازار سرمایه ایران: به‌دلیل عمق کم بازار، عرضه اولیه یک سهم می‌تواند قیمت سایر سهام را موقتاً تحت تاثیر بگذارد؛ در بلندمدت با بزرگ‌تر‌شدن حجم بازار بیتکوین این اثر مرتفع می‌شود. - برخی نگران‌اند که این جذب سرمایه و نگاه «یک‌شبه پول‌دار شدن» ارزش اصلی و ماهیت جایگزینی بیتکوین با نظام پولی موجود را از بین ببرد. ### اعتماد؛ عامل اصلی برتری بیتکوین - مهم‌ترین عامل تمایز بیتکوین اعتماد است؛ سال‌ها در بازار بوده و نشان داده منبع محکم و معتبری است. - درجه امنیت و تمرکز‌زدایی بیتکوین به‌مراتب بالاتر از رمزارزهای دیگر است؛ حتی پروژه‌هایی مثل بیت‌کوین آنلیمیتد ناچارند خود را با بیتکوین مقایسه و معرفی کنند. - بیتکوین یک‌شبه ساخته نشد؛ فلسفه، تاریخچه و گذشته پرپیچ‌وخم دارد و کاربر تازه‌وارد پس از جست‌وجو آن را قابل‌اعتمادتر می‌یابد. - کوینی می‌تواند جایگزین بیتکوین شود که تمام مشکلات آن (تمرکز، بلاک سایز و...) را حل کند و از هر لحاظ بهتر باشد؛ چنین چیزی زمان می‌برد و یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد. - اجرای یک‌شبه هزار نود نه نشانه دیسنترالایز‌بودن، بلکه نشانه سنترالایز‌بودن است (چون یک نفر می‌تواند روی سرویس‌هایی مثل آمازون AWS نودهای زیادی اجرا کند). ### نظام عرضه و تقاضای بیتکوین - سقف عرضه بیتکوین ۲۱ میلیون است و در برابر جمعیت میلیاردی جهان، ارز محدود با تقاضای رو به افزایش، از روز اول به‌گونه‌ای طراحی شده که قیمت به‌مرور بالاتر برود. - بالا‌بودن قیمت بیتکوین لزوماً نشانه خوبی نیست؛ خطر این است که بیتکوین به وسیله‌ای برای مبادله تبدیل نشود و بیشتر نقش پشتوانه‌ای مثل طلا پیدا کند. - هشت رقم اعشار بیتکوین (تا واحد ساتوشی) برای انجام میکرو‌پیمنت‌ها پیش‌بینی شده؛ مشکل فعلی نه قیمت، بلکه فی بالای شبکه بلاکچین است. - تاثیر این فورک‌ها بر بیتکوین به‌نظر موقتی و کوتاه‌مدت است. ### نتیجه‌گیری جمع‌بندی بحث این است که فورک ذاتاً بخشی از ماهیت اوپن‌سورس و ویژن بیتکوین است و هر کسی می‌تواند کوین جدیدی بسازد، اما این بازارِ فورک‌ها یک دوره کوتاه یکی‌دو ساله از التهاب خواهد بود که با گذر زمان فروکش می‌کند و تنها پروژه‌هایی که واقعاً حرفی برای گفتن دارند باقی می‌مانند. بلاکچین و رمزارزها هنوز نوزادی در ساعت‌های اول تولد خود هستند؛ تا زمانی که کوینی از هر لحاظ بهتر از بیتکوین نیاید، بیتکوین به‌دلیل اعتماد، امنیت و تمرکز‌زدایی بالا، قابل‌اعتمادترین دارایی برای نگهداری باقی می‌ماند. مجریان تاکید می‌کنند که کاربران تازه‌وارد پیش از سرمایه‌گذاری باید سطح اطلاعات خود را در این حوزه بالا ببرند و صبر و گذر زمان بهترین فیلتر برای تشخیص پروژه‌های واقعی از [پروژه‌های سودجویانه](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) است. ### قسمت‌های مرتبط - [چه فورکی، انشعابات بیتکوین - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-2.html) — بخش دوم همین اپیزود که ادامه‌ی مستقیم بحث فورک‌ها و روانشناسی پیدایش رمزارزهای جدید است. - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — در متن مستقیماً به این اپیزود ارجاع داده می‌شود؛ کلیات فورک، Bitcoin Unlimited و بحث بلاک‌سایز که پیش‌نیاز این قسمت است. - [شاهد اول آگوست - سگویت و BIP148](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — در متن مستقیماً ارجاع داده می‌شود؛ جزئیات سگویت و BIP148 که در این قسمت خلاصه‌وار مرور شده. - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — ادامه و عمق‌بخشی به بحث سگویت و پشت‌پرده فورک بیت‌کوین که راهکار مکمل بحث بلاک‌سایز این قسمت است. - [مقیاس‌پذیری، گلوگاه بلاکچین](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) — ریشه‌ی اصلی دعوای فورک‌ها در این قسمت مشکل مقیاس‌پذیری و بلاک‌سایز است که اینجا به‌طور عمیق بررسی می‌شود. --- ## What The Fork, Bitcoin Forks - Part 2/2 | چه فورکی، انشعابات بیتکوین - قسمت ۲ (S02E03) URL: https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-2.html | Episode: S02E03 **Summary:** در بخش دوم از قسمت دوم فصل دوم پادکست «شیر یا خط» به ادامه بحث فورک‌های بیت‌کوین، تاریخچه و روانشناسی پیدایش رمزارزهای جدید می‌پردازیم و بررسی می‌کنیم که بیت‌کوین چگونه از یک دیجیتال مانی به یک دارایی ارزشمند و طلای دیجیتال (Digital Gold) با سقف ۲۱ میلیونی تبدیل شده است. در این اپیزود درباره مفاهیم غیرمتمرکز بودن، اپن سورس بودن سورس‌کد، ریپلی پروتکشن، مدیریت ریسک و سرمایه هنگام هارد فورک، حفاظت از پرایوت کی و سید، کیف پول‌های سخت‌افزاری مثل لجر و تریزور، و مقایسه بیت‌کوین با بیت‌کوین کش، اتریوم و لایت‌کوین صحبت می‌شود. راهنمای عملی برای حفظ دارایی در زمان فورک، شناخت اسکم‌ها و کیف پول‌های فیک، و تحلیل نقش راجر ور و پروژه بیت‌کوین کش از دیگر موضوعات این قسمت از پادکست کریپتو و بلاکچین است. **شیر یا خط - فصل دوم - قسمت دوم (بخش دوم)** **فورک های بیتکوین٫ تاریخچه آنها** ------------------------------------------------------------------------------------ در این اپیزود به ادامه بحث در مورد شاخه (فورک) های بیتکوین٫ تاریخچه فورک ها٫ تحلیل پیدایش و تاثیر ایجاد یک کوین(رمزارز٫ دیجی ارز) جدید از این شاخه های نرم افزاری می پردازیم. ۵ آذر ۱۳۹۶ November 26 2017 ----------------------------------------------------------------------- به دلیل طولانی شدن ضبط، [این گفتگو به دو بخش تقسیم شد](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) و اکنون بخش دوم آن را می‌شنوید. در این قسمت میزبان بحثی چندصدایی و پرمحتوا درباره فورک‌های بیت‌کوین هستیم؛ از جنبه روانشناسی اعتماد به یک رمزارز تازه‌متولدشده گرفته تا نقش بیت‌کوین به‌عنوان پشتوانه مالی و طلای دیجیتال، و در نهایت راهنمای کاملاً عملی برای این‌که کاربران در زمان وقوع یک فورک چگونه از دارایی خود محافظت کنند و به هر دو کوین دسترسی داشته باشند. This second and final part of Shir Ya Khat's episode on Bitcoin forks continues a panel discussion about whether hard forks and alternative coins can dethrone Bitcoin, framing Bitcoin increasingly as digital gold and a store of value (SoV) rather than transactional currency, prized for its hardcoded 21-million supply cap versus uncapped coins like Ethereum. The hosts debate decentralization versus centralization—stressing that open-source code, node distribution, network effect, mining power, and liquidity determine whether a coin like Bitcoin Cash, Bitcoin Gold, Bitcoin Unlimited, Litecoin, or Ethereum Classic is trustworthy, and warning that new forks are unproven until time passes (citing Bitcoin Unlimited's node collapse within 48 hours). A major practical segment covers how to safely preserve assets during a fork: control your own private key and seed phrase using open-source wallets from bitcoin.org, avoid scam sites and fake wallets that harvest keys, be patient and wait for reputable wallets (Ledger, Trezor, Coinbase) and replay protection before moving funds, and understand replay attacks learned from the Ethereum/Ethereum Classic split. The episode also digs into fee markets and block-size politics, explaining that Bitcoin's high fees stem from heavy transaction volume, why SegWit adoption and atomic swaps boosted Litecoin, and the New York Agreement power struggle behind Bitcoin Cash. It profiles Roger Ver ("Bitcoin Jesus"), his early Bitcoin investments, ownership of Bitcoin.com, and his marketing-driven push for Bitcoin Cash, questioning whether forks are technical improvements or political and financial maneuvers by players like Bitcoin Core, Bitcoin ABC, and media outlets such as CoinDesk. Throughout, the panel emphasizes risk management, capital management, avoiding greed, self-custody, and researching each coin's team and whitepaper before trusting any fork. ## توضیحات اپیزود بحث با یک نکته روانشناختی آغاز می‌شود: حتی اگر یک کوین جدید از نظر فنی خودش را اثبات کند، ممکن است سال‌ها طول بکشد تا جامعه در سطح جهانی به آن اعتماد کند. در ادامه، شرکت‌کنندگان درباره این پرسش گفتگو می‌کنند که اگر جایگزینی برای بیت‌کوین بیاید چه بر سر بقیه کوین‌ها می‌آید؛ نظر مطرح‌شده این است که اکثریت کوین‌هایی که صرفاً کپی هستند از بین می‌روند، اما کوین‌هایی که سیستم متفاوتی دارند یا از روز اول حرف تازه‌ای برای گفتن داشته‌اند ممکن است خودشان را تطبیق دهند یا حتی جایگزین شوند. در همین راستا این ایده مطرح می‌شود که بیت‌کوین دیگر یک «دیجیتال مانی» نیست، بلکه به یک دارایی ارزشمند (valuable asset) و نقش طلا و فلزات گران‌بها را ایفا می‌کند؛ همان محدودیت سقف ۲۱ میلیونی که روی سورس هاردکد شده و تغییرناپذیر است، آن را به یک پشتوانه مالی تبدیل کرده است. محور مهم دیگر، موضوع متمرکز یا غیرمتمرکز بودن این کوین‌ها است. اشاره می‌شود که تمرکززدایی به دو عامل برمی‌گردد: نخست اپن سورس بودن سورس‌کد برنامه، و دوم پشتیبانی و مشارکت جامعه از طریق تشکیل نودها؛ با نگاه به سورس برنامه و نحوه کار و نرخ افزایش نودها می‌توان تشخیص داد که یک رمزارز واقعاً غیرمتمرکز است یا نه. بیت‌کوین به‌عنوان طلای دیجیتال معرفی می‌شود، در حالی که نمونه‌ای مثل اتریوم که کپی محض نیست و سیستم متفاوتی دارد ذکر می‌شود؛ اتریوم بر خلاف بیت‌کوین سقف مشخصی برای ماینینگ ندارد و هر سال قابل ماین شدن است، بنابراین سرنوشت آن را نمی‌توان صرفاً بر اساس ریزش بیت‌کوین پیش‌بینی کرد. بخش عمده و کاربردی این قسمت به راهنمای حفظ دارایی هنگام فورک اختصاص دارد. با هشدار درباره [سایت‌های اسکم](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) که به بهانه دادن بیت‌کوین گلد پرایوت کی و پابلیک کی افراد را می‌دزدند، تأکید می‌شود که مهم‌ترین اصل، کنترل [پرایوت کی و سید](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html) توسط خود کاربر است و باید از کیف پول‌های اپن سورس و معتبر استفاده کرد. مفهوم ریپلی پروتکشن (Replay Protection) و درسی که از [فورک اتریوم و اتریوم کلاسیک](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) گرفته شد توضیح داده می‌شود و بارها بر «صبر» به‌عنوان بهترین استراتژی پس از هر فورک تأکید می‌شود. در پایان، تیم‌ها و پروژه‌هایی مانند لایت‌کوین (به‌عنوان یک هارد فورک موفق)، بیت‌کوین کش و نقش راجر ور، و همچنین بازی قدرت و جنبه سیاسی پشت برخی فورک‌ها تحلیل می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### بیت‌کوین به‌عنوان طلای دیجیتال و پشتوانه مالی - اعتماد به یک کوین جدید حتی پس از اثبات فنی، فرایندی روانشناختی و زمان‌بر در سطح جهانی است. - بیت‌کوین از یک «دیجیتال مانی» به یک دارایی ارزشمند و نقش طلا و فلزات گران‌بها تبدیل شده است. - سقف ۲۱ میلیونی روی سورس هاردکد شده و تغییرناپذیر است؛ همین محدودیت آن را به پشتوانه مالی بدل کرده است. - به دلیل بالا رفتن هزینه تراکنش، بسیاری معتقدند دیگر معامله مستقیم با بیت‌کوین معقول نیست و بیشتر برای دارندگانش ارزش نگهداری دارد. ### تمرکززدایی، اپن سورس و اعتماد - غیرمتمرکز بودن به دو عامل بستگی دارد: اپن سورس بودن سورس‌کد و پشتیبانی جامعه از طریق تشکیل نودها. - با بررسی سورس برنامه، سیستم نودها و نرخ افزایش آن‌ها می‌توان میزان تمرکززدایی یک رمزارز را سنجید. - انشعابات جدید باید زمان بگذرد تا خودشان را اثبات کنند، نتورک افکت و ماینینگ پاور کسب کنند و پشتیبانی جامعه را جلب کنند. - [بیت‌کوین آنلیمیتد](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) به‌عنوان نمونه‌ای ذکر می‌شود که به‌محض اجرا با باگی مواجه شد و نودهایش برای مدتی از کار افتادند؛ نشانه‌ای از این‌که نباید در همان لحظه فورک به آن سوییچ کرد. ### راهنمای حفظ دارایی در زمان فورک - مهم‌ترین اصل: پرایوت کی و سید باید همیشه نزد خود کاربر باشد؛ هرکس به آن دسترسی پیدا کند می‌تواند کل دارایی را منتقل کند. - از کیف پول‌های اپن سورس و معتبر استفاده کنید؛ سایت bitcoin.org کیف پول‌ها و مزایا و معایب هرکدام را معرفی کرده است. - پس از فورک عجله نکنید؛ ابتدا اجازه دهید کیف پول‌های امن معرفی و تست شوند. - پیش از افزودن پرایوت کی به کیف پول جدید، بیت‌کوین اصلی را به جای امن دیگری منتقل کنید تا از دارایی اصلی محافظت شود. - مراقب ریپلی اتک باشید؛ همان مشکلی که در فورک اتریوم و اتریوم کلاسیک بسیاری را دچار مشکل کرد. - به سایت‌ها اعتماد نکنید؛ کریپتو را نزد خود نگه دارید، آنتی‌ویروس داشته باشید (به‌ویژه کاربران ویندوز) و ترجیحاً سیستمی جدا از اینترنت به‌کار ببرید. ### مدیریت ریسک و صبر - اگر دانش فنی و فاندامنتال بررسی وایت‌پیپر و تیم را دارید، باز هم باید مدیریت سرمایه کنید و تنها درصدی از دارایی قابل بازیافت را ریسک کنید. - بسیاری از فورک‌ها از طمع ذاتی انسان با وعده کوین مجانی سوءاستفاده می‌کنند؛ اگر توان تحلیل ندارید، «دندان طمع را بکشید». - صبر بهترین گزینه است؛ اگر قیمت ریزش کرد معمولاً به جای خود بازمی‌گردد و در بدترین حالت یکی از دو کوین را خواهید داشت و چیزی از دست نمی‌دهید. - نمونه بیت‌کوین کش: کسانی که صبر کردند و نگه داشتند بعدها امکان معامله به قیمت بالاتر را یافتند. ### کیف پول‌های سخت‌افزاری - کیف پول سخت‌افزاری الزامی نیست؛ بسیاری از کیف پول‌های نرم‌افزاری هم پرایوت کی را در اختیار خودتان می‌گذارند و فورک‌ها را ساپورت می‌کنند. - کیف پول سخت‌افزاری بیشتر برای حجم‌های بالای دارایی مناسب است؛ برای حجم بسیار زیاد حتی پیپر والت امن‌تر است. - تریزور و لجر جزو گزینه‌های معتبر و عمدتاً اپن سورس هستند که خودشان را اثبات کرده‌اند؛ کیپ‌کی نیز نمونه‌ای بود که سرور مرکزی داشت و مدل متفاوتی به‌کار می‌برد. - ملاک امنیت یک کیف پول (سخت‌افزاری یا نرم‌افزاری) این است که پرایوت کی را در اختیار خودتان قرار دهد. ### لایت‌کوین، بیت‌کوین کش و بازی قدرت - هر هارد فورکی لزوماً بد نیست؛ لایت‌کوین نمونه‌ای از یک فورک موفق با پشتیبانی اکثریت است که [سگویت را زودتر](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) و بدون مشکلات سیاسی فعال کرد و اولین تراکنش اتمی خارج از شبکه را با موفقیت تست کرد. - بیت‌کوین کش پس از رأی‌نیاوردن بلاک سایز بزرگ‌تر به صورت دستی (منوال) ایجاد شد و بیشتر با مارکتینگ قوی مطرح شد تا با اثبات ادعاها در سطح بلاکچین؛ به دلیل [مدل ماینینگ](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html)، بلاکچین آن گاهی غیرقابل استفاده بوده است. - دلیل بالا بودن فی بیت‌کوین، حجم بسیار بالای تراکنش‌ها روی شبکه آن است، نه صرفاً ضعف الگوریتم؛ باید تشخیص داد که فی پایین یک شبکه ناشی از بهینه بودن است یا صرفاً کم بودن تراکنش‌ها. - قدرت نقدشوندگی نیز عاملی مهم است؛ بیت‌کوین به‌راحتی نقد می‌شود در حالی که نقدشوندگی حتی اتریوم و بسیاری کوین‌های دیگر پایین‌تر است. ### نقش راجر ور و جنبه سیاسی فورک‌ها - راجر ور از سرمایه‌گذاران اولیه بیت‌کوین (زمانی زیر یک دلار) و پروژه‌هایی مانند بیت‌اینستنت، ریپل، بیت‌پی و اکسچنج کراکن بوده است، اما خودش این پروژه‌ها را شروع نکرده. - او سایت bitcoin.com را در کنار blockchain.info نگه داشته و با این کار ابهام ایجاد می‌کند که مرجع اصلی بیت‌کوین کدام است؛ اکنون تمام تلاشش را برای مطرح کردن بیت‌کوین کش می‌کند. - دو قطب اصلی در این بازی: بیت‌کوین کور که روی گیت‌هاب و مسائل فنی و حل مشکل بلاک سایز تمرکز دارد، و سمتی که راجر ور با قدرت سرمایه‌گذاری و مارکتینگ آن را پیش می‌برد. - سایت‌های خبری مانند کوین‌دسک اجازه انتشار مقاله با پرداخت هزینه را می‌دهند؛ پروژه‌هایی که فاندیشن و تیم دارند برای جلب توجه بیشتر هزینه می‌کنند، در حالی که بیت‌کوین اکوسیستمی غیرمتمرکز و بدون فاندیشن تبلیغاتی است. - نمی‌توان با قطعیت گفت این سناریوها سیاسی و برنامه‌ریزی‌شده هستند؛ بهترین کار این است که هر فورک، تیم و کوین را از نزدیک بررسی کرد و آگاهانه درباره دارایی خود تصمیم گرفت. ### نتیجه‌گیری جمع‌بندی این جلسه پرمحتوا این است که یک فورک در حالت خوش‌بینانه چیزی است که ارزشی را به بلاکچین اضافه می‌کند، و لزوماً بد نیست؛ اما اعتماد به هر انشعاب جدید نیازمند گذر زمان، اثبات فنی و رشد شبکه است. کاربر باید در زمان فورک صبر پیشه کند، پرایوت کی و سید خود را نزد خود نگه دارد، مدیریت ریسک و سرمایه انجام دهد و از اسکم‌ها و کیف پول‌های فیک دوری کند تا در بدترین حالت نیز چیزی از دست ندهد. ### قسمت‌های مرتبط - [چه فورکی؟ - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) — قسمت اول همین بحث؛ این اپیزود ادامه‌ی مستقیم آن است. - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — بیت‌کوین آنلیمیتد و اختلاف بلاک‌سایز که در این قسمت بارها به آن اشاره شد. - [سگویت و BIP148](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — سگویت و فعال‌سازی آن در بیت‌کوین و لایت‌کوین در این قسمت مطرح شد. - [با احتیاط حرکت کنید (اسکم‌ها)](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) — هشدار درباره سایت‌ها و والت‌های فیک و اسکم‌های زمان فورک. - [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — مثال اتریوم و اتریوم کلاسیک و ریپلی‌اتک به‌عنوان تجربه فورک بحث شد. --- ## Confirm me if you can - 0-conf | تایید کن اگر می‌تونی (S03E01) URL: https://shiryakhat.net/2019/06/0-confirm.html | Episode: S03E01 **Summary:** در نخستین قسمت فصل سوم پادکست شیر یا خط به سراغ مفهوم تراکنش در لحظه (Zero-Confirmation) در شبکه بیتکوین می‌رویم؛ اینکه تراکنش بدون تایید چیست، تفاوت پذیرش آن روی BTC و BSV چگونه است و چطور می‌توان با ریسک‌منیجمنت، حمله دابل اسپند را مدیریت کرد. در این اپیزود درباره ممپول، ریپلیس بای فی (RBF)، مدل انگیزشی و اقتصادی ماینرها، حمله‌های ری‌ارگ (Reorg)، سلفیش ماینینگ و حمله ۵۱ درصدی، تمپلیت پرداخت مرچند بر پایه BIP70، سرویس BitGo Instant و کاربرد قرارداد و پیمنت‌های خرد کریپتوکارنسی برای بیزینس‌ها صحبت می‌کنیم. بحثی فنی و ایدئولوژیک درباره اینکه تراکنش در لحظه برای چه کسب‌وکارهایی و تا چه مبلغی قابل قبول است و بلاکچین چگونه در برابر خرج مضاعف مقاومت می‌کند. # شیر یا خط - فصل سوم - قسمت اول This «شیر یا خط» (Shir Ya Khat) episode opens Season 3 with a technical roundtable on Bitcoin zero-confirmation (0-conf) transactions—payments a merchant accepts the moment they hit the mempool, before any block confirmation or the customary six confirmations. The hosts walk through the transaction lifecycle (wallet broadcast, mempool propagation, mining, and confirmation depth) and debate whether 0-conf is safe enough for real businesses like coffee shops, vending machines, metro tap-and-go cards, and Bitcoin ATMs, versus high-value purchases where double-spend risk is unacceptable. Central to the discussion is the double-spend attack surface, the controversial Replace-By-Fee (RBF) opt-in flag, the Satoshi/whitepaper "first-seen" rule (unwritten and unenforceable on most networks but hard-coded on Bitcoin SV), and the divergent ideologies of Bitcoin (BTC) versus BSV over whether to mitigate risk at the protocol layer or through off-chain measures like cameras and reputation. They examine miner incentives and hash-rate economics (e.g., a 20% miner's probability of pulling off a double-spend), plus real attacks including the Verge and Ethereum Classic chain reorganizations (reorgs), 51% attacks, NiceHash-rented hash power, and selfish mining. Practical 0-conf hardening approaches are covered—merchant-built transaction templates (BIP 70/BIP 274 / "Request For Payment," SIGHASH_ALL vs SIGHASH_NONE, merchant-paid fees), BitGo Instant's 2-of-2 multi-signature trust model, BIP 77/79, pre-consensus, and Bitcoin Cash ABC's CTOR transaction ordering—while noting the trade-off that trusted third parties undermine Bitcoin's peer-to-peer nature. The episode closes by contrasting 0-conf with the Lightning Network as a Layer-2 alternative (deferred to a future dedicated episode) and framing the whole debate around fraud risk relative to legacy Visa/credit-card payment systems. ## تایید تراکنش‌ها و سرعت پردازش مالی بعد از یک وقفه، تیم شیر یا خط با فصل سوم بازگشته تا با کیفیتی بالاتر به بحث‌های عمیق دنیای بلاکچین بپردازد. در این قسمت به یکی از پرچالش‌ترین مباحث شبکه بیتکوین می‌پردازیم: تراکنش در لحظه یا همان زیرو کانفرمیشن. اینکه آیا واقعاً هر تراکنشی حتماً باید در یک بلاک قرار بگیرد تا معتبر شمرده شود، یا می‌توان با نگاهی متفاوت و مبتنی بر ریسک‌منیجمنت، تراکنش‌های تاییدنشده را هم برای برخی کسب‌وکارها پذیرفت. ## توضیحات اپیزود در این اپیزود بحث حول محور تراکنش زیرو کانفرمیشن در شبکه بیتکوین شکل می‌گیرد. توضیح داده می‌شود که وقتی یک تراکنش به شبکه برادکست می‌شود، ابتدا در ممپول نودها قرار می‌گیرد و در این مرحله «زیرو کانفرمیشن» یعنی هیچ تاییدی نخورده است؛ به محض اینکه ماینری آن را در یک بلاک ماین کند، اولین کانفرمیشن ثبت می‌شود و باور رایج این است که برای اطمینان کامل باید تا شش کانفرمیشن صبر کرد. نکته کلیدی گفتگو این است که ماهیت زیرو کانف نه از خود تراکنش، بلکه از نگرش و رویکرد پذیرندگان و کاربران نسبت به آن تراکنش می‌آید؛ یعنی طرف می‌پذیرد که اگر تراکنش برادکست شد و در حدود دو ثانیه تراکنش مشابهی با همان اینپوت‌ها در شبکه ظاهر نشد، آن تراکنش را انجام‌شده در نظر بگیرد. مهمانان درباره اینکه چرا تصور «هر تراکنش حتماً باید در بلاک بنشیند» می‌تواند نادرست باشد بحث می‌کنند و اینکه برای بیزینس‌هایی مثل خرید قهوه، کارت مترو، وندینگ ماشین یا سرویس‌های خرد، انتظار حدود یک ساعت برای شش کانفرمیشن اصلاً منطقی نیست. در مقابل، خرید یک ماشین یا مبالغ بالا ریسک متفاوتی دارد. عنصر زمان و مبلغ، دو فاکتور اصلی تصمیم‌گیری معرفی می‌شوند و روی این اصل تاکید می‌شود که تراکنش‌های بالای مبلغی مشخص (مثلاً پنجاه دلار) اصلاً برای زیرو کانف مناسب نیستند. بخش مهمی از گفتگو به تفاوت رفتار شبکه بیتکوین (BTC) و [بیتکوین اس‌وی (BSV)](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) اختصاص دارد و اینکه چطور [مدل انگیزشی و اقتصادی ماینرها](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html)، اصلی که در وایت پیپر ساتوشی مطرح شده (پذیرش تراکنشی که اول دیده شده)، و همچنین راهکارهای فنی مثل تمپلیت پرداخت مرچند و سرویس BitGo Instant می‌توانند ریسک دابل اسپند را به حداقل برسانند. در نهایت این نتیجه مطرح می‌شود که این یک انتخاب هم فنی و هم ایدئولوژیک است: ریسک را در سطح پروتکل حل کنیم یا در لایه‌های دیگر مثل دوربین، رپیوتیشن و مدل کسب‌وکار. ## نکات اصلی بحث‌شده ### زیرو کانفرمیشن و چرخه عمر یک تراکنش - تراکنش پس از برادکست ابتدا وارد ممپول نودها می‌شود و در این حالت زیرو کانفرمیشن (تاییدنشده) است. - با ماین شدن در اولین بلاک، اولین کانفرمیشن ثبت می‌شود؛ باور رایج رسیدن به شش کانفرمیشن است که تقریباً یک ساعت طول می‌کشد. - ماهیت زیرو کانف از خود تراکنش نمی‌آید، بلکه از نگرش پذیرنده به آن تراکنش می‌آید؛ تراکنش زیرو کانف ذاتاً با بقیه تراکنش‌ها تفاوتی ندارد. - قاعده معرفی‌شده: اگر حدود دو ثانیه بعد از برادکست، تراکنش مشابهی با همان اینپوت‌ها در شبکه دیده نشد، تراکنش عملاً انجام‌شده تلقی می‌شود. ### دابل اسپند و مقاومت شبکه - خطر اصلی، دابل اسپند است: خرج دوباره همان اینپوت‌ها با فی بالاتر یا به آدرسی دیگر. - طبق اصل مطرح‌شده در [وایت پیپر بیتکوین](https://shiryakhat.net/2020/01/Bitcoin-goes-up-to-11.html)، ماینر تراکنشی را که اول دیده معتبر می‌داند و همان را ماین می‌کند و اگر ماینر دیگری تراکنش رقیب را ماین کرد، آن را می‌پذیرد ولی خودش معتبر نمی‌داند. - در شبکه غیرمتمرکز، «اول دیدن» به دلیل لگ شبکه و موقعیت جغرافیایی نودها قابل اثبات نیست؛ همین باعث می‌شود این قاعده در عمل قانون نانوشته باشد. - زیر دو ثانیه، نزدیک به ۹۹٫۹۹ درصد هش‌ریت شبکه (حدود ۱۰ تا ۱۵ ماینر اصلی) تراکنش را می‌بینند و انگیزه امنیت شبکه دارند. ### ریپلیس بای فی (RBF) و نقش فی - حدود چند سال پیش قابلیت ریپلیس بای فی (RBF) به بیتکوین اضافه شد که اجازه می‌دهد تراکنش با فی بالاتر جایگزین شود. - در دیتای تراکنش مشخص است که آیا RBF فعال است یا نه؛ اگر فعال نباشد، تراکنش برای زیرو کانف قابل اعتمادتر است. - تراکنشی که فی مناسبی نداشته باشد به درد زیرو کانف نمی‌خورد؛ مرچند می‌تواند خودش فی را در تمپلیت مشخص کند تا ریسک پایین بیاید. ### مدل انگیزشی ماینرها و تفاوت BTC و BSV - استدلال طرفداران زیرو کانف: ماینرها برای مبلغی خرد مثل ده دلار حاضر نمی‌شوند به اعتبار و درآمد پایدارشان لطمه بزنند و دابل اسپند را کمک کنند. - ماینرها معمولاً تراکنش‌ها را بر اساس فی سورت می‌کنند، نه لزوماً بر اساس «اول دیدن». - در کد شبکه BSV اصل «تراکنش اول‌دیده‌شده معتبر است» پیاده‌سازی شده و ماینرهای شناخته‌شده که بالای ۹۰ درصد هش‌ریت را دارند، برای اعتمادسازی و پر کردن ظرفیت خالی بلاک‌ها از آن پیروی می‌کنند. - در BSV بلاک‌ها ظرفیت خالی زیاد دارند و کل ممپول در هر بلاک جا می‌شود، پس ریسک ماندن تا بلاک بعدی وجود ندارد؛ برخلاف BTC. - نگاه مخالف: آدم‌ها و ماینرها به دنبال منفعت خودشانند و یک فارم ممکن است چند روزی برای درآمد بیشتر قانون نانوشته را زیر پا بگذارد. ### راهکارهای فنی برای پذیرش زیرو کانف - تمپلیت پرداخت مرچند: پذیرنده تراکنش را با جای خالی اینپوت‌ها می‌سازد، فی را خودش تعیین می‌کند و کاربر فقط اینپوت‌ها را می‌گذارد و ساین می‌کند و تراکنش را به مرچند برمی‌گرداند تا خود مرچند برادکست کند. - استانداردهای BIP70 (و بحث BIP7x مثل ۷۷) که با SSL و امضای سمت سرور، مرچند و والت را در بک‌اند هماهنگ می‌کند؛ به دلیل پیچیدگی، خیلی از والت‌ها آن را پیاده‌سازی نکردند. - سرویس BitGo Instant: با والت‌های مالتی‌سیگ دو-از-دو، اگر کاربر و مرچند هر دو از بیتگو استفاده کنند، بیتگو امضای دوم را می‌زند و قول می‌دهد دابل اسپند نکند و تراکنش در لحظه کانفرم می‌شود؛ ایرادش نیاز به یک ترد پارتی است که با اصل پیر تو پیر بودن بیتکوین در تضاد است. ### انواع حمله‌ها - دابل اسپند روی زیرو کانف با همان اینپوت، و حمله مبتنی بر RBF. - حمله معروف به دستگاه‌های ATM: گروهی حدود صد دستگاه را با تراکنش دابل اسپند زدند و حدود یک میلیون دلار کش گرفتند، اما به‌خاطر دوربین‌ها شناسایی و دستگیر شدند. - ری‌ارگ (Chain Reorganization): با قدرت محاسباتی بالا چین طولانی‌تری ماین می‌شود و تراکنش‌های ماین‌شده برمی‌گردند؛ نمونه‌های Verge و اتریوم کلاسیک، معمولاً با هدف حمله به اکسچنج‌ها. - حمله ۵۱ درصدی و سلفیش ماینینگ (ماین کردن بدون برادکست به شبکه). ### ریسک‌منیجمنت و کاربرد واقعی - زیرو کانف برای مدل‌های بیزینسی با تعداد کاربر بالا و مبالغ خرد منطقی است: آورده سرویس‌دهی به هزاران کاربر بسیار بیشتر از ریسک تقلب چند نفر است. - حمله علاوه بر دانش فنی، دردسر عملیاتی دارد (باید در همان لحظه از جای دیگر تراکنش را اینیشیت کرد) که آن را سخت‌تر می‌کند. - سیستم رپیوتیشن ماینرها، امکان آیسولیت کردن، ثبت شدن مدارک روی بلاکچین و امکان پیگیری قانونی (به‌خصوص برای بیزینس‌های ولت شناخته‌شده) از عوامل بازدارنده هستند. - خود ساتوشی هم اشاره کرده که حتی با این اوصاف، ریسک بیتکوین نسبت به فراد کردیت کارت و سیستم‌های پیمنت پایین‌تر است. - راهکار روی پری کانسنس و ترتیب‌دهی تراکنش‌ها (مثل CTOR در بیتکوین کش) و همچنین [لایتنینگ به‌عنوان راه‌حل لایه دوم](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) مطرح شدند که هر کدام موضوع یک اپیزود مجزا هستند. ### نتیجه‌گیری تراکنش در لحظه یک راهکار مطلق نیست، بلکه ابزاری برای مدیریت ریسک است. برای مبالغ بالا همچنان پیشنهاد نمی‌شود، اما برای بیزینس‌های خرد و سریع مثل قهوه، مترو و سرویس‌های اینترنتی می‌تواند تجربه‌ای روان و کارآمد بسازد. در نهایت انتخاب اینکه ریسک دابل اسپند را در سطح پروتکل حل کنیم یا در لایه‌های بیرونی مثل دوربین و مدل کسب‌وکار، هم یک تصمیم فنی و هم یک تصمیم ایدئولوژیک است که تفاوت دیدگاه شبکه‌هایی مثل بیتکوین و بیتکوین اس‌وی را نشان می‌دهد. ### منابع - [BIP70](https://github.com/bitcoin/bips/blob/master/bip-0070.mediawiki) - Payment Protocol Templates ### شرکت‌کنندگان شایان اسکندری، میثم رضایی، یاشار راشدی، حمیدرضا عسگری، بابک جلیلوند، فرجام، پدرام بیرک ### قسمت‌های مرتبط - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — همین قسمت لایتنینگ را راهکار بهتری نسبت به زیرو کانف معرفی می‌کند و قول اپیزود کامل درباره‌اش را می‌دهد؛ قسمت بعدی همین فصل است. - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — بحث اصلی زیرو کانف بر پایه رفتار ماینرها، هش‌ریت، انگیزه اقتصادی و دابل‌اسپند است که مبانی‌اش در این قسمت توضیح داده شده. - [فورک و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — استدلال خالی‌بودن منپول و بلاک بزرگ در بی‌اس‌وی و تفاوت رفتار با بی‌تی‌سی مستقیماً به بحث بلاک‌سایز و فورک برمی‌گردد. - [انشعابات بیتکوین](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) — کل اپیزود میان فورک‌های BSV و BTC و ایدئولوژی‌شان مقایسه می‌کند؛ این قسمت پیش‌زمینه فورک‌ها را می‌دهد. - [لایتنینگ، مقیاس‌پذیری بیتکوین](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) — لایتنینگ به‌عنوان راهکار لایه‌دوم و جایگزین بهتر زیرو کانف برای پرداخت‌های خرد در همین قسمت اشاره شده و اینجا عمیق بررسی می‌شود. --- ## Segwit and lightning, very very... exciting! | سگویت و لایتنینگ (S03E02) URL: https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html | Episode: S03E02 **Summary:** در این اپیزود از پادکست «شیر یا خط» به سراغ شبکه لایتنینگ (Lightning Network)، سگویت (SegWit / Segregated Witness) و پشت‌پرده فورک بیتکوین کش می‌رویم؛ از بحث بلاک‌سایز و اسکیلیبیلیتی بیتکوین و مشکل transaction malleability گرفته تا سافت‌فورک BIP141، یو‌ای‌اس‌اف (UASF)، سگویت‌تو‌ایکس و نحوه کار کانال‌های پرداخت آف‌چین با آدرس‌های چنداِمضایی و تایم‌لاک اسکریپت‌ها. همچنین درباره محدودیت‌های شبکه لایتنینگ، واچ‌تاورها، بحث فی تراکنش‌ها و ماینرها پس از هالوینگ، رگولیشن و لایسنس نودها، و والت‌ها و سرویس‌های لایتنینگ مانند اکلیر، بلو والت، زپ، کازا نود و تیپینگ صحبت می‌کنیم و در پایان گپی با دوستان ایران رسکیو بیت می‌زنیم. **شیر یا خط - فصل سوم - قسمت دوم** **لایتنینگ٫ سگویت و پشت‌پرده بیتکوین کش** ------------------------------------------------------------------------------------ اگر بخواهیم بفهمیم [شبکه لایتنینگ چیست](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) و چرا اصلاً به وجود آمد، ناچاریم کمی به عقب برگردیم؛ به [دعوای بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html)، به مشکلی به نام transaction malleability، به [سافت‌فورک سگویت](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) و به روزهایی که [بیتکوین کش از بیتکوین جدا شد](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html). در این اپیزود تلاش می‌کنیم این زنجیره تاریخی و تکنیکال را از ابتدا تا امروز کنار هم بگذاریم، درباره نحوه کار کانال‌های پرداخت آف‌چین حرف بزنیم، به محدودیت‌ها و نگرانی‌های شبکه لایتنینگ بپردازیم و در آخر گپی با دوستان [ایران رسکیو بیت](http://iranrescuebit.com) بزنیم. This episode of the Shir ya Khat podcast traces the history of Bitcoin's Lightning Network and the scaling debates that made it possible, beginning with the pre-2017 block size war between big-block advocates (Bitcoin Unlimited) and those favoring smaller transactions. The hosts explain SegWit (Segregated Witness, BIP 141), the June 2016 soft fork that separated signature/witness data from transactions to fix transaction malleability—a flaw exploited in incidents like the Mt. Gox collapse and, critically, a prerequisite for Lightning since payment channels depend on stable transaction IDs—along with weight units, the four-million-weight-unit block limit, the ECDSA Lower-S/Higher-S signature issue, and the UASF (User Activated Soft Fork, BIP 148) that let economic nodes pressure miners, killing the SegWit2x compromise and spawning the Bitcoin Cash fork in August 2017. It then details how the Lightning Network works as a Bitcoin Layer 2 for cheap, instant micropayments: opening multisig channels with locked funds, exchanging sequence-numbered off-chain transactions between parties (illustrated with Alice and Bob), timelock scripts like CheckSequenceVerify and CheckLockTimeVerify, watchtowers that guard against fraudulent channel closes, and routing/hops across a network of roughly 17,000 nodes and 28,000 channels with about 838 BTC capacity. The discussion covers Lightning's history—Joseph Poon's proposal, Blockstream's 2018 mainnet launch, testing on Litecoin, a March 2018 DDoS attack—plus sidechains, Stellar (Jed McCaleb's Ripple fork), and trade-offs around decentralization, scalability, channel-capacity limits, hot-wallet risk, and hub centralization. The hosts also raise long-term concerns about miner incentives as block rewards halve and on-chain fees rise, and the regulatory question of whether running a Lightning node makes one a money transmitter under FinCEN, the Bank Secrecy Act, KYC/AML rules, or a Canadian MSB. Finally, they survey real-world Lightning wallets and services—Eclair, Blue Wallet, Zap, C-Lightning, Casa Node, tippin.me, Bitrefill, CoinGate, OpenNode, and ZigZag—and close by promoting iranrescuebit.com, a crypto-donation campaign channeling international aid to Iranian flood victims despite banking sanctions. ## توضیحات اپیزود ریشه ماجرا به «بلاک‌سایز دیبیت» برمی‌گردد؛ بحثی که تقریباً از پیش از آگوست ۲۰۱۷ و به مدت حدود دو سال ادامه داشت. مسئله اصلی اسکیلیبیلیتی بود: بیتکوین پیش از فعال شدن سگویت تنها در حد هفت تراکنش در ثانیه ظرفیت داشت، در حالی که شبکه‌هایی مثل ویزا در حد چهار هزار تراکنش در ثانیه کار می‌کردند. دو راه‌حل کلی مطرح بود؛ یکی افزایش حجم بلاک از یک مگابایت به دو مگابایت و بیشتر که مشکل را موقتاً حل می‌کرد اما دوباره بازمی‌گشت، و دیگری کاهش حجم تراکنش‌ها تا تراکنش بیشتری در هر بلاک جا بگیرد — همان کاری که سگویت انجام داد. سگویت یا Segregated Witness در واقع یک Bitcoin Improvement Proposal با شماره BIP141 است که در ژوئن ۲۰۱۶ معرفی شد و برای حل مشکل transaction malleability طراحی شد؛ مشکلی که اجازه می‌داد هر کسی بخش کوچکی از دیتای یک تراکنش را تغییر دهد و بدون آنکه ورودی و خروجی عوض شود، فقط شناسه تراکنش (Transaction ID) تغییر کند. این ویژگی در هک‌هایی مثل مانت‌گاکس نقش داشت. سگویت با جدا کردن بخش امضا یا همان witness از خود تراکنش این مشکل را حل کرد و چون تراکنش‌ها همچنان در کلاینت‌های قدیمی معتبر می‌ماندند، یک سافت‌فورک محسوب می‌شد. در جولای ۲۰۱۷ ماینرها سیگنال دادند که می‌خواهند سگویت را اضافه کنند و در آگوست ۲۰۱۷ سگویت فعال شد؛ درست در همان بازه بود که بیتکوین کش هم به وجود آمد، چون بخشی از کامیونیتی سگویت را قبول نداشت و بلاک‌های بزرگ‌تر می‌خواست. پیش از فعال شدن سگویت، پروپوزال دیگری به نام سگویت‌تو‌ایکس (SegWit2x) مطرح شد که چیزی میان سگویت و خواسته بیتکوین کش بود، اما چون بیتکوین کش زودتر از ددلاین فورک کرد و بحث UASF یا User Activated Soft Fork مطرح شد، سگویت‌تو‌ایکس در نهایت کنسل و پیاده‌سازی نشد. امروز حدود ۴۰ درصد تراکنش‌های بیتکوین سگویتی هستند. بخش دوم اپیزود به شبکه لایتنینگ اختصاص دارد. ایده لایتنینگ را جوزف پون و چند نفر دیگر در سال ۲۰۱۶ در قالب یک وایت‌پیپر مطرح کردند، اما پیاده‌سازی آن منتظر ماند تا سگویت فعال شود؛ چون لایتنینگ به ثابت ماندن Transaction ID وابسته است و بدون حل شدن malleability امکان‌پذیر نبود. حدود ژانویه ۲۰۱۸ بلاک‌استریم یکی از اولین پیاده‌سازی‌ها را روی مین‌نت انداخت و پس از آن پیاده‌سازی‌های متفاوتی شکل گرفت. در ادامه اپیزود درباره نحوه کار کانال‌ها، محدودیت‌های شبکه، واچ‌تاورها، نگرانی درباره فی ماینرها پس از هالوینگ، بحث رگولیشن و لایسنس نودها و در نهایت والت‌ها و سرویس‌های لایتنینگ صحبت می‌کنیم. ## نکات اصلی بحث‌شده ### سگویت و مشکل ملیبیلیتی - سگویت (Segregated Witness) همان BIP141 است که در ژوئن ۲۰۱۶ معرفی شد. - مشکل transaction malleability اجازه می‌داد شناسه تراکنش تغییر کند بدون آنکه ورودی و خروجی عوض شود؛ خود شبکه بیتکوین به این خاطر پول کسی را از دست نمی‌داد، اما سرویسی مثل مانت‌گاکس که ویدرا را روی Transaction ID پیاده کرده بود دچار مشکل شد. - سگویت بخش امضا (witness) را از تراکنش جدا کرد و آن را در قالب یک مرکل‌تری جداگانه قرار داد؛ به همین دلیل یک سافت‌فورک بود چون تراکنش‌ها در کلاینت‌های قدیمی هم معتبر می‌ماندند. - یکی از فیکس‌های ملیبیلیتی روی منحنی ECDSA و بحث Lower S و Higher S بود، اما این به‌تنهایی کافی نبود چون مدل‌های مختلفی برای ملیبل کردن تراکنش وجود داشت (مثلاً تبدیل پوش‌دیتا)؛ راه‌حل کامل خارج کردن کل امضا از تراکنش توسط سگویت بود. - بحث malleability اولین بار خیلی پیش‌تر و در حدود سال ۲۰۱۲ توسط افرادی مثل گرگ مکسول و پیتر تاد مطرح شده بود و به‌عنوان یک مسئله شناخته‌شده در کامیونیتی بیتکوین جا افتاده بود. ### واحد وزن و ظرفیت بلاک - امروز واحد محاسبه به‌جای مگابایت، ویت یونیت (Weight Unit) است و یک بلاک بیتکوین می‌تواند تا چهار میلیون ویت یونیت داشته باشد. - تراکنش‌های سگویتی ویت یونیت کمتری مصرف می‌کنند، به همین دلیل حجم بلاک می‌تواند از یک مگابایت رد شود؛ در عمل تا حدود دو مگابایت هم ثبت شده و در تئوری در حالت آزمایشگاهی تا حدود ۳٫۸ مگابایت ممکن است. ### فورک بیتکوین کش، UASF و اقلیت نامتساهل - بیتکوین کش در آگوست ۲۰۱۷ فورک شد چون بلاک‌های بزرگ‌تر می‌خواست و سگویت را قبول نداشت. - در UASF یا User Activated Soft Fork، نه‌فقط ماینرها بلکه یوزرها هم می‌توانستند سیگنال بدهند که چه پروپوزالی را ساپورت می‌کنند. - نودهای اکانومیک (مثل اکسچینج‌ها یا درگاه‌های پرداخت) می‌توانستند بلاک‌هایی را که سگویت را ساپورت نمی‌کردند ریجکت کنند و به این ترتیب فشاری بر ماینرها بگذارند تا از ترس از دست دادن بلاک ریوارد به سمت سگویت بیایند. - این پویایی به بحث «اقلیت نامتساهل» (The Intolerant Minority) در کتاب Skin in the Game نوشته نسیم طالب اشاره دارد. ### نحوه کار شبکه لایتنینگ - ایده لایتنینگ را جوزف پون و چند نفر دیگر در سال ۲۰۱۶ مطرح کردند و پیاده‌سازی آن به فعال شدن سگویت و حل شدن malleability وابسته بود. - برای باز کردن یک کانال، طرفین پول را در یک آدرس چنداِمضایی (multisig) قفل می‌کنند و پس از تأیید این تراکنش، کانال باز می‌شود. - طرفین (مثلاً الیس و باب) تراکنش‌ها را به‌صورت آف‌چین امضا و نگه می‌دارند و هر تراکنش یک سیکونس نامبر دارد؛ فقط تراکنش نهایی به شبکه ارسال می‌شود تا کانال بسته و حساب تسویه شود. - برای جلوگیری از ارسال تراکنش قدیمی، از تایم‌لاک اسکریپت‌هایی مثل CheckSequenceVerify و CheckLockTimeVerify استفاده می‌شود. - جمع‌بندی ساده: حجم زیادی تراکنش را آف‌چین میان خودمان انجام می‌دهیم و فقط یک تصویر حساب ابتدایی و یک تصویر حساب نهایی را روی شبکه منتشر می‌کنیم. - سگویت و لایتنینگ ابتدا روی لایت‌کوین فعال و تست شدند و بعد روی بیتکوین عمومی شدند. ### شبکه‌های جانبی و تریدآف‌ها - بیتکوین میان دیسنترالایز و ضد سانسور ماندن از یک سو و [مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) از سوی دیگر یک تریدآف دارد. - [شبکه‌های جانبی (لایه دوم)](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) اجازه می‌دهند فیچرها و اسکریپتینگ‌های جدید خارج از شبکه اصلی آزمایش شوند بدون آنکه به «مونوکالچر» بیتکوین آسیب برسد. - مزیت دیگر این است که مارکت بیتکوین فرگمنتد و تکه‌تکه نمی‌شود و همه چیز روی همان بیتکوین باقی می‌ماند. ### محدودیت‌ها و آمار شبکه - طبق آمار مطرح‌شده، حدود ۱۷۰۰ نود با کانال باز و حدود ۲۸۰۰ کانال باز وجود دارد و ظرفیت کل شبکه در حد ۸۳۸ بیتکوین یا حدود ۸ میلیون دلار است. - میانگین ظرفیت کانال‌ها حدود ۲۷۰ دلار است، یعنی حجم تراکنش قابل ارسال به مینیمم کانال‌های مسیر محدود می‌شود. - در روز شروع شبکه این عدد در حد دو دلار بود و روند رشد ادامه دارد؛ به قول یکی از دوستان این محدودیتی «مصنوعی» است. - در مارچ ۲۰۱۸ یک حمله دیداس (DDoS) بزرگ بیش از نیمی از نودها را دان کرد؛ پیتر تاد پیش‌تر به این احتمال اشاره کرده بود و به دلیل معماری شبکه این امکان هنوز وجود دارد. - جد مک‌کلب که از فاندرهای ریپل بود و بعد استلار را ساخت، در مارچ ۲۰۱۸ اعلام کرد که پیاده‌سازی مشابهی روی استلار می‌خواهند. ### واچ‌تاور و ریسک اعتماد - در لایتنینگ هر دو طرف کانال باید آنلاین باشند تا اگر طرف مقابل تراکنش قدیمی را برادکست کرد، بتوان با تراکنش نهایی (سیکونس بالاتر) آن را جایگزین کرد. - واچ‌تاور یک سرویس نفر سوم است که کانال را مانیتور می‌کند و اگر تراکنشی قدیمی‌تر از تراکنش نهایی برادکست شود، سریع آن را جایگزین می‌کند. - این راهکار یک لایه اعتماد اضافه می‌کند؛ نمونه‌هایی مثل پیزا (Pisa) روی پلازما لیت‌فورک روی اتریوم مطرح شدند و بحث «استیک» کردن پول برای جلوگیری از تقلب واچ‌تاور وجود دارد. - تریدآف نهایی: اگر می‌خواهید به هیچ‌کس اعتماد نکنید، تراکنش آنچین بفرستید و فی ماینر بدهید؛ اگر خودتان همیشه آنلاین باشید نیاز به واچ‌تاور نیست، اما اگر نودتان آفلاین باشد باید به نفر سوم اعتماد کنید. ### آینده فی ماینرها و هالوینگ - نگرانی مطرح‌شده این است که با کاهش بلاک ریوارد پس از هالوینگ‌های آینده و بالا رفتن فی شبکه، بستن و باز کردن کانال (که تراکنش آنچین است) پرهزینه شود. - در پاسخ گفته شد باز و بسته کردن کانال آنی نیست و حتی همان هفت تراکنش در ثانیه می‌تواند برای مدیریت کانال‌ها کافی باشد. - از منظر گیم تئوری، اگر ماین برای برخی ماینرها بی‌صرفه شود، دیفیکالتی پایین می‌آید و ماینرهای باقی‌مانده سود بیشتری می‌برند و سیستم به تعادل می‌رسد؛ اما نگرانی فلسفی درباره امنیت شبکه و انحصار در ماینینگ همچنان باقی است. - نکته‌ای مطرح شد که اگر نیمی از مردم دنیا بخواهند کانال باز کنند، شاید حتی چیزی حدود ۴۵۰ سال زمان ببرد؛ یعنی دید دقیقی از مقیاس‌پذیری آینده نداریم. ### رگولیشن و لایسنس نودها - نودهای لایتنینگ از نظر فنی نیازی به لایسنس ندارند و هر کسی می‌تواند نود ران کند. - اما در آمریکا فینسن (FinCEN) هر موجودیتی را که به‌عنوان واسطه پول یا چیز باارزش را منتقل می‌کند money transmitter تعریف می‌کند و ممکن است رانندگی نود لایتنینگ مشمول این تعریف شود. - بحث دیگر Bank Secrecy Act یا BSA است که الزامات ضد پول‌شویی و KYC دارد؛ اما در لایتنینگ واسطه فقط دست چپ و راست را می‌بیند و نمی‌تواند مبدأ و مقصد نهایی پول را دنبال کند. - نظر شخصی مطرح‌شده این بود که این قوانین به‌دلیل سختی انفورس شدن احتمالاً در آینده تغییر خواهند کرد؛ کوین سنتر (Coin Center) در نیویورک در حوزه رگولیشن فعال است. ### والت‌ها، نودها و سرویس‌ها - سایت lightningnetworkstores.com والت‌ها، سرویس‌ها و آمار شبکه را لیست کرده است. - والت‌هایی مثل اکلیر (Eclair)، بلو والت (BlueWallet) و زپ (Zap) یوزر اینترفیس خوبی دارند؛ برخی نود را خودشان نگه می‌دارند و برخی اجازه وصل شدن به نود شخصی را می‌دهند. - برای ران کردن نود شخصی پیاده‌سازی‌هایی مثل سی‌لایتنینگ و ال‌ان‌دی وجود دارد. - کازا نود (Casa Node) یک سخت‌افزار مبتنی بر رزبری‌پای است که به هر کسی اجازه می‌دهد بدون دانش تکنیکال زیاد یک نود لایتنینگ داشته باشد و به غیرمتمرکزتر شدن توپولوژی شبکه کمک می‌کند. - تیپینگ (Tippin.me) اجازه می‌دهد کاربران در توییتر با کارمزد ناچیز به هم تیپ بدهند و نقش مهمی در گسترش لایتنینگ داشت. - سرویس‌های دیگری مثل کوین‌گیت (CoinGate) و اوپن‌نود (OpenNode) به‌عنوان پیمنت پروسسر، بیت‌رفیل (Bitrefill) برای خرید ووچر و گیفت‌کارت، زیگ‌زگ (ZigZag) برای تبدیل لایتنینگ به بیتکوین آنچین، تورگارد (Torguard) برای وی‌پی‌ان و سرویس‌های ارسال اس‌ام‌اس هم مطرح شدند. ### گفت‌وگو با ایران رسکیو بیت - در پایان اپیزود دوستان ایران رسکیو بیت درباره کمپین کمک به سیل‌زدگان صحبت کردند. - به دلیل تحریم‌ها کمک‌های بین‌المللی از طریق سیستم بانکی عملاً متوقف شده بود، به همین دلیل کمپینی برای جمع‌آوری رمزارز از سراسر دنیا راه افتاد. - در سایت iranrescuebit.com افراد می‌توانند از میان توکن‌ها و کوین‌ها یکی را انتخاب و پرداخت کنند؛ ترنزکشن‌ها و پروگرس‌بار به‌صورت شفاف نمایش داده می‌شود. - کمپین یک ماه ادامه دارد و پس از آن مبلغ جمع‌آوری‌شده به‌صورت شفاف و طبق تفاهم‌نامه از طریق هلال احمر به دست مردم آسیب‌دیده می‌رسد. ### نتیجه‌گیری لایتنینگ نتیجه یک زنجیره طولانی از تصمیم‌ها و مصالحه‌هاست: از حل شدن transaction malleability با سگویت گرفته تا کانال‌های پرداخت آف‌چین که تراکنش‌های خرد را سریع و کم‌هزینه می‌کنند. این شبکه هنوز محدودیت‌ها، ریسک‌های اعتماد و پرسش‌های باز فلسفی و رگولاتوری دارد، اما همان‌طور که در اپیزود دیدیم، به‌سرعت در حال رشد است و ابزارها و والت‌ها آن را برای کاربر عادی ساده‌تر می‌کنند. زمان و تجربه — درست مثل مسیری که اینترنت طی کرد — بخش زیادی از این پیچیدگی‌ها را حل خواهد کرد. ------------------------------------------------------------ * [Segregated Witness (BIP141)](http://github.com/bitcoin/bips/blob/m…/bip-0141.mediawiki) * [Lightning Stats](http://lightningnetworkstores.com/stats) * [Lightning Wallets](http://lightningnetworkstores.com/wallets) * [Lightning Visualization (VR)](http://bl.ocks.org/tyzbit/d1c83732d276…bb955125d41f5921888) ------------------------------------------------------------ ۲۷ مرداد ۱۳۹۸ August 18 2019 ### قسمت‌های مرتبط - [شاهد اول آگوست - سگویت و BIP148](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — در همین اپیسود مستقیماً به آن ارجاع داده شده؛ بحث سگویت، BIP148 و فعال‌سازی آن را پوشش می‌دهد که پیش‌زمینه این قسمت است - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — به‌صراحت به‌عنوان «اپیسود ۵» ارجاع داده شده؛ بحث بلاک‌سایز و بیتکوین آنلیمیتد که ریشه پیدایش سگویت است - [شبکه لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) — غوطه‌وری عمیق‌تر و به‌روزتر روی همان موضوع لایتنینگ به‌عنوان راهکار لایه دوم - [چه فورکی، انشعابات بیتکوین - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) — در اپیسود به‌عنوان «سیزن دو اپیسود دو» ارجاع شده؛ درباره فورک‌ها و بیتکوین کش که در این قسمت مطرح شد - [تایید کن اگر می‌تونی - ۰-conf](https://shiryakhat.net/2019/06/0-confirm.html) — «اپیسود قبلی» است که سناریوی خرید قهوه و تأیید تراکنش در آن مطرح شده و مبنای بحث لایتنینگ اینجاست - [شبکه لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html) — ادامه بررسی دقیق‌تر سناریوها و کانال‌های لایتنینگ که در این قسمت به‌صورت مقدماتی معرفی شد --- ## DevCon V, Eth 2.0, Bitcoin Censorship, and Open mic | دوکان پنج، اتریوم ۲، سانسور بیتکوین (S03E03) URL: https://shiryakhat.net/2019/12/devcon5-eth2-censorship.html | Episode: S03E03 **Summary:** در قسمت سوم از فصل سوم پادکست «شیر یا خط» به سراغ داغ‌ترین بحث‌های اکوسیستم بلاک‌چین می‌رویم؛ از گزارش کنفرانس دِوکان ۵ اتریوم در اوساکای ژاپن و آینده اتریوم ۲.۰ گرفته تا شاردینگ، پروف‌آف‌استیک (Proof of Stake)، مشکل Nothing at Stake، سرویس نام اتریوم (ENS) و کاهش هزینه تراکنش با راه‌حل‌های لایه دوم. سپس بحثی جدی و چالشی درباره سانسورشیپ در شبکه بیت‌کوین، نقش هش‌ریت، حمله ۵۱ درصدی و امکان یا عدم امکان توقف تراکنش‌ها از سوی دولت‌ها مطرح می‌شود. همچنین از پروژه گیت‌کوین و کمپین فارسی‌سازی منابع بلاک‌چین و اتریوم و آینده پادکست شیر یا خط می‌گوییم؛ کلیدواژه‌ها: اتریوم، بیت‌کوین، بلاک‌چین، قرارداد هوشمند، پروف‌آف‌استیک، شاردینگ، ENS، گیت‌کوین. **شیر یا خط - فصل سوم - قسمت سوم** ------------------------------------------------------------------------------------ ۱۷ آذر ۱۳۹۸ December 8 2019 ----------------------------------------------------------------------- این قسمت را در حالی ضبط می‌کنیم که تقریباً چهار سال از نخستین سمینار بیت‌کوین در ایران در دانشگاه شهید بهشتی و حدود سه سال از آغاز پادکست شیر یا خط می‌گذرد. در قالب یک میکروفون آزاد، سراغ مهم‌ترین اتفاق‌های دو ماه گذشته می‌رویم: [کنفرانس دِوکان ۵ اتریوم](https://shiryakhat.net/2025/02/devcon7.html) در اوساکای ژاپن و آینده این نسل از بلاک‌چین‌ها، بحث پرچالش سانسورشیپ و هش‌ریت در شبکه بیت‌کوین، و در پایان گفت‌وگویی درباره آینده خودِ پادکست. This episode of the Shir Ya Khat (Heads or Tails) podcast, recorded December 8, 2019, opens with community initiatives around Persian-language localization of blockchain resources—including MyEtherWallet and ethereum.org—and a Gitcoin grant proposal leveraging quadratic voting and matched crowdfunding to support the Persian-speaking crypto ecosystem and Vitalik Buterin's "one million Ethereum developers" goal. The hosts recap the DevCon V conference in Osaka, diving deep into Ethereum 2.0's roadmap: sharding to reduce full archival node storage burdens, the transition from Proof of Work to Proof of Stake (with 32 ETH validator staking, slashing, the difficulty bomb, and the recurring six-month delays), and the unresolved "nothing at stake" problem, alongside Layer 2 scalability solutions like the Lightning Network and Plasma for lowering transaction fees. They also cover Ethereum's decentralized governance (EIPs, BIPs, Ethereum Magicians, hard forks, gas price and chain ID changes, and nodes falling behind after updates), zero-knowledge cryptography projects such as Aztec and zk-SNARKs for private ERC-20 tokens à la Zcash and Monero, the Ethereum Name Service (ENS) for human-readable addresses and universal login, and inter-blockchain communication via oracles enabling Ethereum–Zcash interoperability. A lengthy debate follows on Bitcoin censorship resistance, examining whether concentrated hash rate in China, Russia, and the US could let governments compel mining pools to block transactions tied to money laundering, terrorism, or illicit trade—invoking 51% attacks, selfish/shadow mining, P2Pool decentralization, the Liberty Reserve takedown, and Ross Ulbricht as reference points. The participants ultimately disagree on whether such censorship is technically and legally feasible versus a fundamental violation of Bitcoin's protocol as an immutable "truth machine," closing with plans to decentralize and rotate the podcast's own production using Gitcoin-funded bounties. ## توضیحات اپیزود این اپیزود با معرفی یک حرکت جمعی همراه با بچه‌های کوین‌ایران و گروه شیر یا خط آغاز می‌شود؛ تلاشی برای فارسی‌سازی منابع بلاک‌چین تا مخاطبان فارسی‌زبان در ایران، افغانستان و دیگر کشورها بتوانند بدون واسطه به این منابع دسترسی داشته باشند. در همین راستا سایت ethereum.org در ماه گذشته فارسی‌سازی شده و کاربران می‌توانند در بخش زبان، فارسی را انتخاب کنند. برای تأمین مالی این کار از گیت‌کوین استفاده شده است؛ پلتفرمی شبیه کیک‌استارتر که با کریپتوکارنسی و بیشتر با اتریوم و توکن‌های روی آن کار می‌کند و در آن کمک‌های جامعه با مکانیزمی مانند کوادراتیک ووتینگ مَچ (تطبیق) می‌شود. نکته کلیدی آنجاست که در این مدل، «تعداد» حمایت‌کنندگان مهم‌تر از مبلغ است و می‌تواند توجه جامعه جهانی بلاک‌چین را به بخش فارسی‌زبان‌ها جلب کند؛ چیزی که با هدف «یک میلیون توسعه‌دهنده اتریوم» که ویتالیک و تیم اتریوم مطرح کرده‌اند هم‌راستاست. بخش اصلی اپیزود به گزارش دِوکان ۵ و بحث‌های پیرامون اتریوم ۲.۰ می‌پردازد. توضیح داده می‌شود که اتریوم ۲.۰ لزوماً نسخه‌ای که جایگزین فوری شود نیست؛ چند مسیر پژوهشی و پیاده‌سازی موازی در جریان است و در نهایت مسیری که کار کند به نتیجه می‌رسد. مفاهیمی مانند شاردینگ (تقسیم بلاک‌چین به شاردهای مختلف برای کاهش حجم و [افزایش مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html))، پروف‌آف‌استیک با استیک ۳۲ اتریوم برای هر ولیدیتور، [هارد فورک اخیر اتریوم](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) و فورک پیش‌روی دو هفته آینده به‌تفصیل بررسی می‌شوند. در کنار آن، مشکل معروف Nothing at Stake، نحوه تصمیم‌گیری در شبکه اتریوم از طریق گروه Ethereum Cat Herders و کنار کشیدن ویتالیک از تصمیم‌گیری متمرکز، و همچنین اثر راه‌حل‌های لایه دوم مانند لایتنینگ نتورک و پلاسما بر کاهش هزینه تراکنش‌ها مطرح می‌شود. نیمه دوم اپیزود به یکی از جدی‌ترین و چالشی‌ترین بحث‌ها اختصاص دارد: آیا می‌توان تراکنش‌های بیت‌کوین را سانسور کرد؟ با تکیه بر ویدیویی که در سایت کوین‌ایران منتشر شده، سناریوی توقف تراکنش‌ها از طریق تمرکز هش‌ریت (حدود ۹۰ درصد در چین، آمریکا و روسیه) و امکان اعمال حکم قضایی بر ماینرهای بزرگ بررسی می‌شود. در مقابل، دیدگاهی مطرح می‌شود که چنین کاری در عمل حمله ۵۱ درصدی به شبکه است، با هدف بنیادی بیت‌کوین یعنی محافظت از شفافیت و صحت داده‌ها در تضاد است و جابه‌جایی ماینینگ‌پول‌ها به حوزه‌های قضایی دیگر یا پول‌های غیرمتمرکز مانند P2Pool می‌تواند آن را دور بزند. مثال‌های تاریخی مانند لیبرتی ریزرو، سلفیش/شادو ماینینگ و راس اولبریشت برای تحلیل این نبرد حقوقی-فنی به کار گرفته می‌شوند. ## نکات اصلی بحث‌شده ### فارسی‌سازی اکوسیستم و گیت‌کوین * هدف: فارسی‌سازی فهرست و مطالب کلی سایت‌ها و منابع آموزشی بلاک‌چین و لینک به منبع اصلی انگلیسی، تا جمعیت بیش از صد میلیون فارسی‌زبان به این ریسورس‌ها دسترسی پیدا کنند. * سایت ethereum.org فارسی‌سازی شد و در بخش انتخاب زبان قابل دسترس است؛ نسخه MyEtherWallet نیز پیش‌تر ترجمه شده بود و بازبینی می‌شود. * گیت‌کوین یک پروژه اوپن‌سورس (نه پروژه ما) است؛ کمک‌های جامعه با اتریوم و توکن‌های روی آن مَچ می‌شود و «تعداد» حمایت‌کنندگان مهم‌تر از مبلغ است. * حتی یک دلار یا یک توکن یا صرفاً به اشتراک‌گذاری در شبکه‌های اجتماعی، نشان‌دهنده حضور پررنگ کاربران فارسی‌زبان است و به جذب فاند برای تیم‌های ایرانی کمک می‌کند. ### دِوکان ۵ و اتریوم ۲.۰ * اتریوم ۲.۰ مجموعه‌ای از پژوهش‌ها و پیاده‌سازی‌های موازی است و لزوماً جایگزین فوری اتریوم فعلی نیست؛ می‌تواند چینی جدا یا ادامه همین چین باشد. * شاردینگ: تقسیم بلاک‌چین به شاردهای مختلف با تراکنش‌های مستقل که هرچند وقت یک‌بار نتیجه را روی چین اصلی ثبت می‌کنند؛ راهی برای حل مشکل حجم بالای نود (فول آرکایوال حدود دو ترابایت) و حفظ غیرمتمرکز بودن. * [پروف‌آف‌ورک](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) انرژی و منابع زیادی مصرف می‌کند؛ پروف‌آف‌استیک به‌جای اثبات کار سخت‌افزاری، با استیک کردن (مثلاً ۳۲ اتریوم برای هر ولیدیتور) صحت تراکنش‌ها را تضمین می‌کند و تقلب به قیمت از دست رفتن استیک تمام می‌شود. * بحث مقیاس‌پذیری: خودِ پروف‌آف‌استیک بیشتر تعداد ولیدیتورها و غیرمتمرکز بودن را افزایش می‌دهد؛ کاهش هزینه تراکنش عمدتاً از ترکیب آن با راه‌حل‌های لایه دوم (لایتنینگ نتورک، پلاسما) می‌آید. * مشکل Nothing at Stake: در فورک شدن شبکه، ولیدیتور می‌تواند در هر دو شاخه استیک خود را داشته باشد و از هر دو منتفع شود، برخلاف پروف‌آف‌ورک که ماینر باید هش‌پاور را به یک شاخه اختصاص دهد. * دیفیکالتی بامب مکانیزمی است که روزِ آمادگی، ماینینگ پروف‌آف‌ورک را عملاً ناممکن می‌کند؛ اما در هارد فورک‌های اخیر و فورک دو هفته آینده باز هم شش ماه به تعویق افتاده چون پروف‌آف‌استیک هنوز آماده و امن نیست. * تصمیم‌گیری در اتریوم از طریق گروه باز Ethereum Cat Herders با جلسات ویدیویی هفتگی عمومی انجام می‌شود و ویتالیک خود را از تصمیم‌گیری متمرکز کنار کشیده است. ### ENS و مباحث تکمیلی * سرویس نام اتریوم (ENS) مانند DNS عمل می‌کند؛ به‌جای آدرس بلند اتریوم می‌توان از نامی مثل shiryakhat.eth استفاده کرد و به آن آدرس اتریوم فرستاد. * ENS اکنون از چند کوین دیگر مثل بیت‌کوین هم پشتیبانی می‌کند (به شرط پشتیبانی والت)؛ همچنین یونیورسال لاگین امکان ورود به وب‌سایت‌ها بدون یوزرنیم و پسورد با کلید نود را فراهم می‌کند. * بحث [زیرو-ناولج](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html) و پروژه‌هایی مثل AZTEC برای انجام تراکنش‌های خصوصی ERC20 روی اتریوم (شبیه زی‌کش و مونرو) مطرح شد. * اینتر-بلاک‌چین کامیونیکیشن: فورک اخیر پشتیبانی‌ای اضافه کرده تا قراردادهای هوشمند اتریوم بتوانند با کمک اوراکل‌ها تراکنش‌های زی‌کش را درک و تأیید کنند. ### سانسورشیپ و هش‌ریت در بیت‌کوین * باور رایج: بیت‌کوین سانسورشیپ ریزیستنس است و اگر تراکنشی به هر طریق (حتی ارتباط ماهواره‌ای) به شبکه برسد، انجام می‌شود. * سناریوی مطرح‌شده: چون حدود ۹۰ درصد هش‌ریت در چین، آمریکا و روسیه متمرکز است، با حکم قضایی جهانی یا چند حکم هماهنگ می‌توان ماینرهای بزرگ (بیزینس‌های چند صد میلیون دلاری با هویت مشخص) را به رد کردن آدرس‌های مرتبط با تروریسم، پول‌شویی، مواد مخدر و مواردی از این دست وادار کرد. * دیدگاه مقابل: این عملاً حمله ۵۱ درصدی و نقض ساختار اصلی بیت‌کوین است؛ هدف بنیادی پروتکل محافظت از شفافیت و صحت دفتر حساب است، نه دخالت در محتوای تراکنش‌ها. * راه دور زدن: کافی است ماینینگ‌پول به کشوری منتقل شود که این قوانین را اعمال نمی‌کند؛ ماینرها فقط کار پروف‌آف‌ورک را انجام می‌دهند و در مورد محتوای بلاک تصمیم نمی‌گیرند. پول‌های غیرمتمرکز مانند P2Pool این را ساده‌تر می‌کنند. * مثال‌های تاریخی: توقف بلاک‌های خالی توسط GHash/سلفیش‌ماینینگ در حدود ۲۰۱۴ و توافق جامعه علیه آن؛ لیبرتی ریزرو که کاملاً متمرکز بود و با هماهنگی ۱۸ کشور شات‌دان شد و فاندرش ۲۰ سال زندان گرفت؛ و راس اولبریشت که با وجود ناشناس بودن در نهایت دستگیر شد. * جمع‌بندی این بخش: از نظر فنی با ۵۱ درصد هش‌پاور بسیاری کارها شدنی است، اما نگه داشتن دائمی چنین سانسوری هزینه بسیار سنگین دارد، به اعتبار پول‌ها آسیب می‌زند و مکانیزم بیت‌کوین باید مستقل از هر ایدئولوژی بماند؛ رسیدگی به جرایم کار دادگاه و قانون است، نه پروتکل. ### آینده پادکست شیر یا خط * هدف: غیرمتمرکز کردن مدیریت پادکست تا مشکلاتی مثل قطعی اینترنت ایران باعث توقف ضبط نشود. * گردش نقش‌ها (مدیریت، ضبط، ادیت، هماهنگی) میان اعضا و امکان حضور یا عدم حضور هر فرد بدون توقف اپیزودها. * دعوت از شنوندگان برای ارسال پیام، پیشنهاد موضوع و حتی پروپوزال اپیزود؛ و امکان اختصاص جایزه/بانتی از محل حمایت‌های گیت‌کوین برای کسانی که در تولید کمک می‌کنند. ### نتیجه‌گیری این اپیزود از آینده اتریوم و اتریوم ۲.۰ آغاز شد و به پرسش‌های بنیادین درباره امنیت، تمرکززدایی و سانسورناپذیری بیت‌کوین رسید. جمع‌بندی مشترک این است که بخش زیادی از این مباحث هنوز پژوهشی و بازند و پاسخ نهایی را «آزمون زمان» می‌دهد؛ همان‌طور که پیش‌بینی‌های اپیزودهای پیشین درباره [فورک بیت‌کوین کش](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) به‌مرور درست از آب درآمد. از نظر فنی و قانونی توقف تراکنش‌ها شدنی است، اما پذیرش آن از سوی جامعه و پایداری بیت‌کوین در بلندمدت داستان دیگری است؛ تا وقتی آدم‌های زیادی به این پروتکل باور داشته باشند و از آن استفاده کنند، وضع چنین قوانینی حداکثر می‌تواند رشد آن را کند کند، نه متوقف. ## منابع * معرفی گیت‌کوین برای فارسی‌سازی اکوسیستم بلاک‌چین — [CoinIran Gitcoin](http://gitcoin.co/grants/152/ethereum…speaking-population) ### قسمت‌های مرتبط - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — مبنای پروف‌آف‌ورک که این قسمت برای مقایسه با پروف‌آف‌استیک و بحث سانسور و حمله ۵۱٪ به آن تکیه می‌کند - [مقیاس‌پذیری و شاردینگ](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) — عمیق‌تر به شاردینگ و راهکارهای مقیاس‌پذیری اتریوم که در بحث اتریوم ۲ مطرح شد می‌پردازد - [مقیاس‌پذیری، تغییر اجماع و لایه دوم](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) — دقیقاً به گذار به پروف‌آف‌استیک و راهکارهای لایه دوم که اینجا اشاره شد ادامه می‌دهد - [هاردفورک دنکون و شاردینگ](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) — دنباله‌ی عملی اتریوم ۲ و شاردینگ که در این قسمت به‌صورت تحقیقاتی معرفی شده بود - [فرایند به‌روزرسانی پروتکل اتریوم](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) — بسط بحث هاردفورک‌ها، رأی‌گیری و تصمیم‌گیری غیرمتمرکز اتریوم که در این قسمت مطرح شد - [معرفی اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — پیش‌نیاز و معرفی پایه‌ای اتریوم و ماشین مجازی آن که این قسمت بر پایه‌اش بحث اتریوم ۲ را پیش می‌برد --- ## Genesisary - Bitcoin goes up to eleven | بیش از یک دهه با بیت‌کوین (S03E04) URL: https://shiryakhat.net/2020/01/Bitcoin-goes-up-to-11.html | Episode: S03E04 **Summary:** در قسمت چهارم از فصل سوم پادکست «شیر یا خط»، به مناسبت سالگرد استخراج بلاک جنسیس (۳ ژانویه ۲۰۰۹) بیش از یک دهه تاریخ بیتکوین را مرور می‌کنیم؛ از ریشه‌های آکادمیک آن مانند رمزنگاری کلید عمومی دیفی-هلمن، امضای کور دیوید چاوم، هش‌کش آدام بک، قراردادهای هوشمند نیک زابو و بی‌مانی وی دای گرفته تا انتشار وایت‌پیپر ساتوشی ناکاموتو و راه‌اندازی شبکه بیتکوین. سپس تاریخچه ماینینگ و پروف‌آف‌ورک، شکل‌گیری استخرها و دستگاه‌های ASIC، صرافی‌هایی مانند مانت‌گاکس و بیت‌فینکس، بازار سیلک‌رود، هارد فورک‌ها و سگویت، بلاک‌سایز دیبیت، لایتنینگ نتورک و هاوینگ بیتکوین را بررسی می‌کنیم. اپیزودی جامع درباره بلاکچین، رمزنگاری، کیف‌پول سخت‌افزاری و اکوسیستم کریپتوکارنسی. # شیر یا خط - فصل سوم - قسمت چهارم Bitcoin's Genesis block was mined on January 3, 2009, and this episode traces the full lineage of that moment—arguing Bitcoin was a synthesis of over forty years of networking and cryptographic research rather than a single invention—walking through TCP/IP, Diffie-Hellman asymmetric (public/private key) cryptography, RSA, David Chaum's blind signatures and DigiCash, elliptic curve cryptography (ECDSA), the Crypto Anarchist Manifesto and Cypherpunks, Adam Back's Hashcash proof-of-work, Nick Szabo's smart contracts, Wei Dai's b-money, Hal Finney's Reusable Proof of Work, and the 2008 financial crisis that preceded Satoshi Nakamoto's Bitcoin whitepaper and the "Chancellor on brink of second bailout" Genesis message. It then covers the evolution of mining from CPUs to GPUs to ASICs (Butterfly Labs, Bitmain's S1, SHA-256) and the rise of mining pools like Slush Pool, alongside P2P file-sharing precursors (Napster, BitTorrent, eDonkey2000's Jed McCaleb of Ripple/Stellar), the Bitcoin Pizza Day valuation, WikiLeaks adoption, hardware wallets (Trezor) and Casascius physical coins. The hosts recount major exchange and crime episodes—the Mt. Gox transaction-malleability hack, Silk Road and Ross Ulbricht, Bitfinex and CryptoWall/ransomware, Charlie Shrem and BitInstant—plus growing merchant and regulatory acceptance (Microsoft, Japan, ETF/CFTC debates, exahash milestones). A large segment dissects the scalability and block-size wars, Gavin Andresen, Bitcoin XT/Classic, SegWit as a soft fork, and the 2017 hard forks creating Bitcoin Cash (BCH) and later Bitcoin SV (BSV) amid Craig Wright, Roger Ver, and Jihan Wu's hash war. It closes on Bitcoin economics—the halving schedule (50→25→12.5→6.25 BTC), reduced inflation and fixed 21-million supply—and Layer 2 scaling via the Lightning Network, framed as a celebration of Bitcoin's birthday. ## بیش از یک دهه با بیتکوین سوم ژانویه روزی خاص برای همه علاقه‌مندان به بیتکوین است؛ در همین روز در سال ۲۰۰۹ اولین بلاک بیتکوین به نام «جنسیس بلاک» استخراج شد و کل تاریخچه تراکنش‌های بیتکوین به همان لحظه بازمی‌گردد. به همین بهانه در این قسمت تصمیم گرفتیم اپیزودی کامل و مختص بیتکوین منتشر کنیم و از ابتدای مسیر شروع کنیم؛ اینکه بیتکوین به‌خودی‌خود یک اختراع یک‌شبه نبود، بلکه محصول بیش از چهل سال تحقیقات آکادمیک در حوزه شبکه، رمزنگاری و پول دیجیتال است. ## توضیحات اپیزود روایت این اپیزود از خیلی پیش‌تر از سال ۲۰۰۹ آغاز می‌شود؛ از مقاله سال ۱۹۷۳ درباره پروتکل شبکه‌های بسته‌ای که پایه TCP/IP شد، تا مقاله سرنوشت‌ساز «مسیرهای نو در رمزنگاری» از دیفی و هلمن که ایده رمزنگاری [کلید عمومی و کلید خصوصی](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html) را مطرح کرد. در ادامه به الگوریتم RSA، کارهای دیوید چاوم و مقاله «امضای کور برای پرداخت‌های غیرقابل‌ردیابی» که نخستین بار ایده پول دیجیتال (دیجی‌کش) را مطرح کرد، الگوریتم رمزنگاری منحنی بیضوی (ECC) که امنیت بیتکوین بر آن استوار است، مانیفست آنارشیست رمزنگار، نرم‌افزار PGP و شکل‌گیری گروه سایبرپانک‌ها در سال ۱۹۹۲ در سان‌فرانسیسکو می‌پردازیم؛ همان بستری که سال‌ها بعد وایت‌پیپر بیتکوین در آن منتشر شد. سپس مسیر به سمت مفاهیم فنی‌تر می‌رود: هش‌کش آدام بک در سال ۱۹۹۷ که در واقع همان پروف‌آف‌ورک امروزی بود و برای مقابله با اسپم طراحی شده بود، ایده قراردادهای هوشمند نیک زابو در سال‌های ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۸، مقاله «بی‌مانی» وی دای در سال ۱۹۹۸ که تعریفی نزدیک به بیتکوین ارائه داد، و مقاله «پروف‌آف‌ورک قابل استفاده مجدد» هال فینی. همه این افراد — وی دای، نیک زابو، آدام بک و هال فینی — از جمله کسانی‌اند که گمانه‌زنی می‌شود ممکن است ساتوشی ناکاموتو باشند. پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸ و ورشکستگی لیمن برادرز، در ۳۱ اکتبر همان سال ساتوشی وایت‌پیپر «بیتکوین: یک سیستم پول الکترونیکی همتا‌به‌همتا» را در لیست ایمیلی سایبرپانک‌ها منتشر کرد و در ۳ ژانویه ۲۰۰۹ بلاک جنسیس با تیتر معروف روزنامه درباره نجات بانک‌ها استخراج شد. بخش دیگری از اپیزود به ریشه‌های بیتکوین در سیستم‌های اشتراک فایل همتا‌به‌همتا اختصاص دارد؛ از نپستر و لایم‌وایر و کازا و گنوتلا تا eDonkey2000 که برنامه‌نویس آن جد مک‌کیلب بعدها صرافی مانت‌گاکس، ریپل و پروژه استلار را بنیان گذاشت. همچنین به نخستین نسخه‌های نرم‌افزار بیتکوین، [تاریخچه ماینینگ](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html)، صرافی‌ها، هک‌ها، بازار سیلک‌رود، هارد فورک‌ها و در نهایت موضوعات داغ امروز مانند هاوینگ و [لایتنینگ نتورک](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) می‌رسیم. ## نکات اصلی بحث‌شده ### ریشه‌های فنی و تاریخی پیش از بیتکوین - مقاله ۱۹۷۳ درباره پروتکل شبکه‌های بسته‌ای و پیدایش TCP/IP و سیستم آدرس‌دهی IP - مقاله «مسیرهای نو در رمزنگاری» دیفی و هلمن (۱۹۷۶) و معرفی رمزنگاری کلید عمومی و کلید خصوصی - الگوریتم RSA و سپس کارهای دیوید چاوم؛ ایمیل غیرقابل‌ردیابی (۱۹۸۱)، مقاله «امضای کور» (۱۹۸۳) و بنیان‌گذاری ایده پول دیجیتال - الگوریتم رمزنگاری منحنی بیضوی (ECC) در سال ۱۹۸۵ که امنیت و ماینینگ بیتکوین بر آن استوار است - مانیفست آنارشیست رمزنگار (۱۹۸۸)، نرم‌افزار PGP و شکل‌گیری گروه سایبرپانک‌ها در سان‌فرانسیسکو (۱۹۹۲) - شرکت دیجی‌کش دیوید چاوم که به دلیل تمرکزگرایی و مشکلات قانونی ورشکست شد و پروژه‌هایی مانند e-gold ### پیدایش بیتکوین و پروف‌آف‌ورک - هش‌کش آدام بک (۱۹۹۷) به‌عنوان نخستین شکل پروف‌آف‌ورک برای مقابله با اسپم ایمیل - ایده قراردادهای هوشمند نیک زابو و مفهوم تغییرناپذیری (Immutability) - مقاله «بی‌مانی» وی دای (۱۹۹۸) و مقاله پروف‌آف‌ورک قابل استفاده مجدد هال فینی - انتشار وایت‌پیپر توسط ساتوشی ناکاموتو در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸ پس از بحران مالی و ورشکستگی لیمن - استخراج بلاک جنسیس در ۳ ژانویه ۲۰۰۹ با تیتر معروف درباره نجات بانک‌ها ### نخستین نسخه‌های نرم‌افزار و ماهیت شبکه - انتشار نسخه ۰.۱ آلفا در ژانویه ۲۰۰۹ با رابط گرافیکی و آیکون سکه طلایی با نشان BC - کد C++ که برای یافتن IP خود به سایت‌های مرکزی مانند whatismyip وصل می‌شد و هنوز کاملاً غیرمتمرکز نبود - نقش بوت‌نودها که همچنان یک لایه نیمه‌متمرکز برای پیدا کردن سایر نودها هستند - تست نسخه اولیه توسط ساتوشی روی ویندوز XP و ارائه به‌صورت فایل RAR به همراه پوشه SRC ### تاریخچه ماینینگ و استخرها - مسیر ماینینگ از CPU به GPU (حدود ۲۰۱۳) و سپس دستگاه‌های ASIC - ورود شرکت بیت‌مین با دستگاه S1 و درآمد چهار میلیارد دلاری آن در سال ۲۰۱۸ - شکل‌گیری اولین استخر ماینینگ یعنی Slush Pool در سال ۲۰۱۰ و رشد آن تا سهم دورقمی از هش‌ریت شبکه - شرکت Butterfly Labs و کلاهبرداری در تحویل دستگاه‌ها، و ASICهای اولیه به شکل استیک‌های USB و مدیریت آن‌ها با رازبری‌پای - تنوع روش‌های محاسبه پاداش در استخرها که به چندین متد مختلف رسیده است ### صرافی‌ها، هک‌ها و بازار سیلک‌رود - پیتزادی معروف؛ لازلو هانیز در ۲۲ مه ۲۰۱۰ ده هزار بیتکوین بابت دو پیتزا پرداخت کرد و این نخستین جابه‌جایی ارزش واقعی بیتکوین بود - بحران مانت‌گاکس در سال ۲۰۱۴ و از دست رفتن حدود ۷۴۰ هزار بیتکوین به دلیل ترنزکشن مالیبیلیتی - بازار سیلک‌رود، دستگیری راس اولبریشت توسط FBI در سال ۲۰۱۳، پرونده چارلی شرم و ماجرای مأموران مخفی و لپ‌تاپ نگهداری‌شده در موزه واشنگتن دی‌سی - صرافی بیت‌کوینیکا و انتشار سورس‌کد توسط امیر تقی که مبنای صرافی‌های بعدی از جمله بیت‌فینکس شد - هک بیت‌فینکس در سال ۲۰۱۶ و ایجاد توکن جبرانی برای کاربران ### هارد فورک‌ها، سگویت و بلاک‌سایز دیبیت - [طرح مسئله مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) و [بحث افزایش سایز بلاک](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html)؛ نقش گوین اندرسن به‌عنوان جانشین ساتوشی - تلاش‌های ناموفق مثل Bitcoin XT (مایک هیرن، ۲۰۱۵) و Bitcoin Classic (۲۰۱۶) - راه‌حل سگویت به‌عنوان یک سافت فورک سازگار با نسخه‌های قدیمی و مخالفت کریگ رایت - [فورک بیت‌کوین کش](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) در ۱ اوت ۲۰۱۷ در بلاک ۴۷۸۵۵۸ و فعال شدن سگویت در ۲۴ اوت ۲۰۱۷ - جنگ هش (Hash War) در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۸ میان BCH و BSV و نقش بیتکوین‌دات‌کام و راجر ور در انتقال هش‌ریت ### هاوینگ و لایتنینگ نتورک - مکانیزم هاوینگ؛ هر ۲۱۰ هزار بلاک (حدود چهار سال) پاداش هر بلاک نصف می‌شود - روند نصف شدن پاداش از ۵۰ به ۲۵ (۲۰۱۶) و کاهش به ۶.۲۵ بیتکوین در سال ۲۰۲۰ - منطق ریاضی پشت هاوینگ و اثر آن بر کاهش تورم و افزایش کمیابی و قیمت بیتکوین - سادگی الگوریتم بیتکوین و امکان تست و شبیه‌سازی راحت‌تر رویدادهایی مانند هاوینگ - لایتنینگ نتورک به‌عنوان راه‌حل لایه دوم برای مقیاس‌پذیری با امنیتی نزدیک به خود بلاکچین بیتکوین ### نکات جالب و حاشیه‌ای - سکه‌های فیزیکی Casascius با هولوگرام و کلید خصوصی مخفی به‌عنوان یکی از نخستین شکل‌های فیزیکی بیتکوین - نخستین کیف‌پول سخت‌افزاری رسمی یعنی Trezor (اواخر ۲۰۱۲/اوایل ۲۰۱۳) و مدل‌هایی مانند Trezor T و KeepKey - افزوده شدن نماد بیتکوین به یونیکد در سال ۲۰۱۵ و پذیرش بیتکوین توسط مایکروسافت، دل و Newegg در سال ۲۰۱۴ - باج‌افزار Cryptolocker در سال ۲۰۱۴ که برای رمزگشایی داده‌ها از قربانیان بیتکوین طلب می‌کرد - نقش بیتکوین در ماجرای ویکی‌لیکس (۲۰۱۱)، بحران بانکی قبرس و کمپین جت لی در چین (۲۰۱۳) - فاصله عجیب میان بلاک اول و دوم و گمانه‌زنی درباره اینکه ساتوشی در ابتدا نتوانسته ماین کند ### نتیجه‌گیری بیتکوین نه یک اختراع ناگهانی، بلکه حاصل تلفیق دهه‌ها پیشرفت در رمزنگاری، شبکه‌های همتا‌به‌همتا و ایده‌های پول دیجیتال است که سرانجام در دستان ساتوشی ناکاموتو به یک سیستم کارآمد تبدیل شد. مرور بیش از یک دهه از تاریخ آن — از بلاک جنسیس و پیتزادی گرفته تا هک‌ها، فورک‌ها، سگویت و هاوینگ — نشان می‌دهد که این پروژه چگونه از یک آزمایش اینترنتی به زیرساختی چند‌میلیارد‌دلاری بدل شده است. به همه، تولد بیتکوین را تبریک می‌گوییم. ### منابع * [تایم لاین بیت کوین](http://coiniran.com/timeline) * [از اولین مقالات عمومی در مورد بیت کوین](http://www.newyorker.com/magazine/2011/10…-crypto-currency) * [پادکست شیر یا خط - بحث های بلاک سایز و فورک های بیت کوین](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) * [پادکست شیر یا خط - اول آگوست٫ سگویت و بلاک سایز](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) * [پادکست چنل بی - سری سیلک رود](http://channelbpodcast.com/archives/3209) * [پادکست شیر یا خط - فورک های بیت کوین - قسمت اول](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) * [پادکست شیر یا خط - فورک های بیت کوین - قسمت دوم](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-2.html) * [پادکست شیر یا خط - سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) * [پادکست چنل بی - سری مسترمایند](http://channelbpodcast.com/archives/1189) ### قسمت‌های مرتبط - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — در این اپیزود صریحاً به این قسمت ارجاع داده شد؛ بحث بلاک‌سایز و فورک بیت‌کوین که بخش مهمی از تاریخچه مرور شده است. - [شاهد اول آگوست - سگویت و BIP148](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — مستقیماً معرفی شد؛ جزئیات سگویت و فورک اول آگوست ۲۰۱۷ که در این تاریخچه اشاره شد. - [چه فورکی، انشعابات بیت‌کوین - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) — صریحاً پیشنهاد شد برای عمیق‌تر شدن در فورک‌های بیت‌کوین (BCH، BSV) که در این اپیزود مرور شدند. - [چه فورکی، انشعابات بیت‌کوین - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-2.html) — ادامه بحث فورک‌ها که همین اپیزود آن را برای جزئیات بیشتر معرفی کرد. - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — در انتهای اپیزود به این قسمت برای جزئیات سگویت و شبکه لایتنینگ به‌عنوان راه‌حل لایه دوم ارجاع داده شد. - [ماینینگ، اثبات کار و ETF](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — بخش مفصلی از این اپیزود به تاریخچه ماینینگ و اثبات کار (Proof of Work) اختصاص داشت. --- ## Coronalysis - Capitalism is Critically Sick | کرونا و بازارهای مالی (S03E05) URL: https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html | Episode: S03E05 **Summary:** در این اپیزود از پادکست «شیر یا خط»، به بررسی تأثیرات ویروس کرونا (کووید-۱۹) بر بازارهای مالی جهانی، بازار سهام و بازار رمزارزها می‌پردازیم و دلایل ریزش شدید و همزمان بیت‌کوین، اتریوم، شاخص‌های داو جونز و اس‌اند‌پی ۵۰۰ را همراه با مفاهیمی مانند سیرکت‌بریکر، سل‌آف، فروش دارایی‌های پرریسک برای تأمین نقدینگی و نقش هاوینگ، ماینرها و هش‌ریت تحلیل می‌کنیم. با نگاهی تاریخی به کرش‌های پیشین بیت‌کوین و بحران مالی ۲۰۰۸، آینده کریپتوکارنسی به‌عنوان دارایی غیرمتمرکز و آلترناتیو پول فیات، اثر چاپ پول بانک مرکزی و سیاست‌های تزریق نقدینگی، و همچنین ماجرای پلاس‌توکن و شورت‌ها در صرافی‌هایی مانند بیت‌مکس و کوین‌بیس بررسی می‌شود. در ادامه به فرصت‌های دورکاری، درآمدزایی آنلاین، منابع رایگان یادگیری بلاکچین، کاربرد کریپتو در امور خیریه و مسائل حریم خصوصی و سیستم‌های نظارتی در دنیای پساکرونا نیز پرداخته می‌شود. **شیر یا خط** **[فصل سوم - قسمت پنجم](https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html)** **ویژه نوروز ۱۳۹۹ - کرونا** ------------------------------------------------------- در این اپیزود ویژه به بررسی اثرات ویروس کرونا (کوید-۱۹) و دلایل سقوط بازارهای رمزارز و بازارهای اقتصادی جهانی، آینده این بازارها، فرصت‌های ایجاد شده برای کارهای راه دور و درآمدزایی و موضوعات دیگر پرداختیم. Capitalism is Critically Sick is a March 2020 episode of the Shir ya Khat (Coin Iran) podcast recorded live online amid the early COVID-19 pandemic, examining how the coronavirus and the Russia–Saudi oil price war triggered simultaneous crashes across traditional and crypto markets — the S&P 500 and Dow Jones each falling roughly 12–13% in a day (echoing Black Monday and 1929), and Bitcoin plunging around 35% in a week to about $6,890. The hosts contrast the regulated stock market's circuit breakers and trading halts (designed to prevent flash crashes) with the unregulated, 24-hour cryptocurrency markets, debating which is truly a "free market" and arguing that Bitcoin sold off because leveraged holders and financial-market investors dumped risk assets for liquidity, worsened by the PlusToken scam's coin dumping and a BitMEX outage that disrupted short liquidations. They discuss Bitcoin's history of 70–87% drawdowns, the upcoming halving and miner break-even price levels, hash rate resilience, the 21-million supply cap versus central banks' unlimited fiat money-printing and quantitative easing (the Fed's $700 billion injection and rate cuts likened to a "band-aid on a hemorrhage"), and whether Bitcoin can decouple from capitalist markets as digital gold or shift from a speculative investment lens toward real-world use cases. The conversation extends to blockchain's revolutionary, decentralized origins in the 2008 crisis, comparisons to gold and silver during systemic risk, and remote-work culture at crypto and tech firms (Coinbase, Shopify's $1,000 home-office stipend, Zoom's rise, VPN limitations). Finally, referencing economist Nouriel Roubini's 2020 recession prediction and philosopher Giorgio Agamben, the hosts raise concerns about privacy, KYC, government surveillance, facial recognition, and expanded state control in a post-corona world, positioning Bitcoin and open blockchain systems as tools to resist centralized authority. ## توضیحات اپیزود ## نکات اصلی بحث‌شده * کریپتو چگونه می‌تواند به خیریه‌ها در یاری رساندن به افراد نیازمند در وضعیت فعلی کمک کند؟ * تفاوت بازارهای سهام و کریپتو در جلوگیری از سقوط‌های ناگهانی * آیا این سقوط بازار کریپتو و رمزارز مسبوق به سابقه است؟ * کدامیک از این بازارها ۲۴ ساعته هستند؟ * امیدها به بازار رمزارزها علی‌رغم سقوط فعلی * آشفتگی بازار و تأثیر جنگ قیمتی نفت * نقش PlusToken و موتور BitMEX در ریزش بازار رمزارز * [زیرساخت‌های دورکاری در دنیا](https://shiryakhat.net/2020/03/coronatimes-spring.html) چگونه است؟ ## منابع [چارت سقوط‌های بازار سهام و رمزارزها](http://twitter.com/sbetamc/status/1239758303120568320) ----------------------------------------------------------------------- **۲۶ اسفند ۱۳۹۸** **March 16, 2020** ### قسمت‌های مرتبط - [کرونا و بازارهای رمزارز (بهار)](https://shiryakhat.net/2020/03/coronatimes-spring.html) — ادامه مستقیم همین بحث؛ تأثیر کرونا بر بازارهای مالی و رمزارز و راهکارهای دورکاری. - [بلاکچین از منظر فلسفه](https://shiryakhat.net/2020/04/blockchain-through-philosophy.html) — در این قسمت بحث ذات انقلابی بیت‌کوین، سرمایه‌داری و آلترناتیو غیرمتمرکز مطرح شد که آنجا فلسفی‌تر دنبال می‌شود. - [بیش از یک دهه با بیت‌کوین](https://shiryakhat.net/2020/01/Bitcoin-goes-up-to-11.html) — قسمت پیشین و مرور تاریخ بیت‌کوین و کرش‌های گذشته که در تحلیل ریزش فعلی به آن استناد شد. - [حریم خصوصی در بلاکچین](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html) — در انتهای اپیزود بحث سیستم‌های نظارتی، پرایویسی و کنترل دولت‌ها پسا کرونا مطرح شد. - [احتیاط و اسکم‌ها](https://shiryakhat.net/2017/02/stay-safe-with-bitcoin.html) — اسکم پلاس‌توکن به‌عنوان یکی از عوامل فروش و ریزش بیت‌کوین ذکر شد که موضوع کلاه‌برداری‌ها را پوشش می‌دهد. --- ## 2020-03-17-coronatimes-spring URL: https://shiryakhat.net/2020/03/coronatimes-spring.html | Episode: S03E06 **Summary:** این اپیزود از پادکست «شیر یا خط» به تأثیرات ویروس کرونا (کووید-۱۹) بر بازارهای رمزارز و بازارهای اقتصادی جهانی می‌پردازد و راهکارهای دورکاری، فریلنسینگ و درآمدزایی آنلاین با ابزارهایی مانند دیسکورد، ترلو، گیت‌کوین و پلتفرم‌های ایرانی مثل پونیشا و پارس‌فریلنسر را بررسی می‌کند. در ادامه، کاربردهای بلاکچین و کریپتوکارنسی برای دریافت دستمزد فریلنسرها، درگاه‌های پرداخت بیتکوین، فریلنسینگ غیرمتمرکز و اسمارت کانترکت‌ها روی اتریوم و همچنین منابع آموزشی بلاکچین مانند مسترینگ بیتکوین و مسترینگ اتریوم معرفی می‌شود. بخش پایانی به نقش بلاکچین در شفافیت خیریه‌ها و کمک‌های مردمی در شرایط تحریم، اهمیت اوراکل‌ها و بررسی سیستم‌های دیفای (دیسنترالایزد فایننس) مانند میکردائو و استیبل کوین دای و چالش لیکویید شدن وام‌های وثیقه‌ای در پی سقوط قیمت اتریوم اختصاص دارد. **شیر یا خط** **[فصل سوم - قسمت ششم](https://shiryakhat.net/2020/03/coronatimes-spring.html)** **Coronatimes - Spring is inside our homes: کرونا و فرصت‌های دورکاری** ------------------------------------------------------- این برنامه به اثرات ویروس کرونا (کوید-19) و دلایل [سقوط بازارهای رمزارز و بازارهای اقتصادی جهانی](https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html)، آینده این بازارها، فرصت‌های ایجاد شده برای کارهای راه دور و درآمدزایی پرداخته است. Iran's cryptocurrency podcast «شیر یا خط» (Shir Ya Khat) Season 3 Episode 6, recorded March 16, 2020, continues the CoinIran team's discussion of the COVID-19 pandemic by exploring how blockchain and remote work can help Iranians under sanctions, covering collaboration tools like Telegram, Discord, Monday, and Trello for distributed startup teams. The hosts examine freelancing and online income through platforms such as Gitcoin (Ethereum-based bounties, grants, and bug bounties tied to GitHub issues), domestic sites like Ponisha, and crypto payment gateways including Coinbase Commerce, WordPill for WordPress, and Jibit, alongside Bitcoin-based donations for live streamers as an alternative to Twitch. They discuss decentralized freelancing dApps (ETHLance) and the trade-offs between centralized platforms and decentralized systems with escrow, dispute resolution, ratings, and peer-to-peer exchanges like LocalBitcoins, plus educational resources such as Mastering Bitcoin, Mastering Ethereum (a planned Persian translation), Coursera, and code.org founded by the Iranian Partovi brothers. A major segment addresses how blockchain enables transparent, sanction-resistant charity fundraising—contrasting frozen Facebook/GoFundMe donations with campaigns like Iran Rescue Bit—and the use of oracles for trustworthy pandemic case-count reporting, referencing the 1918 Spanish flu, a rumored "Corona Coin," and the WHO pandemic fund. The episode closes with a deep dive into DeFi under the March 2020 market crash, explaining how MakerDAO's DAI/SAI stablecoin, over-collateralized Ethereum loans, liquidations, network congestion, and a stale oracle price led to zero-bid collateral auctions and the MKR-token buyback recovery plan. ## توضیحات اپیزود قسمت دوم برنامه ویژه نوروزی شیر یا خط با موضوع کرونا و تأثیرات آن بر اقتصاد دیجیتال و فرصت‌های دورکاری. **عیدتون مبارک** ## نکات اصلی بحث‌شده * راه های دورکاری در شرایط فعلی و تجربیات چند سال اخیر تیم کوین ایران در این زمینه * معرفی ابزار درآمد آنلاین و کارهای فریلنسری. * معرفی فروشگاه های اینترنتی و درگاه پرداخت کریپتو * [اسمارت کانترکت های مبتنی بر اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) * معرفی پلتفرم‌های آموزشی آنلاین * [بلاکچین چگونه می‌تواند به خیریه‌ها](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) برای این مواقع کمک کند * تأثیر سقوط مارکت کریپتو بر روی [سیستم‌های وام‌دهی](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) و مشکلات بوجود آمده و راه‌کارها ## حاضران در این قسمت ## منابع و لینک‌های ذکرشده #### هماهنگی کار گروهی و مدیریت پروژه: * Trello.com * Asana * Airtable * Discord * Mumble #### کار و درآمد آنلاین: * gitcoin.co * ponisha.ir * parscoders.com * ethlance.com #### آموزش و یادگیری آنلاین: * coursera.org * code.org * cryptozombies.io * github.com/ethereumbook/ethereumbook * consensys.net/developers/ * ethereum.org/fa --- ### زمان‌بندی اپیزود --- ### قسمت‌های مرتبط - [کرونا و بازارهای مالی (S03E05)](https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html) — این اپیزود مستقیماً ادامهٔ همان جلسه است؛ در بخش اول به کرونا و بازارهای سهام و کریپتو پرداخته شد. - [لیکوئیدیشن و حکمرانی غیرمتمرکز (S04E06)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — بحث پایانی این قسمت دربارهٔ لیکوئید شدن وام‌ها در میکردائو و کرش قیمت اتریوم است که اینجا عمیق‌تر بررسی می‌شود. - [پروتکل‌های وام‌دهی (S04E05)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) — در این اپیزود وام با وثیقه (collateralized loan) روی میکردائو و دای توضیح داده شد که موضوع اصلی این قسمت است. - [کوین‌های پایدار (S04E02)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) — استیبل‌کوین دای و مکانیزم حفظ ارزش یک دلاری آن که در این قسمت مطرح شد، اینجا کامل بررسی می‌شود. - [اقتصاد غیرمتمرکز، DeFi (S04E01)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — مقدمه و معرفی کامل دیفای که در این اپیزود به‌اختصار دربارهٔ آن صحبت شد. - [بلاکچین در کشورهای در حال توسعه (S02E01)](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) — بحث کاربرد بلاکچین برای خیریه‌ها و کمک به جامعهٔ ایران در شرایط تحریم، مرتبط با کاربردهای اجتماعی بلاکچین است. --- ## 2020-04-24-blockchain-through-philosophy URL: https://shiryakhat.net/2020/04/blockchain-through-philosophy.html | Episode: S03E07 **Summary:** در این قسمت از پادکست شیر یا خط با پروفسور کرستون دیویس، استاد فلسفه و از بنیان‌گذاران مدرسه مطالعات عالی جهانی (GCAS)، به بلاک‌چین به‌عنوان یک فناوری رادیکال نگاه می‌کنیم و از دریچه فلسفه به تمرکززدایی، آنارکو-کاپیتالیسم، بحران سرمایه‌داری، اتوماسیون و هوش مصنوعی می‌پردازیم. گفت‌وگو از حاکمیت فرد در بازار آزاد و بی‌اعتمادی به دولت تا نقش شرکت‌های بزرگ فناوری، نجات مالی بانک‌ها، استثمار نیروی کار و واسطه‌های مالی، و پیامدهای پاندمی کرونا و اخبار جعلی را در بر می‌گیرد. همچنین درباره ساختارهای همتا‌به‌همتا (P2P)، بیت‌کوین و امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)، و ضرورت ساختن اعتماد، فرهنگ و اجتماع پایدار پیرامون بلاک‌چین صحبت می‌شود. **شیر یا خط - فصل سوم - قسمت هفتم** **Blockchain Through Philosophy** در این قسمت از پادکست شیر یا خط سراغ نگاهی فلسفی و رادیکال به بلاک‌چین می‌رویم؛ گفت‌وگویی که در آن بلاک‌چین نه صرفاً یک فناوری مالی، بلکه فناوری‌ای در نظر گرفته می‌شود که می‌تواند مناسبات قدرت، کار و زندگی انسان را دگرگون کند. مهمان این قسمت پروفسور کرستون دیویس، استاد فلسفه و از بنیان‌گذاران مدرسه مطالعات عالی جهانی (GCAS) در دوبلین است که همراه با سلمان و شایان از دریچه فلسفه به سراغ تمرکززدایی، سرمایه‌داری و آینده می‌رود. This episode of the Shir Ya Khat (Sheer ya Khat) podcast breaks format as an English-language video interview—later to be released in Persian translation—featuring co-host Salman's former professor Creston Davis, a philosopher and co-founder of the Global Center for Advanced Studies (GCAS) in Dublin, in a wide-ranging philosophical conversation about blockchain, decentralization, and the political economy of technology. Grounding the talk in libertarian and anarcho-capitalist thought, individual sovereignty in free markets, and the distrust of states and corporations, the hosts and guest examine how Bitcoin and decentralized systems were meant to empower people yet often backfired—citing Wall Street bank bailouts, corporate rescues, and the deepening burden placed on individuals. Drawing on thinkers like Marx, Deleuze, Lyotard, Adam Greenfield, Jeremy Rifkin, and Bertrand Russell, the discussion connects fractional-reserve banking and financial intermediaries to a "second exploitation" of labor and money, while touching on DeFi (decentralized finance), speculative crypto markets, IPOs, market manipulation, and regulation. Much of the conversation reflects on the COVID-19 pandemic as a "Petri dish" for dystopian scenarios, exploring fake news, post-truth media, conspiracy theories, nationalism, xenophobia, surveillance capitalism (Facebook, Twitter, Google), automation, AI algorithms, and offshored labor. The dialogue also weighs the sustainability of protest movements—referencing Occupy Wall Street, Bernie Sanders, and Alain Badiou—and how GCAS was built as a P2P (peer-to-peer) collective to sustain autonomy over generations, closing on themes of trust, culture, and community as the necessary ethos underpinning decentralized technology, with notes on GCAS's open-source work via Slack and GitHub and its outreach to Iran. ## توضیحات اپیزود این اپیزود گفت‌وگویی است میان سلمان صادقی، شایان اسکندری و مهمان برنامه، پروفسور کرستون دیویس، که فلسفه را در دانشگاه‌های آمریکا خوانده و از بنیان‌گذاران و استادان مدرسه مطالعات عالی جهانی (GCAS) است. محور بحث این است که بلاک‌چین را می‌توان همچون یک فناوری رادیکال دید و آن را در زمینه‌ای فلسفی و تاریخی نشاند؛ از سنت فکری ارسطو و افلاطون تا اندیشه‌های مدرن درباره فرد، جامعه و قدرت. گفت‌وگو با طرح مفهوم لیبرتارینیسم و آنارکو-کاپیتالیسم آغاز می‌شود، جایی که به فرد و حاکمیت او در بازار آزاد بیش از دولت‌ها و شرکت‌ها اعتماد می‌شود. دیویس بحث را به سمت نقد ساختارهای قدرت می‌برد: نقش دولت‌ها و بوروکراسی‌ها، هم‌دستی دولت با شرکت‌های بزرگ فناوری مانند آمازون، اپل و گوگل، و نجات مالی بانک‌ها و شرکت‌ها که بار آن در نهایت بر دوش افراد جامعه می‌افتد. او با ارجاع به مارکس از استثمار نیروی کار سخن می‌گوید و این پرسش را پیش می‌کشد که آیا واسطه‌های مالی و نظام بانکداری ذخیره کسری، لایه‌ای دوم از استثمار انسان را می‌سازند؛ نخست کارِ انسان و سپس پول او. در این میان، بلاک‌چین به‌عنوان فناوری‌ای مطرح می‌شود که ادعا می‌کند قدرت را به دست مردم بازمی‌گرداند و از سلطه وال‌استریت و بانک‌ها می‌کاهد. بخش مهمی از گفت‌وگو به شرایط زمانه اختصاص دارد: [پاندمی کرونا](https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html)، بحران‌های سیاسی، اخبار جعلی و پساحقیقت، نظریه‌های توطئه در رسانه‌ها، و رشد ناسیونالیسم و بیگانه‌هراسی. دیویس این وضعیت را بستری برای سناریوهای دیستوپیایی می‌داند و درباره اتوماسیون، هوش مصنوعی و برون‌سپاری کار به کشورهای با نیروی کار ارزان هشدار می‌دهد. در پایان، بحث به تجربه ساختن نهادهای خودگردان و پایدار مانند GCAS، ناکامی جنبش‌هایی مثل اشغال وال‌استریت، و اهمیت ساختن فرهنگ و اعتماد در ساختارهای همتا‌به‌همتا می‌رسد. ## نکات اصلی بحث‌شده ### فلسفه و بلاک‌چین - نگاه به بلاک‌چین به‌عنوان یک فناوری رادیکال که می‌تواند مناسبات زندگی آینده انسان را تغییر دهد. - پیوند دادن پرسش‌های امروز درباره فناوری با سنت فلسفی از ارسطو و افلاطون تا اندیشه مدرن. - ضرورت «تفکر رادیکال» درباره فناوری به‌جای پذیرش بی‌چون‌وچرای آن. ### آنارکو-کاپیتالیسم و حاکمیت فرد - بحث درباره لیبرتارینیسم و آنارکو-کاپیتالیسم و بی‌اعتمادی به دولت به نفع فرد. - ایده حاکمیت فرد در بازار آزاد، جایی که نه دولت و نه شرکت‌ها مرجع مشروع تلقی نمی‌شوند. - ارجاع به این‌که برخی بیت‌کوین را در امتداد همین اندیشه فردگرایانه می‌بینند. ### قدرت، دولت و شرکت‌ها - نقد هم‌دستی دولت‌ها با شرکت‌های بزرگ فناوری و ساختارهای شرکتی. - نجات مالی بانک‌ها و شرکت‌ها و انتقال بار آن به افراد جامعه. - بوروکراسی و تمرکز قدرت به‌عنوان مانع نوآوری و پیشرفت اجتماعی. ### استثمار و نقد سرمایه‌داری - ارجاع به مارکس و استثمار نیروی کار در نظام سرمایه‌داری. - طرح این پرسش که واسطه‌های مالی و بانکداری ذخیره کسری لایه‌ای دوم از استثمار می‌سازند. - نقد نئولیبرالیسم و منطق مصرف و بدهی. ### پاندمی، اخبار جعلی و بحران زمانه - کرونا به‌عنوان بستری برای سناریوهای دیستوپیایی و بحران‌های سیاسی و انسانی. - گسترش اخبار جعلی، پساحقیقت و نظریه‌های توطئه و دشواری راستی‌آزمایی اطلاعات. - رشد ناسیونالیسم و بیگانه‌هراسی در دل بحران. ### اتوماسیون و آینده کار - برون‌سپاری کار به کشورهای با نیروی کار ارزان و اثر آن بر مشاغل. - [اتوماسیون و هوش مصنوعی](https://shiryakhat.net/2025/05/ai-blockchain-vibecoding.html) به‌عنوان «شمشیر دولبه» برای آینده کار. - نگرانی از تشدید نابرابری در سطح جهانی، به‌ویژه برای کشورهای درحال‌توسعه. ### تمرکززدایی، P2P و نهادهای پایدار - بحث درباره بیت‌کوین، بازار و [امور مالی غیرمتمرکز (DeFi)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html). - ساختارهای همتا‌به‌همتا (P2P) و این‌که حتی در نبود سیستم کامل، به اخلاق (ethos)، فرهنگ، زبان و اعتماد نیاز است. - تجربه ساختن GCAS به‌عنوان نهادی خودگردان و پایدار و درس‌گرفتن از ناکامی جنبش‌هایی مانند اشغال وال‌استریت که تداوم و مطالبه روشن نداشتند. ### تحریم، ایران و دسترسی به فناوری - اشاره به محدودیت‌ها و تحریم‌هایی که دسترسی کاربران ایرانی به ابزارها و فناوری را دشوار می‌کند. - اهمیت جامعه و اجتماع کاربران ایرانی و ساختن مسیرهای مشارکت پیرامون کریپتو و بلاک‌چین. ### نتیجه‌گیری پیام کلیدی این قسمت آن است که بلاک‌چین را نباید تنها به‌عنوان یک ابزار مالی، بلکه به‌عنوان بستری برای بازاندیشی در قدرت، کار و اعتماد دید. فناوری به‌تنهایی رهایی‌بخش نیست؛ آن‌چه تفاوت می‌سازد فرهنگ، اخلاق و اجتماع پایداری است که پیرامون آن ساخته می‌شود. در زمانه‌ای پر از بحران، اخبار جعلی و تمرکز قدرت، تفکر فلسفی و رادیکال درباره فناوری می‌تواند به ما کمک کند آینده‌ای انسانی‌تر را تصور و بنا کنیم. ------------ - [Creston Davis](https://twitter.com/daviscreston) - [GCAS College Dublin](https://gcas.ie/) - [Salman Sadeghi](https://twitter.com/salman_sadeghi) - [Shayan Eskandari](https://twitter.com/sbetamc) ### قسمت‌های مرتبط - [کرونا و بحران سرمایه‌داری](https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html) — همین اپیزود به‌شدت به نقد سرمایه‌داری بیمار و تأثیر کرونا بر بازارها و ساختار قدرت می‌پردازد که ادامهٔ مستقیم بحث فلسفی این قسمت است - [کرونا و اقتصاد جهانی](https://shiryakhat.net/2020/03/coronatimes-spring.html) — بحث دربارهٔ پیامدهای کووید-۱۹ بر اقتصاد و جامعه که در این گفتگو محور اصلی نگاه فلسفی به بلاکچین است - [بلاکچین و آسیب‌شناسی اجتماعی](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) — نگاه اجتماعی-فلسفی به بلاکچین و تمرکززدایی در کشورهای در حال توسعه، هم‌راستا با موضوع قدرت و اتوماسیون در این قسمت - [ذات بیت‌کوین و بلاک‌چین](https://shiryakhat.net/2017/04/open-mic-essence-of-bitcoin.html) — بررسی ماهیت و فلسفهٔ بنیادین بیت‌کوین و بلاکچین که این اپیزود آن را از منظر فلسفه بسط می‌دهد - [اقتصاد غیرمتمرکز DeFi](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — ادامهٔ بحث تمرکززدایی مالی و جایگزینی واسطه‌های مالی که در این گفتگو دربارهٔ استثمار و بانک‌ها مطرح می‌شود --- ## DeFi - Decentralized Finance is Here to Stay | اقتصاد غیر متمرکز٫ DeFi (S04E01) URL: https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html | Episode: S04E01 **Summary:** در این اپیزود از پادکست «شیر یا خط»، به معرفی و بررسی مفهوم اقتصاد غیرمتمرکز یا همان DeFi (دیفای) می‌پردازیم و توضیح می‌دهیم چرا امور مالی غیرمتمرکز، به‌رغم عقب‌ماندگی جامعه فارسی‌زبان از این حوزه، ماندگار است و چه تفاوت‌هایی با سیستم مالی متمرکز (سِنترالایز فایننس) دارد؛ از حذف واسطه‌ها و سانسورشیپ گرفته تا شفافیت (ترنسپرنسی)، کاهش هزینه تراکنش، افزایش دسترسی و نقدینگی روی بستر بلاکچین‌هایی مانند اتریوم و قابلیت اسمارت کانترکت. سپس تاریخچه دیفای را از دل استیبل کوین‌ها و به‌ویژه تتر (USDT) دنبال می‌کنیم و درباره دلیل پیدایش آن (نیاز به ابزار تبادل پایدار، آربیتراژ میان اکسچنج‌ها و رشد سایز مارکت)، ماجرای شکستن پگ دلار، مشکلات پشتوانه و پرونده قضایی تتر، و همچنین جایگزین‌های غیرمتمرکزتری مانند میکردائو و دای (DAI) گفت‌وگو می‌کنیم. این قسمت مقدمه‌ای است بر سری اپیزودهای دیفای که در ادامه به وام‌دهی غیرمتمرکز (لندینگ)، فلش لون، مارژین تریدینگ، بازارهای مشتقه، اوراکل و کشف قیمت خواهد پرداخت. **شیر یا خط** **[فصل چهارم - قسمت اول](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html)** **DeFi - Decentralized Finance is Here to Stay: اقتصاد غیرمتمرکز** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی جامع اقتصاد غیرمتمرکز (DeFi) می‌پردازیم. از مفاهیم بنیادین تا کاربردهای عملی، تاریخچه شکل‌گیری و تفاوت‌های اساسی با سیستم مالی سنتی را بررسی می‌کنیم. *در فصل جدید برنامه‌های شیر یا خط، هر اپیزود علاوه بر فایل صوتی به‌صورت تصویری نیز در اختیار مخاطبین قرار می‌گیرد.* This Season 4 opener of the Shir Ya Khat podcast launches a multi-episode series on DeFi (Decentralized Finance), framing decentralized economy as a way to remove financial intermediaries and rebuild banking, lending, and investing on smart-contract blockchains like Ethereum, Tron, and RSK rather than the more limited Bitcoin. The hosts argue DeFi's core value over traditional (CeFi) and centralized banking lies in censorship resistance, transparency, permissionless access, faster and cheaper transactions, and open markets that enable price discovery, deeper liquidity, and arbitrage—letting users in restricted regions like Iran or the Philippines access instruments (e.g., credit default swaps via ISDA gating, or US stocks through Synthetix) otherwise closed to them. Much of the episode traces the history and role of stablecoins as DeFi's foundational building block, centering on Tether (USDT)—its origins with Bitfinex/Mastercoin to solve exchange price gaps, cash-out delays, and volatility, its explosive growth through the 2017 ICO boom, and its 2018 "breaking the buck" de-peg crisis, questionable audits, fractional dollar backing, market-manipulation accusations, and the New York Attorney General case. The panel debates whether stability, peg maintenance, and medium-of-exchange utility are DeFi's only real use cases, invoking Hayek's denationalization of money, Gresham's law, and concerns that dollar-pegged, centralized stablecoins (including USDC) that perform blacklisting and account freezing contradict decentralization and may pose a systemic threat since ~80% of Bitcoin traded against Tether. It contrasts Tether with algorithmic and crypto-collateralized alternatives like MakerDAO and DAI, and previews upcoming episodes covering flash loans, decentralized exchanges (DEXs) and order books moving on-chain, margin trading, derivatives, prediction/betting markets, decentralized identity, risk management, non-custodial protocols, the mempool, smart-contract blocklists and ownership, and the oracle problem of feeding manipulation-resistant prices to smart contracts. ## توضیحات اپیزود این اپیزود مقدمه‌ای جامع بر اقتصاد غیرمتمرکز ارائه می‌دهد. DeFi که مخفف Decentralized Finance است، انقلابی در دنیای مالی محسوب می‌شود که با استفاده از [فناوری بلاکچین](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html)، خدمات مالی سنتی را به شکلی غیرمتمرکز و بدون واسطه ارائه می‌دهد. ## نکات اصلی بحث‌شده: * مقدمه‌ای درباره اقتصاد غیرمتمرکز یا DeFi * چرا اقتصاد غیرمتمرکز؟ انگیزه‌ها و اهداف * تفاوت DeFi با سیستم‌مالی حاکم بر اقتصاد امروز دنیا * مفهوم بازار آزاد در اقتصاد غیرمتمرکز * تاریخچه DeFi و علت ظهور آن * [استیبل‌کوین یا رمزارز پایدار](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html): تعریف و کاربردها * مزایا و معایب استیبل‌کوین‌ها * دلار تتر (USDT): تاریخچه و نقش در اکوسیستم ## حاضران در این قسمت: * بابک جلیل‌وند: [twitter.com/BabakJalilvand](https://twitter.com/BabakJalilvand) * مهدی صالحی: [twitter.com/GreatSaoshyant](https://twitter.com/GreatSaoshyant) * رضا نورمحمدی: [instagram.com/rezanmmd](https://www.instagram.com/rezanmmd/) * سلمان صادقی: [twitter.com/salman_sadeghi](https://twitter.com/salman_sadeghi) * شایان اسکندری: [twitter.com/sbetamc](https://twitter.com/sbetamc) ## حامی این اپیزود [فینکس](https://phoenix.store/) - تنها نمایندگی رسمی شرکت Bitmain در خاورمیانه --- ### زمان‌بندی اپیزود *زمان‌بندی دقیق این اپیزود در حال آماده‌سازی است.* --- ### قسمت‌های مرتبط - [کوین‌های پایدار (استیبل‌کوین‌ها)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) — ادامه‌ی مستقیم همین سری؛ در این اپیزود بارها به تتر و استیبل‌کوین‌ها پرداخته شد و گفته شد اپیزود بعدی به‌طور کامل به پایداری قیمت و انواع استیبل‌کوین می‌پردازد. - [صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) — در بحث به تاریخچه‌ی دکس‌ها و آربیتراژ و اتصال بازارها اشاره شد؛ این قسمت همان موضوع صرافی‌های غیرمتمرکز را دنبال می‌کند. - [پروتکل‌های وام‌دهی](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) — در اپیزود روی لندینگ و فلش‌لون تأکید شد و گفته شد در قسمت‌های بعدی به سیستم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز می‌رسیم. - [بازارسازهای خودکار (AMM)](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) — مکمل بحث ساخت مارکت، نقدینگی و کشف قیمت که در این قسمت مطرح شد؛ ادامه‌ی همین سری دیفای. - [وام‌دهی، ییلد فارمینگ و حکمرانی غیرمتمرکز](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — قسمت پایانی سری دیفای که مباحث لیکوییدیشن، سود و حکمرانی مطرح‌شده در این اپیزود را کامل می‌کند. - [کرونا و بازارهای مالی](https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html) — در اپیزود به ترنسپرنسی نبودن تصمیمات بانک مرکزی و بحران‌های مالی اشاره شد؛ این قسمت همان نقد به اقتصاد متمرکز و بازارهای مالی را می‌کاود. --- ## DeFi - The Finance in StableCoins | کوین های پایدار (S04E02) URL: https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html | Episode: S04E02 **Summary:** در قسمت دوم از سری دیفای (اقتصاد غیرمتمرکز) پادکست شیر یا خط، مفهوم DeFi به‌عنوان لایه خدمات مالی روی بستر بلاکچین و اتریوم بررسی می‌شود و تفاوت آن با فایننس متمرکز (CeFi) و کریپتو اکونومی توضیح داده می‌شود. این اپیزود به‌طور ویژه روی کوین‌های پایدار (StableCoin) و طبقه‌بندی آن‌ها با پشتوانه و بدون پشتوانه، از تتر (USDT) و USDC تا مِیکر دائو (Maker DAO) و دای (DAI)، تمرکز دارد و مفاهیمی مانند تمرکززدایی، شفافیت (Transparency)، عدم سنسورشیپ، وثیقه‌گذاری بیش از اندازه، CDP، لیکوئیدیشن، اوراکل و گاورننس توکن را با محوریت قرارداد هوشمند اتریوم بازمی‌کند. گفتگویی نقادانه درباره اینکه چرا پروژه‌های دیفای هنوز به تمرکززدایی کامل نرسیده‌اند و نقش نیاز کاربران و فرهنگ بانکی در این مسیر گذار. **شیر یا خط - فصل چهار - قسمت دوم** **اقتصاد غیر متمرکز ٫ DeFi** **کوین های پایدار ٫ StableCoins** ------------------------------------------------------- در ادامه [سری دیفای](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html)، در این قسمت دوباره از بالا به مفهوم اقتصاد باز و غیرمتمرکز نگاه می‌کنیم و این‌بار عمیق‌تر سراغ کوین‌های پایدار می‌رویم. دیفای یک کوین یا پروژه‌ی خاص نیست؛ مجموعه‌ای از ابزارهای مالی است که روی بستر بلاکچین کنار هم پکیج می‌شوند تا اقتصاد باز را به کمک اتوماسیون و حذف واسطه‌ها بازتعریف کنند. این اپیزود بخشی از یک مجموعه‌ی چند قسمتی است که در انتهای آن قرار است تصویری کلی و از بالا از اینکه دیفای واقعاً چیست به‌دست بیاید. This episode of the شیر یا خط (Shir Ya Khat) podcast is the second installment in a multi-part series on DeFi (decentralized finance), framing it as a set of financial services—stablecoins, lending and borrowing, derivatives, and advanced instruments like going long or short, leverage, and insuring positions—built as a decentralized layer atop blockchain economies such as Bitcoin, Ethereum, and Algorand, with the hosts stressing that DeFi has no single "DeFi coin" but is instead a composable collection of projects like Aave, Compound, Uniswap, Synthetix, and Ampleforth. The bulk of the discussion classifies stablecoins into backed versus unbacked and, within backed, fiat-collateralized (non-redeemable like Tether/USDT versus redeemable and audited like USDC and Paxos) versus crypto-collateralized, weighing the trade-offs of centralization, censorship resistance, transparency, bank-run risk, and the need for banking audits. A central case study is MakerDAO and its DAI stablecoin, explained through over-collateralization with ETH, the collateralization ratio (150%), CDPs (collateralized debt positions) that function like leveraged trades, liquidation mechanics analogous to margin trading, stability fees, and governance via the MKR token and DAO voting, alongside reputation-based governance and oracle price feeds (referencing Chainlink's multi-node averaging). The hosts debate whether real users actually value decentralization or merely adopt tools like Tether for arbitrage and convenience, invoking the blockchain scalability trilemma, Byzantine Fault Tolerance, and historical incidents (Mt. Gox, Bitfinex, FTX, early Bitcoin inflation bugs) to argue that DeFi is a gradual transition from centralized to trustless systems. They also highlight two genuinely novel DeFi primitives—flash loans and composability—plus yield opportunities such as lending interest rates on DAI and liquidity mining, previewing deeper coverage of oracles, lending/borrowing, and governance tokens in upcoming episodes. ## توضیحات اپیزود در این قسمت ابتدا تلاش می‌شود مفهوم دیفای روشن شود؛ درست مثل اینکه بخواهیم بپرسیم «فایننس چیست». برای این کار از پایه شروع می‌شود: اقتصاد به‌عنوان مدیریت منابع محدود در برابر نیازها تعریف می‌شود و فایننس یا مالی به‌عنوان یک لایه‌ی بالاتر روی اقتصاد که با دو مؤلفه‌ی زمان و ریسک سروکار دارد. همین منطق به دنیای کریپتو آورده می‌شود: هر بلاکچین مثل بیت‌کوین یک اقتصاد (کریپتو اکونومی) دارد که در آن پلیرها مثل ماینرها و یوزرها، نحوه‌ی عرضه و انگیزه‌بخشی مشخص شده‌اند؛ مثلاً سقف ۲۱ میلیونی بیت‌کوین و نصف‌شدن پاداش هر چهار سال. دیفای در واقع همان خدمات مالی است که روی این اقتصاد بلاکچینی تعریف می‌شود و در چند اپیزود به بخش‌های مختلف آن یعنی استیبل‌کوین، [وام‌دهی و وام‌گیری](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html)، اکسچنج و سرمایه‌گذاری‌های پیشرفته پرداخته می‌شود. محور اصلی گفتگو این است که چرا اصلاً باید خدمات مالی را غیرمتمرکز کرد. با مثال ساختن شهر روی زمین صاف اما دارای گسل در برابر منطقه‌ی کوهستانی، توضیح داده می‌شود که ساختن یک سرویس متمرکز (مثل اکسچنج بایننس یا استیبل‌کوینی مثل USDT) ساده‌تر است، اما وقتی این سرویس متمرکز روی یک بستر غیرمتمرکز مثل اتریوم یا بیت‌کوین بنا شود، خودش می‌تواند بلای جان کل اکوسیستم شود؛ همان‌طور که هک‌ها و ورشکستگی اکسچنج‌هایی مثل مانت‌گاکس و بیت‌فینکس نشان داد. به همین دلیل جنبش غیرمتمرکز کردن خدمات مالی شکل گرفت و اولین پاسخ به تمرکز، ساختن استیبل‌کوینی واقعاً غیرمتمرکز یعنی مِیکر دائو و دای بود. بخش دوم اپیزود به طبقه‌بندی کوین‌های پایدار و همچنین یک بحث فلسفی و نقادانه اختصاص دارد. مطرح می‌شود که تتر با اینکه نه تمرکززدایی داشت، نه شفافیت و نه عدم سنسورشیپ، اما مثل «سیبی» بود که این حرکت را کلید زد و به‌عنوان یک قدم اول کاربردی، درس‌های زیادی از آن آموخته شد. در ادامه سیر تکاملی استیبل‌کوین‌ها از تتر به USDC و پاکسوس (قابلیت بازخرید و آدیت) و سپس به دای [بر بستر اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) بررسی می‌شود، و در نهایت ساختار میکر دائو، مفهوم CDP، وثیقه‌گذاری بیش از اندازه، لیکوئیدیشن، اوراکل و [گاورننس توکن](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) به‌طور مفصل باز می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### دیفای چیست و چرا غیرمتمرکز؟ - دیفای کوین خاصی نیست؛ مجموعه‌ای از پروژه‌ها و ابزارهای مالی است که روی بلاکچین با هم کار می‌کنند. - خدمات روی اقتصاد بلاکچینی به دو دسته تقسیم می‌شوند: مالی و غیرمالی؛ بخش خدمات مالی همان دیفای است. - فایننس با دو مؤلفه‌ی زمان و ریسک از اقتصاد متمایز می‌شود و همیشه با آینده سروکار دارد. - بسیاری از این سرویس‌ها قبل از ۲۰۱۸ به‌صورت متمرکز وجود داشتند (اکسچنج‌ها، تریدینگ، فیوچرز و آپشن)، اما ساختن نسخه‌ی متمرکز روی بستر غیرمتمرکز یک خطر بنیادین دارد. ### شاخصه‌های دیفای - سه شاخصه‌ی اصلی مطرح شد: عدم سنسورشیپ، تمرکززدایی (Decentralization) و شفافیت (Transparency). - شفافیت مهم‌ترین دستاورد دانسته شد؛ در صورت هک، همه‌چیز روی کد باز قابل مشاهده است و بازار همان لحظه می‌تواند واکنش نشان دهد، برخلاف هک‌های پنهان مانت‌گاکس یا بیت‌فینکس. - تمرکززدایی باعث حذف مرکزیت، کاهش دستکاری و کاهش هزینه‌ها می‌شود؛ نبود سنسورشیپ به معنای نبود مرکز کنترل است. ### ابزارهای جدیدی که دیفای آورد - فلش‌لون: ابزاری کاملاً جدید که در فایننس متمرکز اصلاً وجود نداشت (در اپیزود وام‌دهی و وام‌گیری بازتر می‌شود). - کامپوزیبیلیتی یا سازگاری: امکان استفاده از چند پروژه در یک ترنزکشن، اتصال اسمارت‌کانترکت‌ها به یکدیگر و ساختن رفتارهای اتومیت مثل [آربیتراژ بین دکس‌ها](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) با چند خط کد. ### بحث فلسفی و نقادانه - استیبل‌کوینی مثل تتر که نقطه‌ی شروع بود، هیچ‌کدام از سه شاخصه را نداشت؛ استفاده از آن یعنی پذیرش سرویس بانکی متمرکز و غیرشفاف. - مرحله‌ی گذار از مدل متمرکز به غیرمتمرکز به‌طور فطری زمان‌بر است و در این بین حک‌ها و مشکلات ممکن است پیش بیاید. - نقد مطرح‌شده: بسیاری از پروژه‌های دیفای در عمل دنبال آن فلسفه‌ی تمرکززدایی نیستند و بیشتر یک بازار و ابزار در ذهنشان است؛ نیاز و درخواست کاربران از بیرون دیکته می‌شود و ذهنیت کاربر هنوز با فرهنگ بانکی و متمرکز شکل گرفته است. - فلسفه‌ی تمرکززدایی با تِرِیدآف همراه است؛ برای به‌دست‌آوردن هر چیز دیگری (دیتا، مقیاس، امنیت) بخشی از تمرکززدایی قربانی می‌شود. - تجربه‌ی کاربران ایرانی نشان داد بعضی به دلیل عدم سنسورشیپ به سراغ این سیستم می‌آیند، اما اکثریت قریب‌به‌اتفاق کاربران تتر اصلاً به این مشکلات فکر نمی‌کنند. ### طبقه‌بندی کوین‌های پایدار (StableCoin) - دو دسته‌ی کلی: با پشتوانه و بدون پشتوانه. - **با پشتوانه‌ی فیات، بدون قابلیت بازخرید:** مثل تتر (USDT)؛ پشتوانه دلاری در بانک اما توکن قابل بازخرید از خود بنیاد نیست و ریسک بانک‌ران (هجوم به بانک) دارد. - **با پشتوانه‌ی فیات، با قابلیت بازخرید:** مثل USDC و پاکسوس؛ قابلیت بازخرید، اعتماد بیشتر و ارائه‌ی آدیت به کاربران؛ کوین‌بیس پشت USDC از خلأ شفافیت تتر استفاده کرد. - **با پشتوانه‌ی کریپتو:** مثل دای (DAI) که با اتر و وثیقه‌گذاری بیش از اندازه ساخته می‌شود. - **بدون پشتوانه (مداخله‌ای):** با دخالت اسمارت‌کانترکت در عرضه (مثل بیسیس) یا حراج سکه؛ به دلیل نبود پشتوانه و بازار پایین، کاربرد کمی دارند و همان چیزی هستند که بلاکچین از آن فراری بود. ### میکر دائو و دای (CDP) - دای اولین استیبل‌کوین و پروژه‌ی مالی غیرمتمرکز واقعی بر بستر اتریوم است که فاند زیادی جمع کرد؛ در زمان ضبط، حدود ۹۰۰ میلیون دلار در قراردادهای هوشمند آن قفل شده بود. - به دلیل نوسان اتر، از وثیقه‌گذاری بیش از اندازه (Over-collateralization) استفاده می‌شود؛ برای هر یک دای باید معادل یک‌ونیم دلار اتر قفل شود. - خروجی این کار یک استیبل‌کوین (دای) و یک موقعیت معاملاتی به نام CDP است که نوعی اهرم (لوریج) روی اتر ایجاد می‌کند. - اگر ارزش وثیقه از حد یک‌ونیم پایین‌تر بیاید، هر کسی می‌تواند فانکشن لیکوئیدیشن (شناوری) را صدا بزند و موقعیت با تخفیف به مزایده گذاشته می‌شود؛ دقیقاً مشابه مارجین تریدینگ. - استیبیلیتی فی (کارمزد) رابطه‌ی بین دارنده‌ی استیبل‌کوین و دارنده‌ی CDP را برقرار می‌کند و ابزار تنظیم عرضه و تقاضای دای است. - گاورننس: پارامترها ابتدا به‌صورت متمرکز توسط برنامه‌نویسان تعیین شد، سپس با کوین میکر و ساختار DAO (سازمان خودگردان غیرمتمرکز) به رأی‌گیری سپرده شد؛ اما این مدل هنوز کاملاً غیرمتمرکز نیست و به سمت نوعی «کپیتالیسم» می‌رود که هرکس سرمایه‌ی بیشتری دارد رأی بیشتری می‌خرد. - اوراکل: میکر دائو برای دریافت قیمت اتر به دلار از حدود سیزده انتیتی مختلف استفاده می‌کند که میانگین قیمت‌هایشان به اسمارت‌کانترکت داده می‌شود تا اعتماد به یک ارگانیزیشن کاهش یابد. ### محدودیت CDP و مسیر پیش رو - وعده‌ی CDPها اگر نتوان برایشان بازاری ایجاد کرد عملاً بلااستفاده می‌ماند؛ CDPها فانجبل و قابل تعویض نیستند و هر CDP با CDP دیگر فرق دارد، بنابراین بازار مستقیمی برایشان وجود ندارد. - برای ساختن دای، کسی که استیبل‌کوین می‌خواهد باید ابتدا یک موقعیت معاملاتی روی اتر باز کند که شاید اصلاً از آن گریزان باشد. - پروژه‌های جدیدتری مثل سینتتیکس (sUSD) لیکوئیدیشن شناوری را حذف کرده‌اند و با مکانیزم ریوارد کار می‌کنند؛ پروژه‌ی لِن (Lien) نیز رویکرد دیگری برای غیرمتمرکزتر کردن ارائه داده است. - رِپیوتیشن به‌عنوان یک شاخصه‌ی جدید در گاورننس و اوراکل‌ها مطرح شد؛ مثلاً چین‌لینک با اسمارت‌کانترکتی که رپیوتیشن اوراکل‌ها را بر اساس صداقت پاسخ‌هایشان به‌روزرسانی می‌کند. ### نتیجه‌گیری دیفای مجموعه‌ای از خدمات مالی روی بستر بلاکچین است که هدف نهایی آن غیرمتمرکز کردن و شفاف‌سازی مالی است. کوین‌های پایدار نقطه‌ی شروع این مسیر بودند و در دو دسته‌ی اصلی با پشتوانه و بدون پشتوانه قرار می‌گیرند؛ نسل جدیدتر و مورد اعتماد دیفای، استیبل‌کوین‌های با پشتوانه‌ی کریپتو مثل دای هستند. با اینکه هیچ پروژه‌ای هنوز به تمرکززدایی کامل نرسیده و در هر لایه‌ای ردی از تمرکز باقی است، مسیر به‌صورت قدم‌به‌قدم به سمت مدل غیرمتمرکزتر پیش می‌رود. در اپیزودهای بعدی سراغ سایر ابزارهای مالی دیفای می‌رویم تا این اقتصاد باز کامل‌تر تعریف شود. ------------ حاضرین این جلسه: - [Babak Jalilvand](https://twitter.com/BabakJalilvand) - [Mehdi Salehi](https://twitter.com/GreatSaoshyant) - [Reza Nourmohammadi](https://www.instagram.com/rezanmmd/) - [Shayan Eskandari](https://twitter.com/sbetamc) - [Meysam Rezaei](https://twitter.com/meysamrezaei) - [Pedram Birack](https://twitter.com/pedrambirack) ### قسمت‌های مرتبط - [دیفای، اقتصاد غیرمتمرکز (S04E01)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — قسمت قبلی همین سری و مقدمهٔ مستقیم این اپیزود؛ کلیات دیفای و استیبل‌کوین‌ها را معرفی کرد که اینجا ادامه یافته - [لیکویدیشن، ییلد فارمینگ و حکمرانی (S04E06)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — مباحث لیکویدیشن/شناوری، لیکویدیتی ماینینگ و گاورننس توکن میکردائو که در این قسمت مطرح و به آینده موکول شد - [پروتکل‌های وام‌دهی و کامپاند (S04E05)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) — بحث قرض‌دهی/وام‌گیری و فلش‌لون که در این اپیزود قول داده شد جداگانه توضیح داده شود - [بازارسازهای خودکار و یونی‌سواپ (S04E04)](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) — یونی‌سواپ و مسئلهٔ اوراکل و تعیین نرخ که در این قسمت به‌عنوان نمونهٔ دیسنترالایز مطرح شد - [صرافی‌های غیرمتمرکز (S04E03)](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) — تکامل دکس‌ها و مقایسهٔ سنترال/دیسنترال اکسچنج و آربیتراژ که در این اپیزود بارها به آن اشاره شد --- ## DeFi - Evolution of Decentralized exchanges | صرافی های غیر متمرکز (S04E03) URL: https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html | Episode: S04E03 **Summary:** در قسمت سوم مجموعه اقتصاد غیرمتمرکز (DeFi) پادکست شیر یا خط، به سراغ صرافی‌های غیرمتمرکز یا دکس (DEX) می‌رویم و تاریخچه‌ی تکامل آن‌ها را از روزهای نخست تا امروز بررسی می‌کنیم؛ از دلایل پیدایش صرافی‌های غیرحضانتی (Non-Custodial) پس از هک‌هایی مانند مانت‌گاکس، تا پروژه‌های نسل اول مثل EtherDelta و ForkDelta، پروتکل پیام‌رسان ۰x و ریلیرها، صرافی‌های نیمه‌غیرمتمرکز مانند IDEX، و نسل جدید مبتنی بر استخر نقدینگی و بازارساز خودکار (AMM) شامل بانکور، کایبر و یونی‌سواپ. در این اپیزود درباره‌ی قراردادهای هوشمند روی اتریوم، اردربوک آن‌چین و آف‌چین، تأمین‌کنندگان نقدینگی، آربیتراژ، اسلیپیج، لیکوییدیتی ماینینگ و فرمول بازارسازی تابع ثابت (Constant Function Market Making) در یونی‌سواپ صحبت می‌کنیم و به مزایای دکس‌ها مانند مقاومت در برابر سانسور و بی‌نیازی به احراز هویت (KYC) می‌پردازیم. **شیر یا خط - فصل چهار - قسمت سوم** **اقتصاد غیر متمرکز ٫ DeFi** **صرافی های غیر متمرکز٫ DEX (Decentralize Exchanges)** ------------------------------------------------------- صرافی های غیر متمرکز٫ DeFi قسمت سوم - پادکست شیریاخط در این [قسمت](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) به توضیح صرافی های غیر متمرکز٫ از روزهای اول تا به امروز می پردازیم. در ادامه‌ی مجموعه‌ی [اقتصاد غیرمتمرکز](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html)، بعد از اپیزود [کوین‌های پایدار (Stablecoin)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) این بار سراغ یکی از پرکاربردترین بخش‌های دنیای دیفای می‌رویم: صرافی‌های غیرمتمرکز یا دکس‌ها. در این قسمت قدم‌به‌قدم از تاریخچه‌ی شکل‌گیری این صرافی‌ها شروع می‌کنیم، می‌بینیم که چرا و از کجا آمدند و امروز به کجا رسیده‌اند تا در پایان تصویری روشن از تکامل این فناوری در ذهنتان شکل بگیرد. This episode of the Shir Ya Khat podcast continues its DeFi (decentralized finance) series by tracing the evolution of decentralized exchanges (DEXs), building on the prior episode's discussion of stablecoins. The hosts explain why DEXs emerged as non-custodial alternatives to centralized exchanges—driven by hacks like Mt. Gox, price manipulation, and KYC/censorship concerns—and walk through the anatomy of an exchange, including order books, custodians, deposits, order matching, atomic swaps, and the roles of market makers and market takers. They chart the first generation of on-chain/off-chain order-book DEXs such as EtherDelta (and its ForkDelta), covering front-running, DDoS via order cancellation, and gossip-based relayers, then detail the 0x messaging protocol with its relayers, ZRX token fees, and 0x Mesh, alongside hybrid/semi-decentralized exchanges like dYdX, IDEX, DDEX, and Oasis DEX that kept settlement on-chain while addressing ghost orders and gas costs. The core of the discussion moves to liquidity pools and automated market makers (AMM/CFMM), explaining Bancor's BNT-based pools and its flaws (sandwiching, front-running), Kyber Network's liquidity-aggregation and composability protocol, and Uniswap's constant-product formula (x·y=k) where users trade against pools rather than counterparties, with arbitrageurs balancing prices. Finally, the hosts unpack liquidity providing and liquidity mining—50/50 pair deposits, LP fee earnings, slippage, price impact, and impermanent-loss-style risks (illustrated with an ETH/LINK example)—critique ICO-era token justifications, and preview upcoming coverage of Balancer, Curve, and the future of DeFi liquidity mining. ## توضیحات اپیزود صحبت را از این پرسش آغاز می‌کنیم که اصلاً چرا بحث صرافی غیرمتمرکز مطرح شد. ریشه‌ی ماجرا به هک‌های بزرگ صرافی‌های متمرکز مثل مانت‌گاکس بازمی‌گردد؛ صرافی‌هایی که کنترل تمام کوین‌های کاربران را در دست داشتند و با هر هک، دارایی کاربران در معرض خطر بود. ایده‌ی دکس این بود که به‌جای اینکه یک نهاد مرکزی موجودی و کنترل همه‌چیز را نگه دارد، این وظیفه بین یک قرارداد هوشمند و یک سیستم غیرمتمرکز پخش شود. مهم‌ترین ویژگی‌ای که این پروژه‌ها را از هم متمایز می‌کند، غیرحضانتی یا نان‌کاستودیال بودن است؛ یعنی شما حضانت رمزارز خودتان را به یک صرافی متمرکز نمی‌سپارید. در کنار این، بحث دستکاری قیمت و بازار در صرافی‌های متمرکز و نیاز به یک منبع شفاف برای کشف قیمت درست، انگیزه‌ی دیگری برای حرکت به سمت دکس‌ها بود. پیش از آنکه به پروژه‌ها بپردازیم، کلیات یک صرافی مرور می‌شود: هسته‌ی اصلی صرافی یک اردربوک است و یک صرافی از ماژول‌هایی مثل واریز سرمایه (Capital Deposit)، برادکست کردن اردر، موتور اردر مچینگ برای وصل‌کردن اردر کاربران به هم، و در نهایت تبادل توکن‌ها تشکیل شده است. مفهوم اتمیک سواب هم توضیح داده می‌شود؛ حالتی که همه‌ی این اتفاقات در یک تراکنش انجام می‌شود و موجودی کاربر هیچ‌جا از کنترلش خارج نمی‌شود. همچنین اصطلاحات مارکت میکر (کسی که اردر اولیه را می‌گذارد) و مارکت تیکر (کسی که آن را قبول می‌کند) و سه مدل اردربوک آف‌چین، اردر مچینگ آن‌چین و تسویه (Settlement) آن‌چین مرور می‌شوند. سپس تاریخچه را قدم‌به‌قدم پیش می‌بریم؛ از پروژه‌های نسل اول مثل EtherDelta و فورک آن ForkDelta، به پروتکل ۰x و مفهوم ریلیرها، بعد به صرافی‌های نیمه‌غیرمتمرکز مثل IDEX و در نهایت به نسل جدید مبتنی بر استخر نقدینگی و [بازارساز خودکار (AMM)](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) شامل بانکور، کایبر و یونی‌سواپ می‌رسیم. در پایان هم درباره‌ی اینکه چرا یک کاربر معمولی باید سراغ دکس برود، مدل‌های کسب‌وکار و توکن‌های نیتیو این پروژه‌ها، و ریسک‌های تأمین نقدینگی و [لیکوییدیتی ماینینگ](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) گفت‌وگو می‌کنیم. ## نکات اصلی بحث‌شده ### چرایی پیدایش دکس‌ها - هک‌های بزرگ صرافی‌های متمرکز مثل مانت‌گاکس و از دست رفتن دارایی کاربران - حرکت به سمت مدل غیرحضانتی یا نان‌کاستودیال؛ کاربر حضانت رمزارز خود را به نهاد مرکزی نمی‌دهد - مشکل دستکاری قیمت و بازار در صرافی‌های متمرکز و نیاز به کشف قیمت شفاف - تلاش‌های پیش از [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) (قبل از ۲۰۱۵) مثل کانترپارتی، کالرد کوینز و NXT Asset Exchange که با آمدن مدل قرارداد هوشمند بلاکچین‌ها عملاً کنار گذاشته شدند ### ساختار یک صرافی - اردربوک به‌عنوان هسته‌ی اصلی صرافی - ماژول‌ها: واریز سرمایه، برادکست اردر، موتور اردر مچینگ و تبادل توکن‌ها - مفهوم اتمیک سواب: انجام همه‌چیز در یک تراکنش بدون خروج موجودی از کنترل کاربر - اصطلاحات مارکت میکر و مارکت تیکر - سه مدل: اردربوک آف‌چین، اردر مچینگ آن‌چین و تسویه‌ی آن‌چین ### نسل اول: EtherDelta و ForkDelta - قرارداد هوشمند با ماژول واریز برای نگهداری موجودی به‌جای سرور مرکزی - استفاده از اردربوک آف‌چین به‌دلیل هزینه و کندی؛ اردرها با آدرس اتریوم امضا و به سرور EtherDelta فرستاده می‌شدند - امکان سانسور یا تغییر اردرها توسط سرور، و ریسک حمله‌ی دیداس با گذاشتن و کنسل‌کردن مکرر اردر - کنسل‌کردن اردر به‌صورت آن‌چین شد تا هزینه‌ی تراکنش داشته باشد - مشکل فرانت‌رانینگ؛ تیکرها می‌توانستند اردرهای سودده را سریع‌تر تیک کنند - ForkDelta به‌دلیل مشکلات مدیریتی و توسعه‌ای EtherDelta فورک شد و سرورهای منصفانه‌تری اضافه کرد ### پروتکل ۰x و ریلیرها - تفاوت پروژه و پروتکل: ۰x یک چارچوب و پروتکل پیام‌رسان (Messaging Protocol) است نه یک پروژه‌ی ساخت دکس - فرمت پیام شامل آدرس فرستنده، توکن مبدأ و مقصد، قیمت و تاریخ انقضا (Expiration) - شبکه‌ای از ریلیرها که با روش گاسیپینگ (شایعه‌سازی) اردرها را بین خود پخش می‌کنند و اردربوک را به‌صورت غیرمتمرکز خارج از بلاکچین نگه می‌دارند - تسویه‌ی نهایی روی قرارداد هوشمند ۰x در یک تراکنش انجام می‌شود - مشکل انگیزه: ریلیرها فی خود را با توکن ZRX می‌گرفتند و انگیزه‌ای برای پخش اردر به بقیه نداشتند و کد ریلی را فورک می‌کردند - راه‌حل: 0x Mesh با استفاده از نودهایی برای توزیع درخواست‌ها ### چرا آف‌چین؟ - پیچیدگی زیاد نوشتن همه‌چیز در قرارداد هوشمند - هزینه‌ی بالای گس برای هر اردر - کندی؛ حتی حدود ۱۵ ثانیه زمان بلاک - محدودیت TPS (تراکنش در ثانیه) و ظرفیت شبکه - هزینه‌ی بالای ذخیره‌ی داده روی بلاکچین ### صرافی‌های نیمه‌غیرمتمرکز (هایبرید) - تسویه روی زنجیره باقی می‌ماند اما اردربوک و اردر مچینگ آف‌چین است - استفاده از امضای دیجیتال برای اثبات موجودی و اردر - IDEX، DDEX و بیتام‌دکس نمونه‌هایی از این نسل - حل مشکل گوست اردرها (اردرهایی که قابل انجام نبودند) با چک‌کردن موجودی ### نسل جدید: استخر نقدینگی و بازارساز خودکار (AMM) - انتقال همه‌چیز به روی زنجیره؛ ترید کاربر با خود مارکت به‌جای کاربر دیگر - بانکور به‌عنوان یکی از اولین‌ها با توکن BNT روی اتریوم و ICO حدود ۱۵۳ میلیون دلاری؛ درگیر مشکلاتی مثل فرانت‌رانینگ و حملات ساندویچ - کایبر به‌عنوان پروتکل تأمین‌کننده‌ی نقدینگی که با کوئری‌زدن نرخ به دکس‌های مختلف، ارزان‌ترین نرخ را پیدا و ترید را در یک تراکنش انجام می‌دهد - ویژگی کامپوزیبیلیتی کایبر؛ امکان کال‌کردن آن توسط دیگر قراردادهای هوشمند - توکن نیتیو کایبر و مدل استیکینگ که توجیه بهتری نسبت به بانکور دارد - برنامه‌ی کایبر برای داشتن نتورک روی تک‌تک بلاکچین‌ها و اتمیک سواب بین‌زنجیره‌ای ### یونی‌سواپ و بازارسازی تابع ثابت - یونی‌سواپ بدون ICO و بدون توکن پیش‌فرض؛ حجم آن گاهی از کوین‌بیس هم بالاتر می‌رود - مفهوم بازارساز خودکار (Automated Market Making) و کانستانت فانکشن مارکت میکینگ - فرمول ساده‌ی x ضربدر y برابر با مقدار ثابت (شبیه پریدیکشن مارکت‌ها)؛ تأمین‌کننده‌ی نقدینگی مقدار اتر و توکن را در استخر می‌گذارد - نقش آربیتراژرها در بالانس‌کردن نسبت نقدینگی با بازارهای دیگر - مفهوم اسلیپیج و ایمپکت فکتور؛ هرچه حجم ترید نسبت به نقدینگی استخر بیشتر باشد، نرخ تبدیل بدتر می‌شود - کسب درآمد تأمین‌کنندگان نقدینگی از فی تریدها که پایه‌ی لیکوییدیتی ماینینگ است ### چرا از دکس استفاده کنیم و مدل کسب‌وکار - مزیت اصلی: غیرحضانتی بودن، مقاومت در برابر سانسور و بی‌نیازی به احراز هویت (KYC) — به‌ویژه برای کاربران ایرانی که در صرافی‌های متمرکز بلاک می‌شوند - در حجم بالا ممکن است دکس‌ها از نظر هزینه توجیه اقتصادی نداشته باشند، اما مسئله‌ی سانسورناپذیری آن‌ها را پررنگ کرده است - بحث توکن نیتیو و اینکه گاهی تمرکز پروژه‌ها روی منبع درآمد نقدینگی است نه صرفاً پروموت توکن - نقش سلیقه‌ی کاربران و رابط کاربری (UI) در انتخاب یک پروژه حتی وقتی گزینه‌ی بهتری وجود دارد - ریسک‌های تأمین نقدینگی: قفل‌شدن سرمایه، سختی محاسبه‌ی سود به‌دلیل تبدیل شدن توکن‌ها، و ضرری که با اسلیپیج ممکن است متوجه تأمین‌کننده شود ### نتیجه‌گیری صرافی‌های غیرمتمرکز مسیری طولانی را از EtherDelta تا یونی‌سواپ طی کرده‌اند؛ از اردربوک‌های آف‌چین و پروتکل‌های پیام‌رسان مثل ۰x تا مدل استخر نقدینگی و بازارساز خودکار. هرچند این صرافی‌ها هنوز با چالش‌هایی مثل هزینه‌ی گس، اسلیپیج و ریسک تأمین نقدینگی روبه‌رو هستند، اما غیرحضانتی بودن، شفافیت و مقاومت در برابر سانسور آن‌ها را به بخشی جدایی‌ناپذیر از دنیای دیفای تبدیل کرده است. در اپیزودهای بعدی سراغ پروژه‌هایی مثل بالانسر و کرو و مبحث داغ لیکوییدیتی ماینینگ خواهیم رفت. ------------ حاضرین این جلسه: - [Mehdi Salehi](https://twitter.com/GreatSaoshyant) - [Reza Nourmohammadi](https://www.instagram.com/rezanmmd/) - [Shayan Eskandari](https://twitter.com/sbetamc) ### قسمت‌های مرتبط - [بازارسازهای خودکار و یونی‌سواپ (S04E04)](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) — ادامه‌ی مستقیم همین اپیزود؛ در متن قول داده شد که یونی‌سواپ، بالانسر و بازارسازهای خودکار (AMM) و لیکویدیتی پول‌ها را عمیق‌تر باز کنند. - [کوین‌های پایدار (S04E02)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) — اپیزود قبلی همین سری که چند بار به آن ارجاع داده شد؛ استیبل‌کوین‌ها و بحث شفافیت پیش‌نیاز درک دکس‌ها و لیکویدیتی هستند. - [اقتصاد غیرمتمرکز، DeFi (S04E01)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — شروع سری دیفای و توضیح کلیات اقتصاد غیرمتمرکز و کامپوزیبیلیتی که این اپیزود بر پایه‌ی آن بنا شده. - [ییلد فارمینگ و لیکویدیتی ماینینگ (S04E06)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — بحث لیکویدیتی ماینینگ و ریسک‌های تأمین نقدینگی که در انتهای این اپیزود مطرح و به آینده موکول شد، اینجا کامل بررسی می‌شود. - [پروتکل‌های وام‌دهی و کامپاند (S04E05)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) — ادامه‌ی سری دیفای؛ پروتکل‌ها و لیکویدیتی که در این اپیزود معرفی شد، پایه‌ی سیستم‌های وام‌دهی بعدی است. - [آلتکوین، توکن و ICO (S01E08)](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) — در متن به کریز آی‌سی‌او و توکن‌های نیتیو پروژه‌هایی مثل بنکور اشاره شد؛ این اپیزود مفهوم توکن و ICO را تعریف می‌کند. --- ## DeFi - Automated Market Makers | صرافی های غیر متمرکز و بازارسازهای خودکار (S04E04) URL: https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html | Episode: S04E04 **Summary:** در قسمت چهارم مجموعه اقتصاد غیرمتمرکز (DeFi) پادکست شیر یا خط، به‌طور عمیق سراغ بازارسازهای خودکار (AMM) و صرافی‌های غیرمتمرکز روی بلاکچین اتریوم می‌رویم؛ از منطق بازارساز تابع ثابت (Constant Function Market Making) در یونی‌سواپ و نقش فراهم‌آورندگان نقدینگی (Liquidity Provider) گرفته تا فرمول x*y=k، آربیتراژ، و تفاوت یونی‌سواپ نسخه ۱ و ۲ به همراه Smart Order Routing. همچنین پروژه بالانسر با قابلیت پرتفوی چندتوکنی و شباهتش به صندوق‌های ETF، دکس اگریگیتور 1inch.exchange، و پلتفرم Curve.fi برای مبادله بهینه استیبل‌کوین‌ها و توکن‌های وابسته مثل rBTC و renBTC بررسی می‌شود. در پایان مفهوم ضرر ناپایدار (Impermanent Loss)، اتصال نقدینگی به پروتکل‌های وام‌دهی مثل کامپاوند و yEarn، و چشم‌انداز قراردادهای هوشمند در دیفای را توضیح می‌دهیم. **شیر یا خط - فصل چهار - قسمت چهارم** **اقتصاد غیر متمرکز ٫ DeFi** **صرافی های غیر متمرکز و بازارسازهای خودکار** در این قسمت که ادامه مستقیم بحث صرافی‌های غیرمتمرکز است، وارد دنیای بازارسازهای خودکار (AMM) می‌شویم؛ همان مدلی که در آن به‌جای دفتر سفارش و انتظار برای طرف مقابل، کاربر مستقیماً با یک قرارداد هوشمند و یک استخر نقدینگی معامله می‌کند. مهدی، رضا و شایان با هم منطق پشت یونی‌سواپ، بالانسر و کرو را باز می‌کنند و نشان می‌دهند چطور یک فرمول ریاضی ساده به موتور اصلی دیفای تبدیل شده است. DeFi decentralized exchanges (DEXs) and automated market makers (AMMs) are the focus of this fourth episode in the Shir Ya Khat podcast's DeFi series, continuing from a prior discussion of DEX history and order-book models like EtherDelta, 0x, and Kyber Network with their relayers. The hosts explain how AMMs replaced two-sided order books with single-sided liquidity pools held in smart contracts, centering on Uniswap and its constant-function market maker (CFMM) formula x·y=k, including the factory contract that spins up a new pool per token pair, the 50/50 dollar-value liquidity provider model, price ratios maintained by arbitrageurs, trading fees earned by LPs, and Uniswap V2's Smart Order Routing (SOR) that swaps token A to token B in one transaction. They then explore Balancer, which generalizes the constant-function formula to weighted portfolios of up to eight tokens (acting like an automated, manager-less hedge fund whose tradable pool tokens hedge risk), Curve (curve.fi), which flattens the hyperbola into a near one-to-one curve optimized for low-slippage stablecoin swaps and pegged assets like WBTC and renBTC, and DEX aggregators such as 1inch that route trades across exchanges for the best rate. The discussion also covers impermanent loss for correlated pairs like ETH and LINK, slippage relative to pool depth, wrapped/tokenized Bitcoin, and MetaMask-based usability. Finally, they preview how idle pooled capital connects AMMs to lending protocols like Compound, Aave, and Yearn Finance—tying in collateral, oracles, and stablecoins—to set up the next episode on DeFi lending systems and yield. ## توضیحات اپیزود این اپیزود از جایی آغاز می‌شود که قسمت قبلی به پایان رسید. در قسمت پیشین [کلیات صرافی‌های غیرمتمرکز (دکس‌ها)](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html)، تاریخچه‌شان از پروژه‌های اولیه‌ای مثل EtherDelta و مدل دفتر سفارش دوطرفه و همچنین پروژه‌هایی مثل 0x و Kyber که سرور متمرکز را در قالب شبکه‌ای از ریلیرها پخش کردند بررسی شد. حالا در این قسمت تمرکز روی نسل جدید صرافی‌ها یعنی بازارسازهای خودکار است؛ مدلی که در آن فراهم‌آورندگان نقدینگی سرمایه‌شان را در یک قرارداد هوشمند قفل می‌کنند و بازار به‌جای دوطرفه بودن، خودکار و یک‌طرفه می‌شود. بخش اصلی گفتگو به یونی‌سواپ اختصاص دارد. توضیح داده می‌شود که در یونی‌سواپ نسخه یک، برای هر استخر یک قرارداد جداگانه از طریق یک کانترکت فکتوری ساخته می‌شود و همیشه یک طرف جفت‌ارز، اتریوم است. فراهم‌آورنده نقدینگی باید معادل ارزش دلاری برابر از دو توکن (مثلاً اتر و دای) را واریز کند و نسبت این دو توکن توسط خود سیستم و بر اساس معاملات تعیین می‌شود. قلب این سیستم، بازارساز تابع ثابت یا CFMM است: تابعی که در آن حاصل‌ضرب تعداد دو توکن (x ضربدر y) باید برابر یک عدد ثابت K بماند، و هر معامله با همین فرمول محاسبه و تسویه می‌شود. سود فراهم‌آورندگان نقدینگی هم از کارمزدهای همین معاملات می‌آید و آربیتراژرها نسبت قیمت‌ها را با بازارهای بیرونی هماهنگ نگه می‌دارند. سپس بحث به پروژه‌های پیشرفته‌تر می‌رسد. بالانسر امکان تعریف پرتفویی تا چند توکن با وزن‌های دلخواه را می‌دهد و مثل یک صندوق مدیریت دارایی خودکار عمل می‌کند که خود کاربران با معامله‌کردن، وزن پرتفوی را ثابت نگه می‌دارند و دیگر به فاند منیجر مرکزی نیازی نیست. 1inch.exchange به‌عنوان دکس اگریگیتور مفهوم Smart Order Routing را به کل صرافی‌ها تعمیم می‌دهد. Curve.fi با تغییر تابع، [معامله استیبل‌کوین‌ها](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) و دارایی‌های وابسته را با کمترین اسلیپیج ممکن می‌سازد. در پایان هم مفهوم ضرر ناپایدار (Impermanent Loss) و اتصال استخرهای نقدینگی به [پروتکل‌های وام‌دهی](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) مطرح می‌شود که پلی است به اپیزود بعدی. ## نکات اصلی بحث‌شده ### بازارسازهای خودکار و منطق یونی‌سواپ - در مدل AMM کاربر به‌جای گذاشتن سفارش و انتظار برای طرف مقابل، مستقیماً با قرارداد هوشمند و استخر نقدینگی معامله می‌کند. - برای هر استخر از طریق یک کانترکت فکتوری یک قرارداد جدید ساخته می‌شود؛ در یونی‌سواپ نسخه یک همیشه یک طرف جفت‌ارز اتریوم است. - فراهم‌آورنده نقدینگی باید معادل ارزش دلاری برابر (۵۰٪-۵۰٪) از دو توکن را واریز کند و باید همان نسبت موجود در استخر را رعایت کند. - فرمول بازارساز تابع ثابت (CFMM): حاصل‌ضرب تعداد دو توکن یعنی x ضربدر y باید برابر عدد ثابت K بماند؛ با هر معامله یک توکن بالا و دیگری پایین می‌رود تا این حاصل‌ضرب حفظ شود. - سود فراهم‌آورندگان نقدینگی از کارمزد معاملات تأمین می‌شود و آربیتراژرها نسبت قیمت‌ها را با بازار بیرونی هماهنگ می‌کنند. ### شباهت به هج فاند و تفاوت یونی‌سواپ V1 و V2 - نگه‌داشتن نسبت ۵۰٪-۵۰٪ شبیه کاری است که هج فاندها با هج‌کردن ریسک انجام می‌دهند؛ فراهم‌آورنده همیشه به هر دو توکن اکسپوژر دارد. - در یونی‌سواپ نسخه دو مدل تکنیکال بهینه‌تر شد و قابلیت Smart Order Routing (SOR) اضافه شد. - با SOR دیگر لازم نیست کاربر دستی توکن A را به اتریوم و بعد اتریوم را به توکن B تبدیل کند؛ همه در یک تراکنش انجام می‌شود. ### بالانسر و پرتفوی چندتوکنی - بالانسر امکان تعریف پرتفویی تا چند توکن (تا هفت توکن) با وزن‌های دلخواه مثل ۳۰٪، ۵٪ و... را می‌دهد. - فرمول همان تابع ثابت است اما به‌جای x*y، حاصل‌ضرب همه توکن‌ها (x*y*z*...) باید ثابت بماند و هر توکن وزن خودش را دارد. - مثل یک صندوق مدیریت دارایی (میوچوال فاند) خودکار عمل می‌کند بدون نیاز به فاند منیجر مرکزی؛ خود معامله‌گران وزن پرتفوی را ثابت نگه می‌دارند. - خود پرتفوی به‌صورت یک بالانسر پول توکن قابل انتقال و معامله است. - ریسک اتکا به یک جفت‌ارز (که همبستگی بالایی دارند مثل اتریوم و لینک) با تنوع توکن‌ها تا حدی هج می‌شود. ### دکس اگریگیتور و Curve.fi - 1inch.exchange یک دکس اگریگیتور است که بین همه صرافی‌های غیرمتمرکز می‌گردد تا بهترین نرخ را پیدا و معامله را به همان صرافی فوروارد کند. - Curve.fi تابع را طوری تغییر داده که برای معامله استیبل‌کوین‌ها (که همه حدود یک دلار هستند) کمترین اسلیپیج را داشته باشد و در محدوده وسط، تبدیل تقریباً یک‌به‌یک باشد. - در کرو نسبت توکن‌های ذخیره‌شده لزوماً برابر نیست ولی نرخ تبدیل تقریباً یک‌به‌یک است، مگر آنکه کسی بخواهد کل یک استخر را خالی کند. - کرو خودش نقدینگی مستقل ندارد و روی سایر AMMها و پروژه‌هایی مثل yEarn.finance معامله می‌کند. - علاوه بر استیبل‌کوین‌ها، دارایی‌های پگ‌شده و توکنیزه‌شده بیت‌کوین روی اتریوم مثل rBTC و renBTC هم چون قیمتشان به بیت‌کوین وابسته است روی کرو قابل جابجایی هستند. ### ضرر ناپایدار و پل به وام‌دهی - ضرر ناپایدار (Impermanent Loss) زمانی رخ می‌دهد که قیمت توکن‌های استخر (مثلاً اتریوم و لینک) ریزش کند و فراهم‌آورنده نقدینگی نسبت به نگه‌داشتن ساده توکن‌ها ضرر کند. - به آن «ناپایدار» می‌گویند چون اگر قیمت به نقطه اولیه بازگردد، سرمایه اولیه قابل بازیابی است. - در جفت‌های همبسته مثل استیبل‌کوین‌ها یا دارایی‌های وابسته، این ضرر بسیار کمتر است. - سرمایه خوابیده در استخرهای نقدینگی می‌تواند هم‌زمان در پروژه‌های وام‌دهی مثل کامپاوند و yEarn به اشتراک گذاشته شود تا فراهم‌آورنده علاوه بر کارمزد، سود اضافه هم بگیرد. - چالش‌های دکس‌ها همچنان محدودبودن به یک بلاکچین، سختی استفاده و نبود امکانات پیشرفته است، هرچند رابط‌های کاربری تازه بسیار ساده‌تر شده‌اند. ### نتیجه‌گیری بازارسازهای خودکار با یک ایده ریاضی ساده — تابع ثابت — به [موتور اصلی اقتصاد غیرمتمرکز](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) تبدیل شده‌اند و از یونی‌سواپ تا بالانسر و کرو هر پروژه با تغییر فرمول، کاربرد تازه‌ای خلق کرده است. اتصال استخرهای نقدینگی به سیستم‌های وام‌دهی نشان می‌دهد که قطعات پازل دیفای چطور کنار هم قرار می‌گیرند؛ موضوعی که در اپیزود بعدی درباره پروتکل‌های وام‌دهی مفصل‌تر دنبال می‌شود. ----------------------------------------------------------------------- حاضرین این جلسه: - [Mehdi Salehi](https://twitter.com/GreatSaoshyant) - [Reza Nourmohammadi](https://www.instagram.com/rezanmmd/) - [Shayan Eskandari](https://twitter.com/sbetamc) ### قسمت‌های مرتبط - [صرافی‌های غیرمتمرکز (دکس)](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) — قسمت قبلی و مستقیم همین بحث؛ کلیات دکس، اردربوک و تاریخچه که این اپیزود ادامه‌اش است - [پروتکل‌های وام‌دهی](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) — قسمت بعدی که در انتهای همین اپیزود به‌عنوان ادامه بحث و اتصال لیکویدیتی به لندینگ معرفی می‌شود - [کوین‌های پایدار](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) — در بحث curve.fi و بازارسازی استیبل‌کوین‌ها به‌طور مفصل به مفهوم استیبل‌کوین تکیه می‌شود - [معرفی دیفای](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — قسمت آغازین سری دیفای و پیش‌نیاز مفهومی اقتصاد غیرمتمرکز که این اپیزود بخشی از آن است - [ییلد فارمینگ و حکمرانی](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — قسمت پایانی سری که تجمیع لیکویدیتی و سودآوری روی همین استخرهای AMM را کامل می‌کند --- ## DeFi - Lending Protocols, Compound, and Wrapped Tokens | پروتکل‌‌های وام‌دهی (S04E05) URL: https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html | Episode: S04E05 **Summary:** در این قسمت از سری دیفای (اقتصاد غیرمتمرکز) پادکست شیر یا خط به سراغ سیستم‌های وام‌دهی یا لندینگ (Lending) رفتیم و بررسی کردیم که چرا وام‌دهی به‌عنوان یک بلاک ساختاری کلیدی در فایننس و دیفای، نقش مهمی در تأمین نقدینگی (لیکویدیتی) و کشف قیمت دارد؛ سپس وام‌دهی غیرمتمرکز مبتنی بر بلاکچین را با بانکداری سنتی، مکانیزم خلق پول و ذخیره قانونی مقایسه کردیم و به مزیت شفافیت اسمارت کانترکت‌ها اشاره کردیم. با مرور نمونه‌های تاریخی مانند BTCJam، هودل هودل و پروژه ایرانی لند‌آپ و مفهوم حساب‌های چند‌امضایی (Multisig)، به تکامل مدل‌های پیر تو پیر به سمت استخرهای نقدینگی رسیدیم و نقش استیبل کوین‌هایی مثل DAI، تتر و USDC و همچنین وثیقه‌گذاری با توکن‌های Wrapped مانند WBTC و RENBTC را برای ورود دارندگان بیت‌کوین به دنیای دیفای روی شبکه اتریوم تشریح کردیم. در پایان با بررسی پروتکل کامپاوند (Compound Finance) به سازوکار وثیقه، وام‌دهی، بیش‌وثیقه‌گذاری (Overcollateralization)، ضریب کولترال (Collateral Factor) و ریسک تغییرات سریع قیمت و ریسک طرف مقابل پرداختیم که ادامه بحث لیکویدیشن و نرخ بهره به قسمت بعد موکول شد. **شیر یا خط** **[فصل چهار - قسمت پنجم](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html)** **اقتصاد غیر متمرکز DeFi - پروتکل‌های وام‌دهی** ------------------------------------------------------- در این اپیزود به بررسی سیستم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز پرداختیم و آن را با سیستم وام‌دهی سنتی مقایسه کردیم. The episode dives into DeFi lending protocols as the capstone of the podcast's decentralized finance series, building on prior episodes about stablecoins and decentralized exchanges (DEXs like Uniswap, order books versus automated market makers, and liquidity pools). The hosts explain why lending matters economically—boosting liquidity for better price discovery, allocating capital to those who need it, and serving as a building block for structures like leveraged trading (e.g., collateralizing Bitcoin to borrow a stablecoin and buy more BTC)—while contrasting on-chain lending with traditional fractional-reserve banking, money creation, the reserve requirement, and the money multiplier. They trace crypto lending's history from early peer-to-peer, reputation-based platforms like BTCJam (which failed due to lack of collateral and defaults) and fiat-collateralized services like Lendab and Hodl Hodl (which uses 2-of-3 multisig but is distributed rather than truly decentralized), highlighting legal and counterparty risks. The core discussion centers on pool-based lending via Compound Finance, where lenders deposit crypto assets (ETH, ERC-20 tokens, stablecoins like DAI, USDT, and USDC) into smart-contract liquidity pools to earn transparent, pooled interest, while borrowers post collateral to draw a different asset. A major segment covers wrapped tokens—WBTC, renBTC (built by BitGo and others using multisig and MPC/multi-party computation), and wrapped Ethereum (WETH)—that bring Bitcoin and other off-chain assets onto Ethereum as ERC-20 collateral and simplify smart-contract token interfaces. The hosts close by outlining over-collateralization and the collateral factor (C factor) that sets borrowing limits based on each asset's volatility and risk, teeing up the next episode's coverage of liquidation and counterparty-risk mechanisms. ## توضیحات اپیزود تاریخچه و مثال‌هایی از وام‌دهی در حوزه بلاکچین را بررسی کردیم. به توکن‌های Wrapped و استفاده از آن‌ها به عنوان وثیقه اشاره کردیم و در نهایت [وام‌دهی در حوزه DeFi](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) را با بررسی پروژه Compound تشریح کردیم. ## نکات اصلی بحث‌شده * ضرورت سیستم‌های وام‌دهی و نقش آن در بازار کارا * تاریخچه وام‌دهی در دنیای بلاکچین و پروژه BTCJAM * مدل‌های مختلف وثیقه‌گذاری در سیستم‌های وام‌دهی بلاکچینی * مقایسه وام‌دهی در بانکداری سنتی با DeFi * بررسی مثال‌های دیگر وام‌دهی در حوزه رمزارزها و مشکلات آن‌ها * نحوه عملکرد وام‌دهی در حوزه DeFi و استفاده از Pooling * بررسی پروژه Compound به عنوان نمونه وام‌دهی غیرمتمرکز * بررسی وثایق مختلف در پروژه‌های وام‌دهی غیرمتمرکز * توکن‌های معرف کوین‌های خارج از [شبکه اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) مانند WBTC و renBTC * توکن WETH و استفاده آن در شبکه اتریوم * علت قراردادن نقدینگی در استخرهای وام‌دهی توسط افراد * [ریسک‌های سیستم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) * بیش وثیقه‌گذاری (Over-Collateralization) و متغیر C-Factor در Compound ## حاضران در این قسمت * [Mehdi Salehi](https://twitter.com/GreatSaoshyant) * [Reza Nourmohammadi](https://www.instagram.com/rezanmmd/) * [Shayan Eskandari](https://twitter.com/sbetamc) - *(۳:۲۰)* چرا به سیستم های وام دهی نیاز داریم؟ - بازار کارا - تخصیص مناسب منابع مالی - وام دهی به عنوان آجر سازنده ی ساز و کار های پیشرفته تر مالی - *(۱۱:۲۶)* تاریخچه وام دهی در دنیای بلاکچین - پروژه ی BTCJAM یک مثال ابتدایی از وام دهی بلاکچینی - *(۱۵:۰۳)* مدل های مختلف وثیقه گذاری در سیستم های وام دهی بلاکچینی - *(۱۷:۰۰)* وام دهی در بانکداری سنتی چگونه است؟ - وام دهی در حوزه دیفای چه برتری نسبت به مدل سنتی دارد؟ - *(۲۲:۲۴)* مثال های دیگری از وام دهی در حوزه رمزارز ها و مشکلات آنها - *(۲۷:۰۰)* وام دهی در حوزه ی دیفای چگونه است؟ - استفاده از ایده ی استخرسازی یا Pooling در وام دهی غیرمتمرکز - *(۳۶:۰۰)* پروژه ی Compound در حوزه ی وام دهی غیرمتمرکز - *(۳۷:۰۰)* وثیقه های مختلف در پروژه های وام دهی غیرمتمرکز - توکن های معرف کوین های خارج از شبکه ی اتریوم مانند WBTC و renBTC - توکن WETH چیست و چه استفاده ای دارد؟ - *(۴۵:۳۰)* چه کسانی در استخرهای وام دهی نقدینگی قرار میدهند و چرا؟ - *(۴۷:۱۵)* ریسک های سیستم های وام دهی غیرمتمرکز چیست؟ - *(۵۲:۰۰)* بیش وثیقه گذاری یا Over-Collateralization در وام دهی غیر متمرکز چیست؟ - متغیر C-Factor در پروژه ی Compound چه نقشی بازی می کند؟ ------------ حاضرین این جلسه: - [Mehdi Salehi](https://twitter.com/GreatSaoshyant) - [Reza Nourmohammadi](https://www.instagram.com/rezanmmd/) - [Shayan Eskandari](https://twitter.com/sbetamc) ----------------------------------------------------------------------- ### قسمت‌های مرتبط - [لیکویدیشن، ییلد فارمینگ و حکمرانی (S04E06)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — قسمت بعدی و ادامه‌ی مستقیم همین بحث؛ مکانیزم لیکویدیشن و ریسک طرف مقابل که در پایان این اپیزود قول داده شد در قسمت بعد توضیح داده می‌شود. - [بازارسازهای خودکار و یونی‌سواپ (S04E04)](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) — اپیزود قبلی؛ مفهوم استخر نقدینگی و بازارساز خودکار که اینجا مبنای ساخت پروتکل‌های وام‌دهی استخری قرار می‌گیرد. - [صرافی‌های غیرمتمرکز و تکامل دکس (S04E03)](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) — تکامل از اردر بوک به استخرسازی که در این اپیزود مستقیماً به‌عنوان مدل مشابه وام‌دهی استخری بازگو می‌شود. - [کوین‌های پایدار (S04E02)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) — استیبل‌کوین‌هایی مثل دای، تتر و USDC که ستون اصلی وثیقه و وام در این اپیزود هستند؛ اوورکولترالایزیشن دای هم مقایسه می‌شود. - [معرفی اقتصاد غیرمتمرکز، دیفای (S04E01)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — شروع سری دیفای و پیش‌نیاز مفهومی؛ این اپیزود آخرین تکه‌ی همان پازلی است که در قسمت اول معرفی شد. --- ## DeFi - Liquidation, Yield Farming, and Governance | تجمیع پروتکل‌‌های وام‌دهی و سيستم‌های حكمرانی غيرمتمركز (S04E06) URL: https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html | Episode: S04E06 **Summary:** قسمت پایانی سری اقتصاد غیرمتمرکز DeFi از پادکست شیر یا خط، به بررسی عمیق سیستم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز روی اتریوم و بلاکچین می‌پردازد؛ از فرایند نقد شدن یا liquidation و اهمیت وثیقه‌گذاری بیش از حد (over-collateralization) گرفته تا تفاوت پلتفرم‌های حضانتی (custodial) و غیرحضانتی (non-custodial) و نقش قرارداد هوشمند در آن‌ها. در این اپیزود مدل‌های نرخ بهره و نرخ مطلوبیت (utilization ratio) در کامپاوند (Compound)، نرخ بهره ثابت و متغیر در آوه (Aave)، وام‌های لحظه‌ای یا فلش لون (Flash Loan) و کاربردهای آن در آربیتراژ و هک‌های دیفای، پلتفرم‌های تجمیع وام‌دهی مانند Yearn و Harvest و Pickle، و در نهایت توکن‌های حکمرانی (Governance Token)، ییلد فارمینگ (Yield Farming) و حمله‌ی خون‌آشامی (Vampire Attack) توضیح داده می‌شود. جمع‌بندی کاملی از مباحث دیفای، استیبل کوین، دکس‌ها و بازارسازهای خودکار نیز ارائه شده است. **شیر یا خط** **فصل چهار - قسمت ششم** **اقتصاد غیر متمرکز DeFi** **[تجمیع پروتکل‌‌های وام‌دهی و سيستم‌های حكمرانی غيرمتمركز](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html)** ------------------------------------------------------- در این قسمت که آخرین اپیزود از سری دیفای است، ادامه‌ی بحث سیستم‌های وام‌دهی غیرمتمرکز را دنبال می‌کنیم. از فرایند نقد شدن وثیقه گرفته تا تفاوت پلتفرم‌های حضانتی و غیرحضانتی، مدل‌های نرخ بهره، وام‌های لحظه‌ای و در نهایت توکن‌های حکمرانی و ییلد فارمینگ را باز می‌کنیم و با یک جمع‌بندی کلی از کل فصل دیفای این سری را می‌بندیم. This is the final episode of the Shir Ya Khat DeFi series, focusing on decentralized lending mechanics, liquidation, yield farming, and on-chain governance. The hosts explain over-collateralization and the collateral ratio (C ratio) used by protocols like Compound, MakerDAO (DAI), Synthetix, and Aave, walking through how depositing volatile collateral such as Ethereum to borrow stablecoins like DAI or USDC exposes borrowers to liquidation when prices crash—referencing the March 2020 "Black Thursday" ETH collapse—and how liquidators earn low-risk profit via auctions or first-come-first-serve bidding to keep loans over-collateralized. They contrast custodial, semi-custodial (Hodl Hodl, 2-of-3 multi-sig), and non-custodial smart-contract lending, stressing trustless immutable code, oracle manipulation risk, and anti-liquidation tools like DeFi Saver, plus interest-rate models built on the utilization rate and APY/APR spreads between borrowing and supplying. A major segment covers Aave's innovations—fixed vs. variable interest rates and flash loans (uncollateralized single-block borrowing enabled by Ethereum's atomic revert property) used for arbitrage, collateral swaps, and self-liquidation, as well as flash-loan attacks that exploit oracle price manipulation across interdependent markets. The episode closes on yield aggregators and "DeFi Legos"—Yearn (Andre Cronje), Curve Finance, Harvest, and Pickle Finance acting as decentralized hedge funds—and on governance tokens (COMP, MKR, UNI), yield farming, token scarcity and valuation, DAO voting risks (including flash-loan governance attacks), and SushiSwap's "vampire attack" on Uniswap liquidity pools. ## توضیحات اپیزود این اپیزود از همان‌جایی آغاز می‌شود که [قسمت قبل](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) رها شده بود: سیستم‌های وام‌دهی که با استفاده از استخرهای نقدینگی امکان می‌دهند دارنده‌ی یک دارایی بدون فروش آن، آن را به‌عنوان وثیقه بگذارد و پول دریافت کند. مجریان توضیح می‌دهند که چون قیمت دارایی وثیقه‌گذاری‌شده (مثلاً اتریوم) می‌تواند به‌شدت نوسان کند، این پروتکل‌ها بر پایه‌ی وثیقه‌گذاری بیش از حد (over-collateralization) کار می‌کنند؛ مثالی که بارها تکرار می‌شود این است که با گذاشتن صد دلار اتر می‌توان حدود هفتاد و پنج دلار دای یا یو‌اس‌دی‌سی وام گرفت، و این نسبت وثیقه (collateral ratio) بسته به ریسک هر دارایی و پروژه‌ای مثل میکر دائو، کامپاوند یا سینتتیکس متفاوت است. با یادآوری اتفاق «[پنج‌شنبه‌ی سیاه](https://shiryakhat.net/2020/03/coronalysis-capitalism-is-sick.html)» اتریوم در مارس، بحث به سراغ نقد شدن یا liquidation می‌رود. مهدی فرایند نقد شدن را توضیح می‌دهد: پروتکل‌ها یک خط قرمز بالاتر از نسبت وثیقه تعیین می‌کنند و به‌محض این‌که ارزش وثیقه به آن نزدیک شود، قرارداد هوشمند اجازه‌ی نقد شدن پوزیشن را می‌دهد؛ این کار معمولاً از طریق حراج (auction) یا مدل «هرکس زودتر آمد» انجام می‌شود و لیکویدیتورها با استفاده از شکاف قیمتی، سودی تقریباً بدون ریسک به دست می‌آورند. در ادامه با سؤال رضا درباره‌ی مالکیت دارایی، تفاوت سیستم‌های حضانتی (custodial) و غیرحضانتی (non-custodial) باز می‌شود و توضیح داده می‌شود که چرا دیفای به‌دلیل قفل شدن پول در قرارداد هوشمند تغییرناپذیر و شفاف، غیرحضانتی محسوب می‌شود؛ هرچند ریسک‌هایی مانند وجود اونر (owner) با اختیارات ویژه یا وابستگی به اوراکل همچنان می‌تواند وجود داشته باشد. بخش دوم اپیزود به مدل‌های نرخ بهره، پروژه‌ی آوه و فلش لون‌ها، سپس پلتفرم‌های تجمیع وام‌دهی مانند Yearn اختصاص دارد و در پایان به سیستم‌های حکمرانی غیرمتمرکز، توکن حکمرانی کامپاوند (COMP)، ییلد فارمینگ و حمله‌ی خون‌آشامی می‌رسد. اپیزود با یک جمع‌بندی کامل از کل سری دیفای — از [مقایسه‌ی دیفای و فایننس سنتی](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html)، [استیبل کوین‌ها](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html)، [دکس‌ها](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) و [بازارسازهای خودکار](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) تا وام‌دهی و تجمیع — بسته می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### نقد شدن (Liquidation) و کنترل دارایی وثیقه - خط قرمز نقد شدن بالاتر از نسبت وثیقه تعیین می‌شود تا ارزش وثیقه پیش از ضرر وام‌دهنده نقد شود. - نقد شدن معمولاً از طریق حراج یا مدل «اولین درخواست‌دهنده» انجام می‌شود؛ لیکویدیتورها از شکاف قیمتی سود می‌برند. - تفاوت حضانتی (custodial) و غیرحضانتی (non-custodial): در دیفای پول در قرارداد هوشمند قفل می‌شود و فقط دو حالت (نقد شدن یا بازگرداندن وام) در کد پیش‌بینی شده است. - ریسک‌های باقی‌مانده: وجود اونر با اختیار ویژه، خطای منطقی در کد، یا دستکاری اوراکل. ### راه‌های جلوگیری از نقدشدگی - افزایش وثیقه هنگام نزدیک شدن قیمت به خط قرمز. - شرکت مستقیم در حراج برای بازخرید نقدینگی و کاهش ضرر. - وثیقه‌گذاری بسیار بالا از ابتدا برای کاربران تازه‌وارد. - استفاده از پروژه‌ای مثل DeFi Saver که با فلش لون به‌صورت خودکار بخشی از وثیقه را می‌فروشد تا نسبت وثیقه را بالا ببرد (سیستم‌های ضدنقدشدگی). ### مدل‌های نرخ بهره و نرخ مطلوبیت - پول در این سیستم خلق نمی‌شود؛ نرخ بهره‌ی دریافتی از وام‌گیرندگان باید نرخ پرداختی به وام‌دهندگان را پوشش دهد. - نرخ مطلوبیت (utilization ratio) نسبت وام گرفته‌شده به کل نقدینگی است و مبنای فرمول نرخ بهره قرار می‌گیرد. - هرچه تقاضای وام برای یک دارایی بیشتر باشد، نرخ بهره بالاتر می‌رود. - نرخ بهره‌ی وام‌گیرنده همیشه بالاتر از نرخ وام‌دهنده است؛ در نمونه‌ی دای در کامپاوند نرخ وام گرفتن حدود ۴٫۳۳ و نرخ سپرده‌گذاری حدود ۳٫۳۸ درصد سالانه (APR) بود. - این مدل «بازار دوطرفه» (double-sided market) و یک وضعیت برد-برد است. ### پروژه‌ی آوه (Aave) و فلش لون - آوه علاوه بر رابط کاربری قوی، دو نوآوری آورد: نرخ بهره‌ی ثابت (fixed) و متغیر (adjustable) مشابه مدل رهن بانکی، و فلش لون. - فلش لون وام بدون وثیقه است که فقط در محدوده‌ی یک بلاک (زیر پانزده ثانیه) قابل استفاده است. - بر پایه‌ی خاصیت اتریوم کار می‌کند: اگر وام تا پایان همان تراکنش با کارمزد بازنگردد، کل تراکنش ریورت می‌شود و فقط کارمزد گس پرداخت می‌ماند. - ریسک اقتصادی تأمین‌کنندگان نقدینگی را تقریباً به صفر می‌رساند و درِ فرصت‌ها را برای توسعه‌دهندگان باز می‌کند. - کاربردها: آربیتراژ بین بازارها، جلوگیری از نقد شدن، تعویض وثیقه (collateral swap). - هفت حمله‌ی اصلی دیفای از طریق فلش لون رخ داده که بیشتر از عدم استقلال بازارها و دستکاری قیمت (market manipulation) از راه اوراکل سوءاستفاده کرده‌اند. ### پلتفرم‌های تجمیع وام‌دهی (Lending Aggregator) - Yearn ساخته‌ی آندره کرونیه (Andre Cronje) بود که به کاربر امکان انتخاب استراتژی و توزیع پول میان پروتکل‌های مختلف را می‌داد. - ایده از مشکل کارمزد تراکنش‌های شکست‌خورده شروع شد؛ با قرارداد هوشمند مشترک، هزینه‌ی شکست میان همه سرشکن می‌شود. - نسخه‌ی اول Yearn استیبل کوین‌ها را می‌گرفت و به‌صورت خودکار در بهترین پروتکل سرمایه‌گذاری می‌کرد. - پروژه‌هایی مثل Harvest و Pickle یک سطح بالاتر رفتند و استراتژی‌های چندمرحله‌ای تعریف کردند؛ نوعی هج‌فاند غیرمتمرکز. ### حکمرانی غیرمتمرکز، توکن COMP و ییلد فارمینگ - کامپاوند توکن COMP را به‌عنوان توکن حکمرانی معرفی کرد که در چارچوب مشخص حق رأی به پروپوزال‌ها می‌دهد (مشابه MKR در میکر دائو). - توزیع COMP به کاربرانِ وام‌دهنده و وام‌گیرنده منجر به ییلد فارمینگ (Yield Farming) شد: کاربر علاوه بر نرخ بهره، توکن حکمرانی هم دریافت می‌کند. - توکن‌های حکمرانی مدل ارزش‌گذاری مشخصی ندارند و بخشی از قیمتشان از عرضه‌ی محدود و انتظارات مردم (کمیابی) می‌آید؛ مجریان تأکید می‌کنند درباره‌ی ارزش این توکن‌ها اظهار نظر نمی‌کنند. - تفاوت ارزش و قیمت: قیمت را عرضه و تقاضا تعیین می‌کند و لزوماً برابر ارزش نیست. - برخی مدل‌ها مثل درآمد پایه‌ی جهانی (Universal Basic Income) در یونی‌سواپ یا سهیم کردن کاربر در سود پروتکل، توکن حکمرانی را به سهام نزدیک‌تر می‌کنند. - حمله‌ی خون‌آشامی (Vampire Attack): سوشی‌سواپ با گرفتن مالکیت استخرهای نقدینگی یونی‌سواپ و پرداخت پاداش با توکن خودش، نقدینگی را جذب کرد؛ پیکل و پروژه‌های دیگر هم این مدل را دنبال کردند. - خطر تمرکز: پیچیدگی زیاد این سیستم‌ها و امکان تصاحب کنترل حکمرانی با یک فلش لون (نمونه‌ای در میکر دائو مشاهده شد). ### مفهوم دیفای لگو (DeFi Legos) - ابزارهای اقتصادی دیفای مثل آجرهای اولیه روی هم ساخته می‌شوند و آن‌قدر به هم وابسته‌اند که دیدن تصویر کلی و بررسی امنیتی کامل دشوار است. ### نتیجه‌گیری این اپیزود با یک جمع‌بندی از کل سری دیفای بسته می‌شود: از مقایسه‌ی دیفای و فایننس سنتی، استیبل کوین‌ها و دای، دکس‌ها و بازارسازهای خودکار مثل یونی‌سواپ، تا وام‌دهی، فلش لون و حکمرانی غیرمتمرکز. مجریان تأکید می‌کنند هدفشان ترسیم یک تصویر کلی و دادن کلیدواژه‌ها برای مطالعه‌ی بیشتر بوده است؛ این حوزه هنوز در آغاز راه و در حال تکامل است و بسیاری از این مدل‌ها، به‌ویژه ییلد فارمینگ و ارزش‌گذاری توکن‌های حکمرانی، در آینده تغییر خواهند کرد. ادامه‌ی بحث به بخش اوپن مایک موکول شد. ------------ حاضرین این جلسه: - [Mehdi Salehi](https://twitter.com/GreatSaoshyant) - [Reza Nourmohammadi](https://www.instagram.com/rezanmmd/) - [Shayan Eskandari](https://twitter.com/sbetamc) ### قسمت‌های مرتبط - [پروتکل‌های وام‌دهی و کامپاوند (S04E05)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-lending-protocols.html) — این اپیزود مستقیماً ادامه‌ی همان بحث وام‌دهی، کامپاوند و over-collateralization است که در قسمت قبل شروع شد. - [معرفی اقتصاد غیرمتمرکز DeFi (S04E01)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — شروع سری دیفای و توضیح اینکه چرا امور مالی غیرمتمرکز لازم است؛ پیش‌نیاز کل این بحث. - [کوین‌های پایدار و دای (S04E02)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-stable-coins.html) — در این اپیزود مکرراً به دای، میکردائو و مکانیزم وثیقه‌گذاری استیبل‌کوین‌ها ارجاع داده می‌شود. - [بازارسازهای خودکار و یونی‌سواپ (S04E04)](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) — استخرهای نقدینگی، یونی‌سواپ و کرو که پایه‌ی فلش‌لون و یلد فارمینگ‌اند در این قسمت توضیح داده شده‌اند. - [صرافی‌های غیرمتمرکز (S04E03)](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) — صرافی‌های غیرمتمرکز و استخرهای نقدینگی که این اپیزود برای آربیتراژ و فلش‌لون به آن‌ها تکیه می‌کند. - [اتریوم و قراردادهای هوشمند (S01E02)](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — مفهوم سمارت کانترکت و ترنزکشن‌های اتمیک اتریوم که مبنای فلش‌لون و نان‌کاستودیال بودن است. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 خلاصه ی قسمت قبل - 04:20 نقد شدن يا liquidation چيست و چرا به آن نياز داريم؟ - 11:30 كنترل دارايی وثيقه گذاری شده در پلتفرم های وام دهی دست چه كسی است؟ - 17:00 راه حلهای جلوگيری از نقدشدگي - 20:10 مدل های نرخ بهره يا interest rate - 25:00 پروژه های ديگر وام دهی در ديفاي - 28:40 وام های لحظه ای يا Flash loan چيست؟ - 40:28 ظهور پلتفرم های تجميع وام دهی يا lending aggregator ها - 46:30 سيستم های حكمرانی غيرمتمركز يا Decentralized Governance - 01:02:25 جمع بندی و خلاصه ای از قسمت های مختلف ديفاي --- ## EIP (Ethereum Improvement Proposals) & Updating the Chain | فرایند به‌روز‌رسانی پروتکل اتریوم (S05E01) URL: https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html | Episode: S05E01 **Summary:** در قسمت اول فصل پنجم پادکست «شیر یا خط» به سراغ فرایند به‌روزرسانی پروتکل اتریوم می‌رویم و بررسی می‌کنیم که چگونه تغییرات در یک نرم‌افزار غیرمتمرکز و متن‌باز مانند بلاکچین اتریوم شکل می‌گیرد؛ از تاریخچه‌ی استانداردسازی در IETF و RFC گرفته تا PEP پایتون و BIP بیت‌کوین که به پیدایش EIP (Ethereum Improvement Proposal) و EIP-1 انجامید. در این اپیزود انواع EIP (Standard Track شامل Core و Networking و Interface و ERC، Meta و Informational)، استاندارد توکن ERC20، نقش EIP Champion و ویرایشگران و توسعه‌دهندگان هسته، ملاحظات امنیتی یا Security Consideration، جلسات All Core Devs، گروه Cat Herders، کلاینت‌های اتریوم مانند Geth و Nethermind، محیط تست Dev Net و پروسه‌ی هاردفورک‌های اتریوم را توضیح می‌دهیم و درباره‌ی تمرکز و اجماع در تصمیم‌گیری قرارداد هوشمند و شبکه‌ی اتریوم بحث می‌کنیم. **شیر یا خط** **فصل پنجم - قسمت اول** **فرایند به‌روز‌رسانی پروتکل اتریوم** فصل پنجم پادکست «شیر یا خط» را در جولای ۲۰۲۱ و پس از حدود یک سال وقفه دوباره آغاز کردیم و این فصل را به‌طور کامل روی اتریوم متمرکز می‌کنیم؛ نه صرفاً به‌خاطر کوین اتریوم، بلکه به‌خاطر فرایندها و پروسه‌هایی که پیرامون آن شکل گرفته و این‌که بیشترین تعداد توسعه‌دهنده روی این تکنولوژی کار می‌کنند. در این قسمت اول سراغ یک پرسش پایه‌ای می‌رویم: اصلاً تغییرات روی اتریوم چگونه انجام می‌شود و چطور می‌توان در یک نرم‌افزار غیرمتمرکز، تغییری را به منصفانه‌ترین شکل ممکن از ایده تا اجرا رساند؟ The «شیر یا خط» (Shir Ya Khat) podcast opens its fifth season (July 2021) with a deep dive into how protocol changes are proposed, debated, and shipped on Ethereum through EIPs (Ethereum Improvement Proposals), tracing the lineage of open-source governance from the IETF's RFC process and Python's PEP to Bitcoin's BIP before landing on Ethereum's EIP-1 (originated by Amir Taaki and adapted by Martin Becze and Hudson Jameson). The hosts break down the EIP taxonomy—Meta EIPs (like EIP-1 itself), Informational EIPs (e.g., the Smart Contract Weakness Classification), and Standards Track EIPs, which split into Core (EVM logic changes requiring consensus), Networking (peer/mining layers, Swarm, Whisper), Interface (client RPC/APIs), and ERCs (application-layer standards such as the token standard ERC-20 with name, symbol, decimals, balanceOf, transfer, and allowance)—and stress the addition of mandatory security considerations, illustrated by battles to amend the process and by outsourced security audits (e.g., for EIP-7074 and EIP-1559, reviewed by firms like PeckShield). It walks the full workflow—champion, EIP editors (and the Ethereum Cat Herders), draft, last call, final, plus states like stagnant, withdrawn, and living—through the All Core Devs (ACD) calls, Ethereum Magicians, EthResearch, and the ethereum/pm GitHub repo, up to EIP-centric hard forks tested on devnets, testnets (Ropsten, Rinkeby), and mainnet, with the client implementations (Geth's ~85% dominance, OpenEthereum/Parity, Nethermind, Besu, Erigon) effectively casting the votes. The episode contextualizes the upcoming London fork and EIP-1559 fee-burn changes, the difficulty bomb that pressures nodes toward the Proof-of-Work to Proof-of-Stake transition, and Ethereum's reliance on off-chain governance rather than on-chain voting or Bitcoin-style user-activated soft forks. Throughout, the hosts weigh the trade-offs of decentralized decision-making—slower, harder change versus the early-days speed once wielded by Vitalik Buterin and Gavin Wood—and touch on developer culture terms like "YOLO" testnets and "test in production." ## توضیحات اپیزود بحث را از این نقطه شروع می‌کنیم که «تغییر» مفهومی است که در دنیای بیرون از بلاکچین هم زیاد با آن سروکار داریم. در یک شرکت عادی صاحبان سهام (شیرهولدرها) و بورد مدیریتی تصمیم‌گیرنده‌اند و چون مالکیت مشخص است، روند تغییر استریکت‌تر و روشن‌تر است؛ اما با جنبش متن‌باز (open source) با کانسپت تازه‌ای روبه‌رو شدیم: تکه‌کدهایی که صاحب مشخصی ندارند ولی قرار است در طول زمان تغییر کنند. برای همین به راهی نیاز بود که این تغییرات به سورس اصلی برگردد. در این اپیزود این تاریخچه را دنبال می‌کنیم: از IETF که در حدود سال ۱۹۸۶ شکل گرفت و مدل RFC یا Request for Comment را به‌عنوان روش استانداردسازی پروتکل‌های اینترنت مطرح کرد، تا PEP یا Python Enhancement Proposal که همین روند را برای زبان پایتون پیاده کرد، و سپس BIP یا Bitcoin Improvement Proposal که در واقع کپی‌ای از مدل پایتون بود. سپس به خود اتریوم می‌رسیم و توضیح می‌دهیم که EIP یا Ethereum Improvement Proposal (و ERC یا Ethereum Request for Comment) چیست و چرا لازم است؛ چون هر نرم‌افزاری نیاز به تغییر و آپدیت دارد و اتریوم از روز اول یک رودمپ برای فورک‌ها و آپدیت‌های دوره‌ای تعریف کرد. درباره‌ی EIP-1 صحبت می‌کنیم که خودش یک EIP از نوع Meta و در حالت Living است و مانند یک چارچوب یا «انجیل» برای بقیه‌ی EIPها عمل می‌کند؛ این‌که چه کسانی آن را نوشتند، یک EIP برای پذیرش اولیه باید چه مینیمم‌هایی داشته باشد، و چگونه ملاحظات امنیتی (Security Consideration) که در بیت‌کوین و ابتدای اتریوم وجود نداشت، پس از حدود دو سال تلاش و ارائه‌ها به EIP-1 اضافه شد. در ادامه انواع EIP، روند حرکت یک EIP از ایده تا Final، بازیگران اصلی این فرایند، جلسات توسعه‌دهندگان هسته یا All Core Devs، کلاینت‌های مختلف اتریوم، گروه Cat Herders و در نهایت پروسه‌ی پیچیده و سنگین هاردفورک‌های اتریوم را بررسی می‌کنیم و این پرسش را می‌کاویم که آیا تصمیم‌گیری در اتریوم متمرکز است و چرا این مدل برای پروتکلی که نیاز به تغییرات سریع دارد لازم است. ## نکات اصلی بحث‌شده ### چرا به روند تغییرات نیاز داریم و ریشه‌های آن * در شرکت‌های عادی صاحبان سهام و بورد مدیریتی تصمیم می‌گیرند، اما پروژه‌های متن‌باز صاحب مشخصی ندارند و برای بازگرداندن تغییرات به سورس اصلی به یک روند نیاز دارند. * IETF حدود سال ۱۹۸۶ شکل گرفت تا مهندسان و قانون‌گذاران درباره‌ی نحوه‌ی پیاده‌سازی پروتکل‌های اینترنت مانند TCP/IP و DNS تصمیم بگیرند؛ روش کار آن‌ها RFC یا Request for Comment بود. * PEP (Python Enhancement Proposal) همین روند را برای زبان پایتون پیاده کرد و BIP (Bitcoin Improvement Proposal) کپی‌ای از مدل پایتون بود؛ در همین انتقال بخش Security Consideration که پایتون داشت حذف شد. ### EIP-1 و ساختار یک EIP * اولین مسیر برای تغییرات اتریوم را مارتین بکس و سپس هادسون جیمسون با فورک از BIP-1 گذاشتند و EIP-1 را نوشتند. * EIP-1 توضیح می‌دهد یک ایده چگونه پروپوز می‌شود، انواع EIP چیست، پروسه از کجا شروع و به کجا ختم می‌شود و یک EIP برای پذیرش اولیه چه مینیمم‌هایی (فرمت، تست کیس، Formal Specification، Implementation و Security Consideration) باید داشته باشد. * ملاحظات امنیتی یا Security Consideration یعنی بررسی این‌که تغییرِ اضافه‌شده چه سناریوهای ناخواسته‌ای (مثل آندرفلو/آورفلو یا تأثیر روی ماینینگ و شبکه) می‌تواند ایجاد کند؛ این بخش پس از ارائه‌ها و تأییدهای پی‌درپی طی حدود دو سال و در جلسات All Core Devs به EIP-1 اضافه شد. ### انواع EIP * **Standard Track**: تغییرات سنگین که به چهار دسته تقسیم می‌شوند: Core (تغییر لاجیک EVM و کدبیس، نیازمند اجماع/کانسنسس و چالشی‌ترین نوع)، Networking (سطح شبکه و ارتباط ماینرها)، Interface (مثل API/RPC کلاینت‌ها) و ERC (سطح اپلیکیشن). * **Meta EIP**: تغییرات روندی که به خود اتریوم مربوط نیست، مثل خود EIP-1. * **Informational EIP**: حالت اطلاع‌رسانی و کم‌اهمیت‌تر، مثل Smart Contract Weakness Classification که قابل ایگنور کردن است. * در بیت‌کوین BIP-123 نیز تغییرات را به همین چهار دسته تقسیم کرده بود. ### ERC و استاندارد ERC20 * ERCها در سطح اپلیکیشن هستند و به لاجیک اتریوم کاری ندارند؛ استانداردهایی برای نوشتن قرارداد هوشمند تعیین می‌کنند. * ERC20 (یا EIP20) استاندارد توکن است و مشخص می‌کند یک توکن چه آپشن‌هایی مثل نام، سیمبول، تعداد ارقام اعشار، بالانس و ترنسفر باید داشته باشد تا ولت‌ها و قراردادهای دیگر بتوانند با آن کار کنند؛ ویتالیک یکی از نویسندگان آن بود و همین استاندارد راه را برای [ICOها و توکن‌سازی](https://shiryakhat.net/2017/05/blockchain-altcoins-tokens-ico.html) باز کرد. ### روند و بازیگران یک EIP (به‌جز Core) * سه بازیگر اصلی: EIP Champion (صاحب و مسئول جلو بردن ایده)، ویرایشگران یا EIP Editors و متخصصان فنی یا Core Developers. * ایده ابتدا در جاهایی مثل Ethereum Magicians، سابردیت اتریوم، ethresear.ch یا issueهای گیت‌هاب مطرح و بحث می‌شود، پیش از آن‌که به EIP تبدیل شود. * EIP Editorها حق قضاوت (Judge) ندارند؛ فقط منطقی بودن و مطابقت فرمت را چک می‌کنند و یک EIP Number اختصاص می‌دهند و پول‌ریکوئست را مرج می‌کنند. * مراحل: Idea ← Draft ← Last Call (یک تایم‌ویندوی معمولاً چهارده‌روزه) ← Final. حالت‌های دیگر: Stagnant (شش ماه بدون پیشرفت)، Withdrawn (ریجکت) و Living (همیشه قابل تغییر، مثل EIP-1). فقط EIPهای Final در فولدر ریپوی گیت‌هاب قرار می‌گیرند. * گروه EIPIP یا EIP Improvement Process هر دو هفته یک‌بار جلسه دارد و فقط درباره‌ی بهبود خودِ روند EIPها بحث می‌کند. ### جلسات هسته و کلاینت‌ها * جلسات All Core Devs (ACD) هر دو هفته یک‌بار برگزار و به‌صورت پابلیک در یوتیوب پخش می‌شود؛ توسعه‌دهندگان اصلی، اعضای اتریوم فاوندیشن، ریسرچرها و کامیونیتی حضور دارند و هر کلاینت اصلی باید حداقل یک نماینده داشته باشد چون رأی‌گیری اصلی روی کلاینت‌ها انجام می‌شود. * پنج کلاینت اصلی اتریوم: Geth (با زبان Go و پرکاربردترین)، OpenEthereum (سابقاً Parity)، Nethermind، Besu و Erigon؛ برنامه‌ریزی جلسات در ریپوی ethereum/pm انجام می‌شود. ### پروسه‌ی Core EIP و هاردفورک * گروه Cat Herders را هادسون جیمسون اوایل ۲۰۱۹ راه‌اندازی کرد تا هماهنگی و مدیریت هاردفورک‌ها و ارتباط با زیرساخت‌ها (اکسچنج‌ها، ولت‌ها، ماینرها و سرویس‌هایی مثل اینفورا و آلکمی) را برعهده بگیرد؛ اکنون تیم بیکو آن را منیج می‌کند. * پروسه‌ی یک Core EIP: بحث و Draft ← اکسپت اولیه در یک ACD Call ← Implementation اولیه برای راضی کردن کلاینت‌ها ← نوشتن Test Case و Security Review (که گاهی مثل EIP-3074 و [EIP-1559](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) آوت‌سورس می‌شود) ← تست روی Dev Net (اولین آن YOLO بود؛ شبکه‌ای با تعداد کمی نود که برای دیپلوی نیست) ← تست روی تست‌نت‌ها مثل Ropsten و Rinkeby با بلاک‌نامبر مشخص ← در نهایت تعیین بلاک‌نامبر روی مین‌نت. * شرط اصلی برای قبول شدن یک Core EIP و انجام هاردفورک این است که حداقل سه کلاینت مختلف اتریوم آن تغییر را پیاده‌سازی کنند؛ در غیر این‌صورت ریجکت می‌شود. * تاریخچه: در ۲۰۱۵ و اوایل ۲۰۱۶ تعداد کمی توسعه‌دهنده (و در اصل ویتالیک و گوین وود) تصمیم می‌گرفتند؛ سپس با ایده‌ی هاردفورک هر شش ماه یک‌بار در ۲۰۱۹ و بعد مدل EIP-Centric Hard Fork، روند تکامل یافت. ### دیفیکالتی بامب و تمرکز در تصمیم‌گیری * اتریوم آن‌چین گاورننس ندارد و سیگنالینگ آف‌چین است؛ تصمیم اصلی جایی است که کلاینت‌ها ایمپلیمنت را می‌پذیرند و بعد ماینرها آپدیت می‌کنند، و در هر مرحله امکان فورک وجود دارد که پروسه‌ای سنگین است. * Difficulty Bomb با هدف عقب انداختن ماینینگ و سوئیچ از Proof of Work به Proof of Stake در هر آپدیت عقب انداخته می‌شود؛ ایده‌ی «تصمیم‌گیری با عدم عمل» (deciding by no action) نودها را مجبور می‌کند تصمیم بگیرند و آپدیت کنند. * استدلال می‌شود چون اتریوم نیاز به تغییرات سریع و زیاد (مثل مسیر [اتریوم ۲](https://shiryakhat.net/2019/12/devcon5-eth2-censorship.html)) دارد و نمی‌تواند [مثل بیت‌کوین سال‌ها منتظر بماند](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html)، نمی‌تواند کاملاً غیرمتمرکز باشد؛ ویتالیک تصمیم‌گیری را به تیمی از متخصصان واگذار کرد تا یک دوران گذار به سیستم غیرمتمرکزتر طی شود. * فشار روی ماینرها فقط از سمت کامیونیتی نیست: چون کاربران و دپ‌ها (مثلاً تتر که فقط یک زنجیره را ساپورت می‌کند) انتخاب می‌کنند تراکنش‌ها را کجا بفرستند، ماینر به‌تنهایی نمی‌تواند تصمیم بگیرد؛ نمونه‌ی ProgPoW فورکی بود که تا مرحله‌ی آخر آمد ولی ماینرها قبولش نکردند. ### نتیجه‌گیری فرایند به‌روزرسانی اتریوم ترکیبی از میراث RFC و PEP و BIP است که در قالب EIP و EIP-1 نهادینه شده و از ایده تا Final و در نمونه‌ی سنگین Core EIP تا هاردفورک، لایه‌های متعددی از بحث، تست، ملاحظات امنیتی و اجماع کلاینت‌ها را طی می‌کند. این مدل نه کاملاً متمرکز است و نه کاملاً غیرمتمرکز؛ انتخابی آگاهانه است بین سرعت تغییر و غیرمتمرکز بودن، تا شبکه‌ای که ارزش و پروژه‌های زیادی به آن وابسته‌اند بتواند با اطمینان و در عین حال با مشارکت گسترده تکامل پیدا کند. در اپیزودهای بعدی به‌طور خاص سراغ EIPهای مهم مانند EIP-1559 خواهیم رفت. **لینک های این اپیزود:** * EIP20: [https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-20](https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-20) * لیست همه‌ی EIP ها به همراه وضعیت فعلی آنها: [https://eips.ethereum.org/all](https://eips.ethereum.org/all) * فولدر EIP در گیت هاب اتریوم: [https://github.com/ethereum/EIPs](https://github.com/ethereum/EIPs) * اسلایدهای شایان اسکندری در IETF: [https://datatracker.ietf.org/meeting/105/materials/slides-105-hotrfc-11-democratic-improvement-proposals-for-decentralization-projects-01](https://datatracker.ietf.org/meeting/105/materials/slides-105-hotrfc-11-democratic-improvement-proposals-for-decentralization-projects-01) * ارائه‌ی اسلاید ها در IETF: [https://www.youtube.com/watch?v=4pcXftIM_KY&ab_channel=ConsenSysDiligence]( https://www.youtube.com/watch?v=4pcXftIM_KY&ab_channel=ConsenSysDiligence) * محل های بحث و گفتگوی اولیه در مورد ایده ها: * [https://ethresear.ch/](https://ethresear.ch/) * [https://ethereum-magicians.org/](https://ethereum-magicians.org/) * [https://github.com/ethereum/EIPs/issues](https://github.com/ethereum/EIPs/issues) * EIP1 : [https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1](https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1) * وبسایت Cat Herders: [https://ethereumcatherders.com/](https://ethereumcatherders.com/) * رپو مدیریتی برای برگزاری ACD call ها: [https://github.com/ethereum/pm](https://github.com/ethereum/pm) ### قسمت‌های مرتبط - [EIP-1559 و فورک لندن](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) — ادامه مستقیم همین قسمت؛ در متن بارها به EIP-1559 و فورک لندن به‌عنوان نمونه‌ی کور EIP اشاره شد. - [هاردفورک دنکون](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) — نمونه‌ی عملی همان فرایند کور EIP و هاردفورک اتریوم که اینجا توضیح داده شد. - [هاردفورک پکترا](https://shiryakhat.net/2025/03/ethereum-pectra-upgrade.html) — کاربرد واقعی روند EIP و هاردفورک محور در به‌روزرسانی پروتکل اتریوم. - [فورک بیت‌کوین و سگویت/BIP148](https://shiryakhat.net/2017/10/blockchain-usecases-social-pathology.html) — بحث BIP و گاورننس آفچین و یوزر-اکتیویتد سافت‌فورک که در این قسمت با روند اتریوم مقایسه شد. - [چه فورکی، انشعابات بیت‌کوین](https://shiryakhat.net/2017/11/what-the-fork-part-1.html) — ریشه‌ی فورک در دنیای اوپن‌سورس و مدل BIP بیت‌کوین که مبنای EIP اتریوم است. - [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — معرفی پایه‌ی اتریوم و EVM که پیش‌نیاز درک تغییرات کور EIP روی این پروتکل است. --- ## EIP-1559 Let it Burn | ساختار فی در شبکه اتریوم (S05E02) URL: https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html | Episode: S05E02 **Summary:** در این قسمت از پادکست شیر یا خط به بررسی EIP-1559 و فورک لندن در بلاکچین اتریوم می‌پردازیم و توضیح می‌دهیم که چرا اصلاً کارمزد (فی) در شبکه‌های بلاکچینی لازم است و چگونه به‌عنوان ابزاری برای جلوگیری از اسپم شبکه و پاداش ماینرها عمل می‌کند. مفاهیم گس (Gas)، گس لیمیت، گس پرایس و بلاک گست لیمیت را شرح می‌دهیم و مدل قدیمی حراج قیمت اولی (First Price Auction) و معایب آن مانند اوورپی، نوسان کارمزد و نبود قابلیت پیش‌بینی را بررسی می‌کنیم. سپس ساختار جدید فی پس از فورک لندن شامل بیس فی (Base Fee)، مکس فی، ماینر تیپ و مکانیزم سوزاندن کارمزد (Burn) و بلاک سایز الاستیک با تارگت ۱۵ میلیون گس را توضیح می‌دهیم. در پایان درباره تأثیرات اقتصادی EIP-1559، کاهش درآمد ماینرها، خاصیت ضدتورمی و دیفلیشنری اتر و نقش آن به‌عنوان پیش‌زمینه‌ای برای پروف او استیک و مرج صحبت می‌کنیم. **شیر یا خط** **[فصل پنجم - قسمت دوم](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html)** **EIP-1559 Let it Burn: ساختار فی در شبکه اتریوم** ------------------------------------------------------- در این اپیزود ساختار فی در [بلاکچین اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) را شرح دادیم. نحوه‌ی انتخاب تراکنش‌ها توسط ماینرها و حراج قیمت اولی را بررسی کردیم. از معایب و دلایل لزوم تغییر این مدل صحبت کردیم و در نهایت EIP-1559 را شرح دادیم و گفتیم چگونه ساختار پرداخت فی در شبکه‌ی اتریوم را دگرگون می‌کند. EIP-1559 and the London hard fork are the focus of this season 5, episode 2 of the Shir Ya Khat podcast, which explains how Ethereum's transaction fee structure works and why it was overhauled. The hosts first ground the discussion in fundamentals—how fees originated in Bitcoin as an anti-spam and denial-of-service defense and a miner reward, how blocks must be resource-limited in permissionless decentralized networks, and how Ethereum introduced gas as a unit of miner "effort" measured across EVM opcodes (e.g., 21,000 gas for an ether transfer), with the legacy model built on gas price, gas limit, and a first-price auction that caused overpaying, fee volatility, poor UX, and unpredictable confirmation times. They then unpack EIP-1559's split of fees into a mandatory base fee and an optional miner tip (priority fee), the max fee parameter and refund of unused base fee, and the algorithmically adjusted base fee that rises or falls up to 12.5% per block against a variable, elastic block size with a 15-million-gas target and a 30-million-gas cap to gauge network congestion. A central theme is that the base fee is burned rather than paid to miners—both to prevent miners from gaming and spamming the network to inflate fees and as a monetary-policy change that removes ETH from supply, drawing comparisons to Avalanche, Polkadot, Vitalik Buterin's 2018 block-space-market/elastic-block-size proposal, and Tim Roughgarden's research. Finally, the episode weighs the implications: reduced miner revenue, greater fairness shifting value toward ETH holders, the smooth Layer 1 upgrade despite miner opposition (supporteip1559.org vs. stopeip1559.org), the deflationary narrative, and how burning fees laid groundwork for Ethereum's move to Proof of Stake and the Merge, with a forthcoming discussion of MEV and miner tips teased for the next episode. ## توضیحات اپیزود در این اپیزود عمیق و تخصصی، به بررسی یکی از مهم‌ترین [پیشنهادات بهبود اتریوم](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) یعنی EIP-1559 می‌پردازیم. این پیشنهاد که تغییر بنیادینی در نحوه‌ی محاسبه و پرداخت کارمزد تراکنش‌ها ایجاد کرد، نه تنها مشکلات فنی موجود را حل کرده بلکه تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد اتر و [درآمد ماینرها](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) داشته است. ## نکات اصلی بحث‌شده: * لزوم پرداخت فی در شبکه‌های غیرمتمرکز * دلیل [محدود سازی حجم بلاک ها](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) * فی در اتریوم به چه مواردی ارتباط دارد * گس و قیمت گس * محدودیت بلاک گس در نسخه‌ی فعلی اتریوم * جدول گس مربوط به Opcode ها و تغییرات آن در طول زمان * مقایسه گس مصرفی مورد نیاز برای محاسبات و حافظه * مدل فعلی پرداخت فی در شبکه‌ی اتریوم (First Price Auction) * مدل‌های دیگر حراجی * مشکلات سیستم فعلی پرداخت فی در اتریوم * کارا نبودن سیستم فعلی به لحاظ اقتصادی * مشکلات رابط کاربری (برای کاربر و والت و اکسچنج) * مدل پیش بینی متامسک برای قیمت گس * لزوم تغییر در مدل فعلی و EIP 1559 * شکسته شدن فی به Base Fee و Miner tip * base fee چیست؟ * در چه شرایطی تغییر می‌کند * تابع تغییر بیس فی * چرا بیس فی سوزانده میشود؟ آیا راهکار دیگری وجود دارد؟ * نیاز به اضافه شدن مکانیزمی برای سنجش میزان شلوغی شبکه * سایز متغیر بلاک ها (تارگت بلاک لیمیت و ماکس بلاک لیمیت) * رابطه‌ی Max Fee با Base Fee چیست؟ * Miner tip یا Priority fee چیست؟ * پیامد های EIP 1559 * کم شدن درآمد ماینرها (جستجو برای پیدا کردن منابع درآمد دیگر) * فشار deflationary بر اتر * لزوم پرداخت اتر برای تراکنش ها * آیا تغییری در MEV خواهیم داشت؟ ## حاضران در این قسمت: * شایان اسکندری: [shayan.es](https://shayan.es) ## منابع و لینک‌های ذکرشده ### اسناد فنی و پیشنهادات: - EIP-1559: [eips.ethereum.org/EIPS/eip-1559](https://eips.ethereum.org/EIPS/eip-1559) - مقاله‌ی Tim Roughgarden در مورد EIP-1559: [timroughgarden.org/papers/eip1559.pdf](https://timroughgarden.org/papers/eip1559.pdf) - اولین بلاگ پست ویتالیک در مورد مدل‌های مختلف فی: [ethresear.ch/t/first-and-second-price-auctions-and-improved-transaction-fee-markets/2410](https://ethresear.ch/t/first-and-second-price-auctions-and-improved-transaction-fee-markets/2410) ### ابزارها و داشبوردها: - Watch the Burn: [watchtheburn.com](https://watchtheburn.com) - Ultrasound Money: [ultrasound.money](https://ultrasound.money) - EtherChain Burn Tracker: [etherchain.org/burn](https://etherchain.org/burn) - Eth Burned Info: [ethburned.info](https://ethburned.info) ### منابع فنی گس و Opcode: - Go-Ethereum Protocol Parameters: [github.com/ethereum/go-ethereum/blob/master/params/protocol_params.go](https://github.com/ethereum/go-ethereum/blob/master/params/protocol_params.go) - Gas Costs Spreadsheet: [docs.google.com/spreadsheets](https://docs.google.com/spreadsheets/d/1n6mRqkBz3iWcOlRem_mO09GtSKEKrAsfO7Frgx18pNU/edit#gid=0) ### مقالات و تحلیل‌ها: - رشته تویت پارادایم در مورد EIP-1559: [twitter.com/paradigm/status/1423359009252265986](https://twitter.com/paradigm/status/1423359009252265986) - توضیحی درباره‌ی Ultrasound Money: [twitter.com/drakefjustin/status/1377321252445167628](https://twitter.com/drakefjustin/status/1377321252445167628) - BitGo: چالش‌های تخمین فی بیت‌کوین: [blog.bitgo.com/the-challenges-of-bitcoin-transaction-fee-estimation-e47a64a61c72](https://blog.bitgo.com/the-challenges-of-bitcoin-transaction-fee-estimation-e47a64a61c72) ### فروم‌های جامعه: - Support EIP-1559: [supporteip1559.org](https://supporteip1559.org) - Stop EIP-1559: [stopeip1559.org](https://stopeip1559.org) --- ### زمان‌بندی اپیزود *زمان‌بندی دقیق این اپیزود در حال آماده‌سازی است.* --- ### قسمت‌های مرتبط - [فرایند به‌روزرسانی پروتکل اتریوم (EIP‌ها)](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) — قسمت اول همین سری فصل پنج و پیش‌نیاز مستقیم؛ در همین اپیزود بارها بهش ارجاع می‌دن که «اپیزود اول درباره نحوه تغییر از ایده تا اجرا» بود. - [اتریوم، کامپیوتر غیرمتمرکز](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — مفاهیم پایه‌ای مثل ورد کامپیوتر، EVM، استیت و اکانت‌بالانس که برای درک گس و ساختار فی لازمه، همه در این اپیزود توضیح داده شده. - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — در اپیزود صراحتاً به اپیزود سگویت ارجاع می‌دن برای بحث محدودیت حجم بلاک بیتکوین و فرق بایت و ویرچوال بایت. - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — بخش زیادی از اپیزود درباره محدودیت حجم بلاک در بیتکوین و مقایسه‌ش با محدودیت مبتنی بر گس در اتریومه که ریشه‌اش در همین بحث بلاک‌سایزه. - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — نقش ماینرها، پاداش بلاک، انتخاب تراکنش‌ها و درآمد ماینرها محور اپیزوده که مبانی‌ش در اپیزود ماینینگ و PoW توضیح داده شده. - [هاردفورک دنکون اتریوم](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) — ادامه داستان هاردفورک‌ها و EIP‌های مهم اتریوم بعد از مرج و پروف‌آف‌استیک که در انتهای این اپیزود بهش اشاره می‌شه. --- ## Scalability, The Blockchain's Bottleneck | مقیاس‌پذیری گلوگاهی در بلاکچین‌ها (S06E01) URL: https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html | Episode: S06E01 **Summary:** در قسمت اول فصل ششم پادکست «شیر یا خط» با موضوع مقیاس‌پذیری (Scalability) در بلاکچین‌ها همراه مهدی و حمید بررسی می‌کنیم چرا شبکه‌هایی مانند بیت‌کوین و اتریوم در تعداد تراکنش بر ثانیه (TPS) محدودیت دارند و این گلوگاه از کجا می‌آید. سه محدودیت اصلی نودها یعنی محاسبات (Computation)، حجم ذخیره‌سازی (Storage) و پهنای باند (Bandwidth) را کالبدشکافی می‌کنیم، مثلث سه‌گانه‌ی بلاکچین یا Blockchain Trilemma (عدم تمرکز، امنیت و مقیاس‌پذیری) را که ویتالیک مطرح کرده توضیح می‌دهیم و نقش قرارداد هوشمند، استیت اتریوم، فست‌سینک و دیتا اویلیبیلیتی را روشن می‌کنیم. در ادامه دسته‌بندی راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری شامل افزایش سایز بلاک، بهینه‌سازی و سگویت (SegWit)، شاردینگ (Sharding) و اشاره به زیرو نالج پروف، لایتنینگ، سولانا، کاردانو و پولکادات را مرور می‌کنیم. **شیر یا خط** **[فصل ششم - قسمت اول](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html)** **مقیاس‌پذیری٫ گلوگاهی در بلاکچین‌ها** ------------------------------------------------------- فصل جدید «شیر یا خط» را با موضوعی کلیدی آغاز می‌کنیم: مقیاس‌پذیری یا همان اسکیلیبیلیتی در بلاکچین‌ها. مهدی و حمید در این قسمت که در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۱ ضبط شده، پیش از ورود به برنامه‌های آینده‌ی اتریوم، پایه‌ای‌ترین پرسش را پاسخ می‌دهند: اصلاً مقیاس‌پذیری چیست، چرا برای بلاکچین‌ها یک چالش جدی است و چه راه‌حل‌هایی تا امروز برای آن ارائه شده است. این اپیزود نقطه‌ی شروع سفری است که در طول فصل، پله‌پله اتفاقات گذشته و آینده‌ی اسکیل کردن اتریوم را دنبال خواهد کرد. Here is the summary paragraph: This season-opening episode of Shir ya Khat (Heads or Tails) introduces scalability as the fundamental bottleneck facing blockchains like Bitcoin and Ethereum, explaining why low transactions-per-second (TPS) limits how many people can use a decentralized network compared to centralized services like AWS. The hosts (Mehdi and Hamid) detail why blockchains must impose block-size and gas limits, tracing them to three node constraints—computation (verification, UTXOs, Ethereum's smart-contract state and Turing-complete EVM), storage (chainstate vs. state databases, Merkle trees), and bandwidth (gossip protocol propagation, block-size wars)—and stress the importance of keeping node syncing (including Ethereum's fast sync) feasible so new validators can join without centralizing the network or being vulnerable to DoS attacks. Central to the discussion is Vitalik Buterin's blockchain trilemma, the trade-off between decentralization, security, and scalability, illustrated with examples such as BNB Smart Chain and Solana sacrificing decentralization for higher TPS, and Lightning Network sacrificing data availability (and thus security) for off-chain scaling. The episode frames data availability, custodial risk, and self-custody (private keys and mnemonic seed phrases) as security concerns, and points to advances in cryptography—zero-knowledge proofs and the Mina Protocol's recursive proofs—as the only genuine way to push past the trilemma's limits. It then surveys Layer 1 scaling solutions, contrasting the flawed approach of increasing block size (referencing the Bitcoin block-size war) with optimization via SegWit (segregating signatures into a separate Merkle tree) and sharding (Ethereum 2.0's 64 shards plus a beacon chain, along with Cardano's CCL and Polkadot's parachains using XCMP cross-chain messaging). Setting up the season ahead, the hosts outline three broad categories of scaling—Layer 1 blockchain-logic changes, Layer 1 consensus changes, and Layer 2 solutions—while touching on account abstraction (EIP-3074), EIP-1559's elastic block size, and composability challenges to be explored in future episodes. ## توضیحات اپیزود گفت‌وگو با یک تعریف کلی از مقیاس‌پذیری آغاز می‌شود؛ درست مانند استارتاپ‌ها که موفقیتشان به توانایی اسکیل کردن گره خورده است. اسکیل کردن یعنی بتوانیم همان کیفیت مطلوب سرویس را با حداقل تغییر به تعداد بسیار بزرگ‌تری از کاربران ارائه دهیم، بدون آنکه با اضافه شدن یک کاربر مجبور به تغییر کل سیستم یا تحمل هزینه‌ی گزاف شویم. در بلاکچین هم دقیقاً همین دغدغه وجود دارد: ما شبکه‌هایی می‌خواهیم که تعداد افراد بسیار زیادی بتوانند همزمان با آن‌ها کار کنند، حال آنکه بیت‌کوین و اتریوم در تعداد تراکنش بر ثانیه محدودند و به همین دلیل هنوز اسکیلیبل نیستند. محور اصلی بحث این است که چرا ما اساساً مجبوریم بلاکچین را محدود کنیم؛ برخلاف سرویس‌هایی مانند AWS که چنین مشکلی ندارند. مهدی سه دلیل بنیادی برای این محدودیت‌ها را که همگی از جنس محدودیت‌های نودها هستند تشریح می‌کند: محاسبات (Computation)، ذخیره‌سازی (Storage) و پهنای باند (Bandwidth). چون تک‌تک نودها باید تراکنش‌ها را وریفای، محاسبه و ذخیره کنند و بلاک‌ها را در شبکه پروپاگیت کنند، اگر بار سیستم بیش از اندازه بالا برود، نودها از شبکه بیرون می‌افتند و به‌ویژه فرایند سینک شدن یک نود جدید ــ که باید بلاک‌های قبلی را بگیرد و وریفای کند ــ به شدت دشوار می‌شود. همین‌جا تفاوت طراحی بیت‌کوین (که محدودیتش از جنس بلاک سایز است) و اتریوم (که به‌خاطر [قراردادهای هوشمند](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) و استیت، هم محاسبات و هم استوریج سنگین دارد) روشن می‌شود. سپس به چارچوب فکری کلیدی این حوزه می‌رسیم: مثلث سه‌گانه‌ی بلاکچین یا Blockchain Trilemma که ویتالیک مطرح کرده و می‌گوید ما همیشه بین عدم تمرکز (Decentralization)، امنیت (Security) و مقیاس‌پذیری (Scalability) در حال ترید-آف هستیم. مجری‌ها تأکید می‌کنند که این مثلث را باید در کانتکست هر شبکه و با توجه به فانکشنالیتی آن سنجید و مثلاً نمی‌توان بیت‌کوین را با اتریوم مقایسه کرد. در پایان، دسته‌بندی سه‌گانه‌ی راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری معرفی و اولین دسته به‌طور کامل باز می‌شود؛ ادامه‌ی راه‌حل‌ها به قسمت بعد موکول می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### مقیاس‌پذیری چیست و چرا مهم است؟ * اسکیل کردن یعنی ارائه‌ی همان کیفیت مطلوب سرویس به تعداد بسیار بزرگ‌تری از کاربران، بدون تغییر کل سیستم یا هزینه‌ی گزاف با هر کاربر جدید. * در بلاکچین‌ها معیار اصلی، تعداد تراکنش بر ثانیه (TPS) است و بیت‌کوین و اتریوم در این معیار محدودند. * هدف، افزایش TPS در همان حجم ثابت و همان محدودیت‌هاست، بدون آنکه به مرکزی شدن (سنترال شدن) منجر شود. ### سه محدودیت اصلی نودها * **محدودیت محاسباتی (Computation):** تک‌تک نودها باید تراکنش‌ها را وریفای و محاسبه کنند؛ در بیت‌کوین این بار سبک است (خرج شدن UTXOها)، اما در اتریوم به‌خاطر قراردادهای هوشمند بسیار سنگین است. * **محدودیت حجم بلاکچین (Storage):** نودها باید تمام دیتا را ذخیره کنند؛ نباید بگذاریم حجم بلاکچین به‌صورت نمایی رشد کند وگرنه نودها از شبکه خارج می‌شوند. * **محدودیت پهنای باند (Bandwidth):** بلاک‌ها و تراکنش‌ها باید به‌صورت پی‌تو‌پی در شبکه پخش (پروپاگیت) شوند؛ بلاک‌های بزرگ در بازه‌ی زمانی کوتاه در بسیاری از نقاط دنیا قابل جابه‌جایی نیستند. * نکته‌ی مهم: نود در حالت عادی باید تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد CPU مصرف کند تا در زمان سینک شدن یا حمله‌ی DoS دچار اورلود نشود؛ در بلاکچین «ری‌استارت» وجود ندارد (نمونه‌اش ری‌استارت‌های سولانا که یعنی فدا کردن عدم تمرکز). ### تفاوت طراحی بیت‌کوین و اتریوم * بیت‌کوین ترجیح داده یک سیستم آرام و بدون مشکل داشته باشد و لایه‌های بالاتر را ولو مرکزی روی آن بسازد. * اتریوم از ابتدا کامپیوتیشن قراردادهای هوشمند را در لایه‌ی اصلی قرار داده و به همین دلیل مقداری از عدم تمرکز را فدا کرده تا لایه‌ی محاسبات را داشته باشد. * در بیت‌کوین از مدل قدیمی (سقف یک مگابایت) به سگویت رسیدیم و امروز حجم بلاک تقریباً چهار مگابایت است؛ در اتریوم پس از [EIP-1559](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) مدل الاستیک بلاک سایز اضافه شد (پیش‌تر سقف ۱۵ میلیون گس بود). * فست‌سینک در اتریوم استیت را از نود دیگری می‌گیرد و هدرها را چک می‌کند؛ برخی بیت‌کوینرها به آن ایراد می‌گیرند، اما مانند اتفاق پس از سگویت، وریفیکیشن به شکل غیرمستقیم انجام می‌شود. ### مثلث سه‌گانه‌ی بلاکچین (Trilemma) * سه رأس مثلث: عدم تمرکز (Decentralization)، امنیت (Security) و مقیاس‌پذیری (Scalability)؛ افزایش یکی معمولاً به فدا شدن یکی یا دو تای دیگر می‌انجامد. * این مثلث درباره‌ی فیچر و فانکشنالیتی حرفی نمی‌زند؛ پس نباید بیت‌کوین (فانکشنالیتی محدود) را با اتریوم (زبان تقریباً تورینگ کامل) در آن مقایسه کرد ــ مثل مقایسه‌ی گلابی با سیب‌زمینی. * مثال‌ها: سولانا عدم تمرکز و امنیت را برای مقیاس‌پذیری فدا می‌کند؛ فدا کردن دیتا اویلیبیلیتی (مثل نگه‌داری پول توسط خود فرد یا اکسچنج) معادل فدا کردن امنیت است و در بلندمدت به مرکزی شدن ختم می‌شود. * تنها گیم‌چنجری که می‌تواند این مثلث را جابه‌جا کند، پیشرفت‌های بنیادی ریاضی و رمزنگاری است؛ مانند زیرو نالج پروف. به عنوان نمونه به مینا پروتکل (Mina) که با زیرو نالج پروف حجم دیتا را کم می‌کند و [به لایتنینگ اشاره شد](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html). ### دسته‌بندی راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری * **راه‌حل‌های لایه‌ی اول در سطح منطق بلاکچین** — تغییر خود منطق بلاکچین برای اسکیلیبل‌تر شدن. * **راه‌حل‌های لایه‌ی اول در سطح اجماع (Consensus)** — که در قسمت بعد بررسی می‌شود. * **راه‌حل‌های لایه‌ی دوم (Layer 2).** ### افزایش سایز بلاک؛ چرا راه‌حل خوبی نیست * ساده‌ترین ایده افزایش سایز بلاک (یا بلاک گس لیمیت در اتریوم) است، اما به مرکزی شدن منجر می‌شود. * استوریج مورد نیاز به‌صورت نمایی گران می‌شود، کامپیوتیشن بالا می‌رود و سینک شدن نودهای جدید به شدت سخت می‌شود؛ ضمن اینکه پروپاگیت بلاک‌های بزرگ شبکه را ناپایدار و دچار فورک می‌کند. * این راه‌حل واقعاً مقیاس‌پذیری نیست: با هر تعداد کاربر جدید باز باید بلاک را بزرگ‌تر کرد. تاریخچه‌ی این دعوا در [بلاک سایز وار و هارد فورک بیت‌کوین در ۲۰۱۷](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) مفصل است. ### بهینه‌سازی و سگویت (SegWit) * به‌جای بزرگ کردن بلاک، از محدودیت‌های موجود بهینه‌تر استفاده می‌کنیم؛ [سگویت سیگنیچرها را از تراکنش جدا کرد](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html). * سیگنیچرها با رابطه‌ی یک‌به‌یک با تراکنش‌ها چیده شده و مرکل روت آن‌ها داخل کوین‌بیس ترنزکشن قرار می‌گیرد؛ در نتیجه حجم تراکنش‌ها کمتر و تراکنش‌های بیشتری در همان محدودیت جا می‌شود. * به همین دلیل استفاده از آدرس سگویت کارمزد (فی) کمتری دارد؛ نودهای پست‌سگویت تا حدود چهار مگابایت داده جا می‌دهند و این تغییر به شکل سافت‌فورک انجام شد. ### [شاردینگ](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) (Sharding) * روش اصلی مقیاس‌پذیری در اتریوم ۲؛ مانند تقسیم یک بلاکچین به مثلاً ۶۴ بلاکچین کنار هم که یک بیکن چین بر آن‌ها مسلط است و آن‌ها را هماهنگ می‌کند. * مشکل کلیدی، کامپوزیبلیتی (Composability) است؛ ارتباط بین شاردهای مختلف باید حل شود و اتریوم فاندیشن به‌شدت روی آن کار می‌کند. * شاردینگ مقداری عدم تمرکز را فدا می‌کند؛ پرسش فلسفی این است که چند شارد داشته باشیم و تا کجا این ترید-آف را بپذیریم. * نمونه‌های پیاده‌سازی همین کانسپت: کاردانو (لایه‌ی محاسباتی CCL) و پولکادات (پاراچین‌ها که با پروتکل‌های XMP با هم در ارتباط‌اند)؛ در اتریوم ۲ نیز انواع XMP در دست بررسی است. ### نتیجه‌گیری ما مجبوریم بلاکچین را از سه جنس استوریج، کامپیوتیشن و پهنای باند محدود کنیم تا بلاکچین باقی بماند، و این محدودیت مستقیماً از مثلث سه‌گانه‌ی عدم تمرکز، امنیت و مقیاس‌پذیری ناشی می‌شود. بلاکچین‌های مختلف نقاط متفاوتی از این طیف را بر اساس فانکشنالیتی و نیازشان انتخاب می‌کنند و وجود این تنوع ــ به‌جای نگاه صفر و یکی به عدم تمرکز ــ برای آینده‌ی این حوزه ارزشمند است؛ اشتباه آنجاست که پروژه‌ها خود را غیرمتمرکزتر از آنچه هستند بازاریابی می‌کنند. سه دسته راه‌حل مقیاس‌پذیری معرفی شد و اولین دسته (لایه‌ی اول در منطق بلاکچین) با سه روش افزایش سایز بلاک، بهینه‌سازی و شاردینگ باز شد؛ راه‌حل‌های لایه‌ی اجماع و لایه‌ی دوم به قسمت‌های بعدی همین فصل موکول می‌شود. **لینک های این اپیزود:** * [کتاب درباره مسئله بلاک سایز در بیت‌کوین](https://bitcoind.me/blobs/books/tarikhcheye-uasf-bitcoind_me.pdf): https://bitcoind.me/blobs/books/tarikhcheye-uasf-bitcoind_me.pdf * [رشته توییت حمید و مقاله مهدی درباره state اتریوم](https://twitter.com/newbateni2/status/1390552706906038275?s=20): https://twitter.com/newbateni2/status/1390552706906038275?s=20 * [حافظه‌ی (Storage) قرارداد های هوشمند اتریوم](https://smartcontract.coiniran.com/t/storage/194) : https://smartcontract.coiniran.com/t/storage/194 * سایت [ethresearch](http://ethresear.ch) : http://ethresear.ch ### قسمت‌های مرتبط - [مقیاس‌پذیری - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) — ادامه‌ی مستقیم همین بحث؛ راهکارهای لایه اجماع و لایه دوم که در پایان این اپیزود وعده داده شد. - [EIP-1559 و ساختار فی](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) — در اپیزود به‌صراحت به آن ارجاع می‌دهند؛ مبنای بحث گس‌لیمیت و محدودیت بلاک اتریوم. - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — سگویت به‌عنوان راهکار بهینه‌سازی و لایتنینگ به‌عنوان لایه دوم، هر دو در این اپیزود بررسی شدند. - [فورک و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — جنگ بلاک‌سایز و افزایش سایز بلاک به‌عنوان اولین راهکار مقیاس‌پذیری در همین اپیزود مطرح شد. - [لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) — همان راهکار لایه دومی که در اپیزود به‌عنوان دسته سوم مقیاس‌پذیری معرفی شد. - [سگویت و BIP148](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — محدودیت حجم بلاک و سگویت که در بحث بهینه‌سازی و چهار مگابایت شدن بلاک بیت‌کوین اشاره شد. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 مقیاس‌پذیری چیست؟ چرا مقیاس‌پذیری مهم است؟ - 04:40 چرا در بلاکچین‌ها مشکل مقیاس‌پذیری داریم؟ - 23:40 مثلث سه‌گانه بلاکچین‌ها یا blockchain Trilemma - 36:15 دسته‌بندی راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری - 38:30 افزایش سایز بلاک ساده‌ترین راه‌حل مقیاس پذیری - 44:00 بهینه‌سازی در استفاده از محدودیت‌های تعریف شده در بلاکچین‌ها - 49:17 شاردینگ و مشکلات آن --- ## Scalability, The Blockchain's Bottleneck - Part 2 | مقیاس‌پذیری گلوگاهی در بلاکچین‌ها (S06E02) URL: https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html | Episode: S06E02 **Summary:** در قسمت دوم از فصل ششم پادکست «شیر یا خط»، راهکارهای مقیاس‌پذیری در بلاکچین‌ها از طریق تغییر مدل اجماع و راهکارهای لایه دومی بررسی می‌شود؛ از مدل‌های اجماع Proof of Authority، Delegated Proof of Stake و اجماع سریع Avalanche گرفته تا کانال‌های پرداخت، شبکه‌ی لایتنینگ، استیت‌چنل‌ها، ساید‌چین‌ها و کامیت‌چین‌هایی مانند Polygon. سپس با تمرکز بر اتریوم، رول‌آپ‌ها به‌عنوان اصلی‌ترین راهکار مقیاس‌پذیری معرفی و تفاوت Optimistic Rollup و ZK-Rollup همراه با مفاهیم در دسترس بودن اطلاعات (Data Availability) و مشوق‌های سیستمی شرح داده می‌شود. این اپیزود مروری جامع بر بلاکچین، مدل اجماع، قرارداد هوشمند و آینده‌ی لایه‌های دوم اتریوم و بیتکوین ارائه می‌دهد. **شیر یا خط** **[فصل ششم - قسمت دوم](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html)** **مقیاس‌پذیری گلوگاهی در بلاکچین‌ها (۲)** در دومین قسمت از فصل ششم «شیر یا خط»، مهدی و حمید سراغ ادامه‌ی بحث مقیاس‌پذیری (Scaling) رفته‌اند و این‌بار دو دسته‌ی بزرگ از راهکارها را مرور می‌کنند: تغییر مدل اجماع بلاکچین و راهکارهای لایه دومی. هدف این اپیزود یک جمع‌بندی کلی است تا در قسمت‌های بعدی بتوان تک‌تک راهکارها را با جزئیات کالبدشکافی کرد و دید کدام‌یک در چه شرایطی بهتر عمل می‌کند. This episode (S06E02 of Shir Ya Khat) is the second part of a deep dive into blockchain scalability, focusing on Ethereum and Bitcoin scaling solutions beyond the Layer 1 logic changes covered in Part 1, framed around the blockchain trilemma of decentralization, security, and scalability. The hosts first examine scaling via consensus model changes—contrasting the slow, permissionless Proof of Work with faster alternatives like Proof of Authority (BNB Smart Chain, Hyperledger Besu), Proof of Stake with BFT and committee/leaderboard selection, and Delegated Proof of Stake (Tron, EOS) along its centralization spectrum—while also touching on Avalanche's random-sampling consensus, DAG-based DLTs, and delegation in Cardano and Polkadot. The bulk of the discussion covers Layer 2 approaches that use the base chain as a settlement layer, walking through one-way payment channels, HTLC-based routing, and payment networks like Lightning, including invoices/hashes, stateless vs. stateful (source-based, onion) routing borrowed from Tor, and Lightning's liquidity, inbound-capacity, hub-centralization, and data-availability limitations. It then surveys state channels (gaming, composability issues), sidechains (xDai, Stacks, Rootstock, wrapped pegs), commit chains and Plasma (Polygon/Matic validators, slashing, the punishment-incentive and data-availability problems), and Bitcoin's Stack Chains and colored-coins debate. Finally, it explains rollups as hybrid Layer 2 that separate computation from storage—optimistic rollups (Arbitrum, Optimism) with fraud proofs, Merkle/state roots, sequencers, and week-long finality windows plus exit liquidity (Hop, Across), versus zk-rollups using zero-knowledge validity proofs and zk-SNARKs (zkSync) for instant finality despite EVM compatibility and proving-cost challenges. The hosts argue data availability and universal fraud-detection incentives are the defining requirements of a true Layer 2 and predict zk-proofs will eventually dominate scaling across networks. ## توضیحات اپیزود اپیزود با یک مرور سریع بر [قسمت قبل](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) آغاز می‌شود؛ جایی که مثلث سه‌گانه‌ی بلاکچین یعنی غیرمتمرکز بودن (Decentralization)، امنیت (Security) و مقیاس‌پذیری (Scalability) معرفی شد و این نکته که با بهبود یکی از این‌ها معمولاً باید دو مورد دیگر را تا حدی قربانی کرد. همچنین تأکید شد که مقایسه‌ی بلاکچین‌ها باید در بستر کارکرد (Functionality) آن‌ها انجام شود و مثلاً نمی‌توان لایه دوی اتریوم را از این جهت با [خودِ اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) مقایسه کرد. در قسمت قبل دسته‌ی اول راهکارها یعنی تغییر در لایه‌ی منطق بلاکچین (افزایش سایز بلاک، بهینه‌سازی و شاردینگ) بررسی شده بود. در بخش نخست این قسمت، دسته‌ی دوم یعنی مقیاس‌پذیری از طریق تغییر مدل اجماع بررسی می‌شود. توضیح داده می‌شود که چرا [Proof of Work](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) کند است — چون همه‌ی نودها باید تک‌تک تراکنش‌ها و بلاک‌ها را وریفای کنند و در اتریوم به‌دلیل نیاز به بررسی تغییر استیت این کار سنگین‌تر است — و چگونه محدود کردن تعداد نودها در مدل‌هایی مانند Proof of Authority سرعت را بالا می‌برد اما تمرکز را افزایش می‌دهد. سپس Proof of Stake، مفهوم Byzantine Fault Tolerance و آستانه‌ی ۶۶٪، استفاده از کمیته و لیدربورد، مدل Delegated Proof of Stake (مانند ترون و EOS) و مدل اجماع بسیار سریع Avalanche با ایده‌ی Random Sampling معرفی می‌شوند. در پایان این بخش، به DLTها و ساختارهای مبتنی بر DAG به‌عنوان مواردی که دیگر بلاکچینِ کنونیکال محسوب نمی‌شوند اشاره می‌شود. بخش دوم اپیزود به راهکارهای لایه دومی اختصاص دارد؛ ایده‌ی استفاده از بلاکچین اصلی به‌عنوان لایه‌ی توافق (Settlement Layer) و انجام بقیه‌ی تراکنش‌ها در خارج از زنجیره. بحث از کانال پرداخت یک‌طرفه و شبکه‌های پرداخت (مانند [لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) با راوتینگ مبتنی بر HTLC) شروع می‌شود، به استیت‌چنل‌ها، ساید‌چین‌ها (مانند xDai و استکس برای بیتکوین) و کامیت‌چین‌ها (مانند Polygon) می‌رسد و در نهایت با معرفی دو مشکل بزرگ اکثر راهکارهای لایه دوم — یعنی در دسترس بودن اطلاعات (Data Availability) و مدل مشوق‌ها — به رول‌آپ‌ها و تفاوت Optimistic Rollup و ZK-Rollup ختم می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### تغییر مدل اجماع به‌عنوان راهکار مقیاس‌پذیری * Proof of Work کند است چون همه‌ی نودها باید تمام تراکنش‌ها و بلاک‌ها را وریفای و ذخیره کنند؛ در اتریوم به‌دلیل بررسی تغییر استیت این بار سنگین‌تر است. * Proof of Authority: محدود کردن تعداد نودها (مثلاً حدود ۲۱ نود در Binance Smart Chain) سرعت را بالا و کارمزد را پایین می‌آورد، اما شبکه را متمرکز و پرمیشن‌دار می‌کند. * Proof of Stake به‌تنهایی سرعت را بالا نمی‌برد و حتی به‌خاطر آستانه‌ی ۶۶٪ (BFT) می‌تواند کندتر باشد؛ راه‌حل، استفاده از کمیته/لیدربورد و انتخاب رندوم اعضاست. * Delegated Proof of Stake: تعداد محدودی ولیدیتور با رأی‌گیری انتخاب می‌شوند (ترون، EOS)؛ خطر اصلی، تمرکز رأی در دست صرافی‌ها به‌واسطه‌ی دارایی کاربران است. * Avalanche: فاینالیتی بسیار سریع با Random Sampling و چک کردن چندباره (حدود ۱۷ راوند برای هر بلاک). * DLTها و ساختارهای DAG-محور، ساختارهای متفاوتی هستند و دیگر بلاکچینِ کنونیکال محسوب نمی‌شوند. * از نظر تمرکز یک طیف داریم: PoA کاملاً متمرکز، DPoS نیمه‌متمرکز، و PoS/PoW در سر دیگر طیف. ### راهکارهای لایه دومی و شبکه‌های پرداخت * استفاده از بلاکچین اصلی به‌عنوان لایه‌ی توافق (Settlement Layer) و انجام تراکنش‌ها در خارج از زنجیره. * کانال پرداخت یک‌طرفه: اولین ایده (منسوب به ساتوشی و ویتالیک)، اما یک‌طرفه بودن، زمان انتظار طولانی برای خروج پول و نیاز به کانال جدا برای هر طرف از مشکلات آن است. * شبکه‌های پرداخت با HTLC امکان راوتینگ و پرداخت دوطرفه را فراهم می‌کنند و مدل تنبیه برای ارسال تراکنش/چک قدیمی دارند. * لایتنینگ: راوتینگ آن بسیار مشابه شبکه‌ی Tor است (Source-based Routing و انکریپشن پیازی/Onion)، در برابر IP Routing که Stateless است. * بزرگ‌ترین مشکل لایتنینگ از نگاه گوینده: نیاز فروشنده‌ها به ظرفیت دریافت و گرایش آن‌ها به سمت هاب‌های خاص، که شبکه را به مدل سرویس‌محور و غیرِپرمیشن‌لس نزدیک می‌کند؛ به‌علاوه لزوم آنلاین بودن هر دو طرف و دشواری بکاپ و مدیریت کانال. ### استیت‌چنل، ساید‌چین و کامیت‌چین * استیت‌چنل‌ها: مفهومی مشابه پیمنت‌چنل اما با امکان اجرای عملیات EVM؛ کاربرد بیشتر در حوزه‌ی بازی؛ مشکل اصلی، کامپوزیبیلیتی است. * ساید‌چین‌ها: یک بلاکچین جدا با یک بریج به زنجیره‌ی اصلی (مانند xDai با PoA)؛ استکس و RSK نمونه‌های ساید‌چین برای بیتکوین‌اند که چیزی به کور بیتکوین اضافه نمی‌کنند. * کامیت‌چین‌ها (مانند Polygon/Matic): ثبت ولیدیتورها، تعهدات و روش‌های تنبیه روی اتریوم انجام می‌شود، اما به‌دلیل نبودِ Data Availability بیشتر شبیه ساید‌چین است تا یک لایه دوی واقعی. * استیت‌چین برای بیتکوین (منسوب به وبن سمسون) امکان سواپ طرفِ کانال را می‌دهد، اما کاملاً تراست‌لس نیست و نیازمند اعتماد به یک انتیتی و مالتی‌سیگ ۲ از ۲ است. ### مشکلات لایه دوم و ظهور رول‌آپ‌ها * دو مشکل اصلی اکثر راهکارها: در دسترس بودن اطلاعات (Data Availability) و مدل مشوق/مسئولیت برای گزارش خطا (dispute). * در پلاسما و پیمنت‌چنل مسئولیت گزارش خطا محدود است و انگیزه‌ی بیرونی وجود ندارد؛ در کامیت‌چین‌هایی مانند Polygon انگیزه هست اما داده در دسترس نیست. * رول‌آپ‌ها با جدا کردن محاسبات (Computation) از ذخیره‌سازی، فشرده‌سازی تراکنش‌ها و ثبت استیت‌روت (Merkle Root) روی بلاکچین این دو مشکل را حل می‌کنند؛ به آن‌ها Hybrid Layer Two می‌گویند چون بخشی از داده روی لایه‌ی یک ذخیره می‌شود. ### Optimistic Rollup در برابر ZK-Rollup * Optimistic Rollup: فرض پیش‌فرض بر درستی نودهاست؛ در صورت خطا هر کسی می‌تواند با ساخت مجدد استیت از روی داده و ارائه‌ی Merkle Path، خطا را اثبات کند، فرد خطاکار اسلش (تنبیه) و گزارش‌دهنده پاداش می‌گیرد؛ اما دوره‌ی چالش (حدود یک هفته) و فاینالیتی کند دارد (Arbitrum، Optimism). * ZK-Rollup: استفاده از Zero-Knowledge Proof (Validity Proof / SNARK) برای اثبات درستی محاسبات بدون اجرای کامل آن‌ها؛ فاینالیتی سریع و بدون نیاز به دوره‌ی دیسپیوت؛ اما ساخت پروف پیچیده است، به سخت‌افزار قوی برای سیکوینسر نیاز دارد و اجرای هر قرارداد هوشمند دلخواه دشوار است (مثال zkSync برای [یونی‌سواپ](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html)). * راهکار Exit Liquidity (مانند Hop و Connext) برای دور زدن زمان انتظار Optimistic Rollup. * جمع‌بندی فنی: ZK-SNARK بر پایه‌ی عملیات جبری خطی است اما عملیات EVM غیرخطی است و ترکیب این دو پیچیدگی زیادی ایجاد می‌کند. ### نتیجه‌گیری در این اپیزود تقریباً تمام راهکارهای مقیاس‌پذیری به‌صورت کلی جمع‌بندی شد؛ از تغییر مدل اجماع تا راهکارهای لایه دومی و رول‌آپ‌ها. گوینده‌ها بر این باورند که در نهایت شبکه‌ها به سمت ZK-Proofها و ZK-Rollupها حرکت خواهند کرد و حتی بیتکوین نیز به این سمت خواهد رفت، چون زیبایی این راهکار در کریپتوگرافی آن است. در قسمت‌های بعدی، هر یک از راهکارهای لایه دومی — از پیمنت‌چنل‌ها گرفته تا لایتنینگ و رول‌آپ‌ها — به‌صورت جداگانه و با جزئیات کامل بررسی خواهند شد. **لینک های این اپیزود:** * [توضیجات وبسایت اتریوم در مورد Rollup ها](https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/layer-2-rollups/): https://ethereum.org/en/developers/docs/scaling/layer-2-rollups/ * [توضیحاتی در مورد شبکه‌ی ‌Polygon](https://finematics.com/polygon-commit-chain-explained/): https://finematics.com/polygon-commit-chain-explained/ * [اپیزود شیریاخط در مورد لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) : https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html * [توضیحات جامع تیم پارادایم در مورد راهکار لایه دومی Optimism](https://research.paradigm.xyz/optimism) : https://research.paradigm.xyz/optimism ### قسمت‌های مرتبط - [مقیاس‌پذیری - قسمت اول](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) — قسمت اول همین مجموعه که راهکارهای کلی مقیاس‌پذیری و مثلث سه‌گانه بلاکچین را معرفی کرد و این اپیزود مستقیماً ادامه‌ی آن است. - [شبکه لایتنینگ - قسمت اول](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) — لایتنینگ به‌عنوان اولین راهکار لایه دوم و پیمنت‌چنل‌ها در این اپیزود مطرح شد و بارها گفتند در اپیزودهای بعدی کامل بازش می‌کنند. - [شبکه لایتنینگ - قسمت دوم](https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html) — ادامه‌ی بررسی لایتنینگ و سناریوهای پیمنت‌چنل، راوتینگ و مشکلات هاب‌ها که در این اپیزود فقط کلیات‌شان گفته شد. - [فورک بیت‌کوین و بحث بلاک‌سایز](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-fork-blocksize-debate.html) — در اپیزود صراحتاً به بحث بلاک‌سایز به‌عنوان راهکار افزایش حجم بلاک ارجاع داده شد و رفرنس همان اپیزود را دادند. - [شبکه لایتنینگ - قسمت سوم](https://shiryakhat.net/2022/04/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-3.html) — سومین بخش بررسی لایتنینگ که تکمیل‌کننده‌ی مباحث پیمنت‌نتورک و لایه دوم بیت‌کوین مطرح‌شده در این اپیزود است. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 خلاصه قسمت‌های قبل - 05:28 مقیاس پذیری از طریق تغییر مدل اجماع - 07:35 مدل اجماع PoA - 08:55 مدل اجماع PoS - 11:46 مدل اجماع DPoS - 14:27 مدل اجماع Avalanche - 16:21 مدل اجماع DLT ها و بحث‌های تکمیلی - 21:21 مقیاس پذیری از طریق راه‌کارهای لایه دومی - 25:05 کانال‌های پرداخت یک طرفه - 28:05 شبکه‌های پرداخت یا payment networks - 34:38 مشکلات شبکه پرداخت یا شبکه‌ی لایتنینگ - 42:22 کانال های حالت یا state channels - 44:57 کانال‌های جانبی یا side chain ها - 47:27 مدل commit chain هایی مانند Polygon - 52:25 ها state-chain - 53:47 مشکل در دسترس بودن داده - 54:58 مشکل انگیزشی در dispute لایه دوم - 59:50 پیدایش rollup ها و مزایای آن - 01:07:29 ها و مزایا معایب آن optimistic -rollup - 01:11:23 ها و مزایا معایب آن Zk-rollup --- ## Lightning, Make Bitcoin Scalable - Part 1 | شبکه‌ی لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری بیتکوین (S06E03) URL: https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html | Episode: S06E03 **Summary:** در قسمت سوم از فصل ششم پادکست «شیر یا خط» به سراغ شبکه لایتنینگ می‌رویم؛ نخستین راهکار لایه دوم (Layer 2) که روی بلاکچین بیتکوین پیاده و اجرایی شد تا مقیاس‌پذیری و پرداخت‌های خرد را ممکن کند. در این اپیزود فنی به همراه زیا صدر، نیما و امیر حسین، پیش‌زمینه‌های لایتنینگ روی شبکه اصلی بیتکوین را بررسی می‌کنیم: حساب‌های چند امضایی (Multi-Signature) دو از دو، زبان اسکریپت بیتکوین و مفهوم Locking Script و UTXO، عملگرهای کلیدی مانند CheckMultiSigVerify و CheckSequenceVerify و CheckLockTimeVerify، قراردادهای HTLC، تراکنش فاندینگ و تراکنش تعهد (Commitment)، و روش تنبیه و جریمه در صورت تقلب با کلید ریووکیشن. مفاهیمی چون شبکه انتزاعی (Overlay Network)، مثلث مقیاس‌پذیری و امنیت و عدم تمرکز، تراست‌لس بودن لایه دوم و نقش آپگرید سگویت و تپروت نیز پوشش داده می‌شوند. **شیر یا خط** **[فصل ششم - قسمت سوم](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html)** **شبکة لایتنینگ - راهکار مقیاس‌پذیری بیتکوین (قسمت ۱)** ------------------------------------------------------- در این اپیزود شبکه لایتنینگ را که یک راهکار لایه دوم برای مقیاس‌پذیری بلاکچین بیتکوین است به طور فنی بررسی می‌کنیم. این قسمت با حضور سه مهمان از ترکیب طلایی بیتکوین ایران، زیا صدر، نیما و امیر حسین، ضبط شده و در آن قدم به قدم پیش‌زمینه‌های لازم روی شبکه اصلی بیتکوین را مرور می‌کنیم تا بفهمیم لایتنینگ واقعاً چگونه ساخته می‌شود و چطور کار می‌کند. The episode "Lightning, Make Bitcoin Scalable - Part 1" kicks off شیر یا خط's season-six deep dive into Bitcoin scalability and Layer 2 solutions, with host Mehdi joined by Bitcoin Iran experts Zia, Nima, and Amir Hossein (a Bitcoin Core contributor) to unpack the Lightning Network as the first practical off-chain, Layer 2 payment network built on BTC. Framing Lightning against the blockchain trilemma of scalability, security, and decentralization, the hosts explain how it moves cheap, high-throughput microtransactions off-chain while relying on Bitcoin's base-layer security, using only two on-chain transactions (a funding transaction and a channel-closing transaction) to enable unlimited off-chain payments through an "overlay network." They walk through the on-chain prerequisites in technical depth—2-of-2 multisig accounts, UTXOs, chainstate, Bitcoin Script with locking/unlocking scripts (pubScript and scriptSig), and the stack-based validation machine with opcodes like OP_CHECKMULTISIGVERIFY, OP_CHECKLOCKTIMEVERIFY (CLTV, via BIP 65) and OP_CHECKSEQUENCEVERIFY (CSV, relative timelocks added around SegWit)—and how these enable bidirectional payment channels. The discussion covers HTLCs (Hash Time Locked Contracts) and OP_IF conditional script paths, channel opening, and commitment transactions that let either party unilaterally reclaim funds if a counterparty goes offline or turns malicious. A central segment details how off-chain payments work by creating and exchanging new commitment transactions that rebalance the channel, how old commitments are revoked via revocation keys and penalty transactions (with watchtowers and game-theoretic anti-fraud incentives), and how the fully interactive nature of Lightning is the trade-off accepted for scalability. The hosts also preview future episodes on payment routing across multi-hop channels and upcoming Bitcoin upgrades like Taproot, PTLCs, and OP_CHECKTEMPLATEVERIFY (OP_CTV), repeatedly using a bank-and-check analogy to make multisig, commitments, and off-chain settlement intuitive. ## توضیحات اپیزود پس از دو اپیزود ابتدایی که در آن‌ها [راهکارهای مختلف مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) و مشکلات اسکیل کردن خودِ بلاکچین اصلی به‌طور خلاصه بررسی شد، این قسمت به اولین راهکار لایه دومی می‌پردازد که عملاً اجرایی شده و در حال استفاده است: لایتنینگ. همان‌طور که در اپیزود توضیح داده می‌شود، در دنیای بیتکوین یک سری core value مانند سادگی، امنیت، اجماع و عدم تمرکز وجود دارد که روی آن‌ها توافق شده و به همین دلیل جامعه بیتکوین ترجیح می‌دهد به‌جای دست‌کاری لایه اصلی، منطق مقیاس‌پذیری را در یک لایه دیگر (آف‌چین) پیاده کند. لایتنینگ در واقع یک شبکه پرداخت است که روی شبکه بیتکوین ساخته می‌شود و به آن Overlay Network یا شبکه انتزاعی هم می‌گویند. ایده اصلی این است که روی شبکه بیتکوین تنها به دو تراکنش نیاز داریم: یک تراکنش فاندینگ (Funding Transaction) که مقداری بیتکوین را به شکل چند امضایی بین دو نفر قفل می‌کند، و در نهایت یک تراکنش بستن کانال (Closing). به ازای این دو تراکنش که فضای ذخیره‌سازی شبکه را اشغال می‌کنند، می‌توان تعداد بسیار زیادی تراکنش را خارج از شبکه و بین طرفین انجام داد و در صورت اتصال افراد دیگر، آن‌ها را مسیریابی کرد. مهمانان تأکید می‌کنند که لایه دوم یک گیم‌چنجر است و نباید آن را با لایه اول مقایسه کرد؛ حتی به‌جای واژه‌هایی مثل «غیرمتمرکزتر» بهتر است از مفهوم تراست‌لس بودن استفاده کنیم، چون در لایه دوم در ازای به دست آوردن مقیاس‌پذیری و خاصیت غیرتعاملی، یک سری تریدآف را می‌پذیریم. بدنه فنی اپیزود روی پیش‌زمینه‌ها متمرکز است: حساب‌های چند امضایی دو از دو، زبان برنامه‌نویسی اسکریپت بیتکوین و مفهوم Locking Script و Spending Script، نگهداری پازل‌ها در قالب UTXO و chainstate، عملگرهای زمانی و شرطی مورد نیاز، قراردادهای HTLC، و فرآیند باز کردن کانال با تراکنش تعهد (Commitment). در پایان نیز روش تنبیه در صورت تقلب و کلید ریووکیشن توضیح داده می‌شود، اما همان‌طور که خودشان می‌گویند این فقط شالوده و سنگ بنای کار است و [مسیریابی پرداخت‌ها، واچ‌تاورها](https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html) و گیم‌تئوری تقلب به اپیزودهای بعدی موکول می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### چرا لایه دوم و شبکه لایتنینگ * بلاکچین‌ها ذاتاً به‌سختی مقیاس‌پذیرند و اگر بخواهیم خود لایه اصلی را اسکیل کنیم، چیزهایی مثل عدم تمرکز و امنیت زیر سؤال می‌رود. * در بیتکوین باور بر این است که تراکنش روی لجر اصلی گران است و باید هم گران باشد؛ به همین دلیل پرداخت‌های خرد و مایکرو تراکنش‌ها به یک لایه دیگر منتقل می‌شوند. * [مثلث معروف مقیاس‌پذیری](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html)، امنیت و عدم تمرکز: بهبود یکی می‌تواند به دیگری آسیب بزند، و راه‌حل لایتنینگ این است که منطق مقیاس‌پذیری را در لایه دیگری abstract کند تا لایه اصلی دست‌نخورده و آپگریدها ساده‌تر بماند. * لایتنینگ یک Overlay Network (شبکه انتزاعی) روی بیتکوین است که با استفاده از امنیت شبکه اصلی، تراکنش‌ها را خارج از شبکه انجام می‌دهد. ### حساب‌های چند امضایی و زبان اسکریپت بیتکوین * تراکنش‌های بیتکوین واحدهای پولی را در یک «صندوق» یا پازل قفل می‌کنند و برای خرج کردن باید پیش‌نیازهای حل آن پازل به شبکه اعلام شود. * ساتوشی یک زبان برنامه‌نویسی ساده به نام اسکریپت در بیتکوین قرار داده که با آن می‌توان شرایط مختلف خرج کردن را تعریف کرد؛ ساده‌ترین حالت یک امضا و یک کلید عمومی است. * در لایتنینگ از حساب چند امضایی دو از دو استفاده می‌شود؛ یعنی پول مشترک باید با امضای هر دو نفر خرج شود. * اصطلاحات کلیدی: Locking Script (پازلی که در خروجی تراکنش قرار می‌گیرد) و Spending/Redeeming Script یا اسکریپت‌سیگ (راه‌حل پازل که هنگام خرج کردن ارائه می‌شود)، به‌علاوه پاب‌اسکریپت. * این پازل‌ها به شکل UTXO نگهداری می‌شوند و مجموعه آن‌ها در chainstate است که هر نود بیتکوین بلاک به بلاک آن را لوکال آپدیت می‌کند تا همه نودها chainstate یکسانی داشته باشند. ### عملگرهای مورد نیاز لایتنینگ * سیستم ولیدیشن بیتکوین یک ماشین استک‌بیس است؛ تراکنش وقتی ولید است که پس از اجرای عملگرها ته استک مقدار یک (true) بماند. * CheckMultiSigVerify: بررسی می‌کند که امضاهای لازم (مثلاً دو از دو یا دو از سه) برای باز کردن پازل معتبر باشند. * CheckLockTimeVerify (CLTV): به‌صورت مطلق مشخص می‌کند که از یک شماره بلاک یا زمان مشخص به بعد UTXO قابل خرج است. * CheckSequenceVerify (CSV): همان کار را به‌صورت نسبی (Relative) انجام می‌دهد؛ مثلاً از هر بلاکی که این تراکنش ماین شد تا ده بلاک بعد قابل خرج نیست. * تاریخچه قفل زمانی: پیش از BIP65 قفل کردن پر تراکنش انجام می‌شد و تراکنش اصلاً ماین نمی‌شد؛ BIP65 عملگر CLTV را معرفی کرد که قفل را پر UTXO ممکن می‌کند، و CSV هم پیش از [سگویت](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) فعال شد و بعداً لایتنینگ از آن استفاده کرد. ### قراردادهای HTLC * HTLC مخفف Hash Time Locked Contract است؛ یک اسکریپت با دو مؤلفه: یک هش و یک تایم‌لاک. * با استفاده از عملگر OP_IF مسیرهای مختلف اجرا تعریف می‌شود: اگر کاربر هش درست (پیش‌تصویر آن راز) را فراهم کند، یک مسیر خرج می‌شود؛ اگر نتواند، پس از یک مدت معلوم و طی تایم‌لاک قابل خرج می‌شود. * این مفهوم ساده کاربردهای خلاقانه گسترده‌ای در مسیریابی تراکنش‌ها و سایر بخش‌های لایتنینگ دارد و در سواپ‌ها و سابمارین سواپ هم استفاده می‌شود. * با تپروت مفاهیم جدیدی مثل PTLC هم مطرح شده که مسیر تازه‌ای پیش رو می‌گذارد و می‌تواند HTLCها را ساده‌تر و لایتنینگ را تمیزتر کند. ### باز کردن کانال و تراکنش تعهد (Commitment) * پیش از هر چیز دو طرف باید همدیگر را در شبکه پیدا کنند؛ اما این «شناختن» به معنای دوستی نیست، چون طرف مقابل ممکن است بخواهد تقلب کند یا آفلاین شود، پس به یک مکانیزم امن نیاز است. * روند کار: پیش از انتشار تراکنش فاندینگ، دو نفر یک تراکنش تعهد (Commitment) امضا می‌کنند که خروجی تراکنش فاندینگ را خرج می‌کند و تضمین می‌کند هر کس بتواند سهم خود را بازپس بگیرد، حتی اگر طرف مقابل ناپدید شود. * پس از امضای تعهد اولیه و نگه‌داشتن یک نسخه توسط هر طرف، تراکنش فاندینگ به آدرس چند امضایی منتشر می‌شود و کانال ساخته می‌شود. * تراکنش تعهد خودش یک تراکنش بیتکوین است که همواره می‌توان آن را منتشر کرد، اما نگه داشته می‌شود و فقط هنگام بستن کانال یا در شرایط خاص روی شبکه منتشر می‌شود. * لایتنینگ کاملاً تعاملی (interactive) است؛ به ازای هر استپ باید با طرف مقابل تعامل داشت. ### پرداخت و روش تنبیه در صورت تقلب * هر پرداخت روی شبکه لایتنینگ در واقع ساختن یک تراکنش تعهد جدید است که تعهد قبلی را عوض می‌کند و موجودی جدید را بین دو طرف تقسیم می‌کند. * تعهد قبلی باید نامعتبر (Invalidate) شود؛ اما این نامعتبر کردن به معنای پاک کردن تراکنش از کامپیوتر طرف مقابل نیست، بلکه با یک اسکریپت درون خود تراکنش انجام می‌شود. * خطر تقلب: طرف مقابل ممکن است بخواهد یک تعهد قدیمی‌تر (استیت قبلی) را به نفع خودش روی شبکه منتشر کند. * راه‌حل کلید ریووکیشن (Revocation Key): با هر تعهد جدید، کلید ریووکیشن تعهد قبلی رد و بدل می‌شود؛ اگر طرف مقابل تعهد ریووک‌شده را منتشر کند، طرف دیگر می‌تواند با آن کلید کل مبلغ کانال را به حساب خودش برگرداند و او را جریمه کند. * این جریمه در یک بازه زمانی محدود (مثلاً تعدادی بلاک) ممکن است و همین انگیزه تقلب را از بین می‌برد؛ تشبیه به گرفتن چک قبلی هنگام صدور چک جدید. ### نتیجه‌گیری این قسمت تنها شالوده و سنگ بنای لایتنینگ را می‌ریزد: توضیح ساده شبکه، پیش‌زمینه‌های لازم روی بیتکوین، نحوه باز شدن یک کانال بین دو نفر و پرداخت‌های ساده آف‌چین همراه با مکانیزم تنبیه تقلب. اما داستان اینجا تمام نمی‌شود؛ لایتنینگ فقط یک کانال بین دو نفر نیست بلکه یک شبکه پرداخت است که با مسیریابی، [پرداخت بین افراد ناآشنا](https://shiryakhat.net/2022/04/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-3.html) را هم ممکن می‌کند. مسیریابی پرداخت‌ها، واچ‌تاورها، گیم‌تئوری پشت تقلب و تأثیر آپگریدهایی مثل تپروت و پیشنهادهایی مانند OP_CTV به اپیزودهای بعدی موکول شده‌اند. **لینک های این اپیزود:** * [وبسایت آموزش بیتکوین به زبان فارسی](https://bitcoind.me/): https://bitcoind.me/ * [کانال یوتیوب ضیا صدر](https://www.youtube.com/c/ZiyaSadr): https://www.youtube.com/c/ZiyaSadr * [اپیزود شیریاخط در مورد لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) : https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html ### قسمت‌های مرتبط - [لایتنینگ - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html) — ادامه‌ی مستقیم همین اپیزود؛ همان‌طور که در پایان قول دادند، واچ‌تاورها، تئوری بازی تقلب و کانال‌های پرداخت را باز می‌کند - [لایتنینگ - قسمت ۳](https://shiryakhat.net/2022/04/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-3.html) — سومین قسمت همین سری لایتنینگ که ادامه‌ی جزئیات مسیریابی و شبکه‌ی پرداخت را پوشش می‌دهد - [مقیاس‌پذیری - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) — اپیزود بلافاصله قبلی که راهکارهای لایه دوم را معرفی کرد؛ در همین قسمت بارها به آن ارجاع داده شد - [مقیاس‌پذیری - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) — شروع بحث مقیاس‌پذیری و گلوگاه بلاکچین که پیش‌زمینه‌ی چرایی نیاز به لایتنینگ است - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — معرفی اولیه‌ی شبکه لایتنینگ و سگویت که آپگرید کلیدی و پیش‌نیاز پیاده‌سازی کامل لایتنینگ است - [سگویت و BIP148](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) — توضیح سگویت که در این اپیزود به‌عنوان آپگرید لازم برای فعال شدن بهترین حالت لایتنینگ به آن اشاره شد ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 مقدمه و معرفی - 04:57 خلاصه اپیزودهای قبل - 06:33 معرفی ساده شبکه‌ی لایتنینگ - 14:45 پیش زمینه‌های لایتنینگ در شبکه‌ی اصلی بیتکوین - 15:45 حساب‌های چند امضایی (Multi-Signature) در بیتکوین - 38:30 بیتکوین که از آنها در شبکه‌ی لایتنینگ استفاده می‌شود (Instruction Set) عملگرهای - 41:40 در لایتنینگ چگونه است؟ Locking Script - 45:35 باز کردن کانال لایتنینگ مرحله به مرحله - 58:00 پرداخت و دریافت پول در شبکه‌ی لایتنینگ - 01:02:50 تنبیه در صورت تقلب - 01:07:50 خلاصه این قسمت --- ## Lightning, Make Bitcoin Scalable - Part 2 | شبکه‌ی لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری بیتکوین (S06E04) URL: https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html | Episode: S06E04 **Summary:** در قسمت چهارم فصل ششم پادکست «شیر یا خط» به بررسی دقیق‌تر شبکه‌ی لایتنینگ به‌عنوان راهکار لایه‌ی دوم و مقیاس‌پذیری بیتکوین می‌پردازیم و سناریوهای تقلب، کانال استیت (channel state)، تراکنش‌های کامیتمنت و مکانیزم تنبیه را تشریح می‌کنیم. در این اپیزود مفاهیمی مانند برج مراقبت یا واچ‌تاور (Watch Tower)، تایم‌لاک، تئوری بازی‌ها و انگیزش برای رفتار درست، پیاده‌سازی‌های مختلف واچ‌تاور و مدل‌های بیزینسی آن‌ها را مرور می‌کنیم. سپس به مسیریابی در شبکه‌ی لایتنینگ، مقایسه با مسیریابی در شبکه‌های کامپیوتری و شبکه‌ی تور، مفهوم آنیون پکتینگ (Onion Packet)، ظرفیت ارسال و دریافت کانال، Atomic Multipath Payment و مکانیزم پرداخت با اینوویس (Invoice) و HTLC می‌رسیم؛ راهنمایی جامع برای درک فنی پرداخت آف‌چین روی بلاکچین بیتکوین. **شیر یا خط** ** [فصل ششم - قسمت چهارم](https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html) ** **شبکه‌ی لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری شبکه‌ی بیتکوین (۲)** در دومین اپیزود از مجموعه‌ی گفتگوهای‌مان درباره‌ی لایتنینگ، این بار شبکه را از زاویه‌ی یک شبکه‌ی پرداخت واقعی می‌بینیم. بعد از اینکه در قسمت قبل ساخت کانال میان دو نفر را کامل بررسی کردیم، حالا سراغ دو موضوع کلیدی می‌رویم: اینکه چطور می‌توان جلوی تقلب یک طرف کانال را گرفت، و اینکه چطور یک پرداخت میان افرادی که مستقیماً با هم کانال ندارند مسیریابی و انجام می‌شود. اپیزودی پر از جزئیات فنی، مثال‌های ساده و ملموس، و نگاهی به تئوری بازی‌ها که پشت طراحی لایتنینگ نشسته است. This second installment on the Bitcoin Lightning Network dives into how the Layer 2 scaling solution prevents cheating and enables off-chain payment routing, building on prerequisites like 2-of-2 multi-signature accounts, Bitcoin Script, Hashed Timelock Contracts (HTLCs), funding transactions, and commitment transactions. The hosts explain the fraud scenario in which a party broadcasts an outdated channel state to reclaim already-spent funds, and how it is deterred through revocation secrets (the "revocable key"), a configurable timelock window (commonly ~5 days / a set number of blocks), and a slashing-style penalty that lets the wronged party seize the cheater's entire channel balance—an incentive/game-theory design assuming all actors are potentially malicious. They detail watchtowers, the monitoring software that watches the blockchain for fraudulent UTXO spends and can auto-broadcast justice transactions, covering self-hosted, free, subscription (e.g., Electrum, priced in satoshis), and encrypted third-party business models, plus beginner-friendly wallets like Phoenix and Muun that abstract these risks. The episode then transitions from single payment channels to the broader Lightning Network, explaining pathfinding across a graph of channels, channel capacity and receiving/sending liquidity limits, and multi-hop routing where intermediaries forward payments "pocket to pocket." It draws analogies to internet routing concepts—best-effort/IP/BGP routing versus source-based routing like the Tor network—and describes Lightning's use of source-based routing with onion packeting for privacy, gossip network topology discovery, DFS-style path algorithms, invoices with payment hashes, and Atomic Multi-Path Payments (AMP) for splitting larger transactions across multiple routes. It closes by previewing future topics including channel closing, Lightning clients and wallets, and the impact of Bitcoin upgrades like Taproot. ## توضیحات اپیزود این قسمت با یادآوری مختصری از اپیزود قبل شروع می‌شود؛ جایی که گفتیم لایتنینگ چیست، چه پیش‌زمینه‌هایی از خود بیتکوین (مانند [حساب‌های چند امضایی](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html) و زبان اسکریپتینگ) برای پیاده‌سازی آن لازم است، و چطور دو نفر با ردوبدل کردن تراکنش‌های فاندینگ و کامیتمنت یک کانال باز می‌کنند. نکته‌ی محوری این است که تراکنش‌های لایتنینگ آف‌چین اتفاق می‌افتند و روی شبکه‌ی بیتکوین ثبت نمی‌شوند؛ آخرین وضعیت کانال، همان چیزی است که «کانال استیت» یا channel state نامیده می‌شود. مشکل از اینجا آغاز می‌شود که هر طرف می‌تواند یک استیت قدیمی‌تر و به‌نفع خودش را برداشته و به شبکه بفرستد؛ یعنی امکان تقلب همیشه وجود دارد. برای مقابله با این تقلب، لایتنینگ به‌جای تکیه بر انسان، از نرم‌افزار استفاده می‌کند. سرویسی به‌نام واچ‌تاور یا «برج مراقبت» کنار نود لایتنینگ اجرا می‌شود و مدام بلاکچین بیتکوین را رصد می‌کند تا اگر طرف مقابل یک استیت قدیمی را منتشر کرد، به‌موقع واکنش نشان دهد. طراحی به‌گونه‌ای است که با استفاده از یک تأخیر زمانی (تایم‌لاک، معمولاً حدود پنج روز به‌صورت پیش‌فرض در برخی نرم‌افزارها) و یک «راز» یا سکرت که در هر مرحله میان دو طرف افشا می‌شود، فرد قربانی می‌تواند نه‌تنها تقلب را باطل کند بلکه کل پول کانال را به‌عنوان تنبیه برای خودش بردارد. همین سازوکار انگیزه‌ی تقلب را از بین می‌برد. در نیمه‌ی دوم اپیزود، بحث به خود شبکه‌ی لایتنینگ به‌عنوان یک شبکه‌ی پرداخت می‌رسد. حالا دیگر صحبت فقط میان دو نفر نیست؛ من می‌توانم به کسی پرداخت کنم که با او کانال مستقیم ندارم، به‌شرطی که مسیری از کانال‌های متصل به هم میان ما پیدا شود. بچه‌ها درباره‌ی محدودیت‌های خاص این شبکه (مثل ظرفیت ارسال و دریافت هر کانال)، الگوریتم مسیریابی، مقایسه با مسیریابی در شبکه‌های کامپیوتری و شبکه‌ی تور، و در نهایت مکانیزم پرداخت با اینوویس و HTLC صحبت می‌کنند. ## نکات اصلی بحث‌شده ### سناریوی تقلب و کانال استیت * تراکنش‌های لایتنینگ آف‌چین هستند و روی بلاکچین بیتکوین ثبت نمی‌شوند؛ فقط بین دو طرف کانال شناخته می‌شوند. * «کانال استیت» آخرین وضعیت توزیع موجودی میان دو طرف است (مثلاً نیم بیتکوین برای من و نیم بیتکوین برای طرف مقابل). * چون کانال هنوز روی شبکه نهایی و بسته نشده، هر طرف می‌تواند یک استیت قدیمی‌تر و به‌نفع خودش را منتشر کند و همین امکان تقلب را می‌سازد. ### مکانیزم تنبیه و ابطال استیت‌های قبلی * در هر مرحله دو تراکنش کامیتمنت ساخته و ردوبدل می‌شود؛ سهم طرف مقابل بلافاصله برمی‌گردد اما سهم خود شخص با یک تأخیر زمانی قابل برداشت است. * این تأخیر زمانی (تایم‌لاک) به طرف قربانی فرصت می‌دهد تا در صورت مشاهده‌ی تقلب واکنش نشان دهد؛ در برخی نرم‌افزارها پیش‌فرض حدود پنج روز است. * در هر بروزرسانی استیت، دو طرف یک «راز» به هم می‌دهند که کامیتمنت‌های قبلی را ملغا می‌کند؛ همین راز امکان تنبیه را فراهم می‌کند. ([در قسمت قبل این را با نام ریوکبل‌کی توضیح دادیم](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html).) * اگر کسی تقلب کند، نه فقط تراکنشش باطل می‌شود بلکه کل پولش را هم از دست می‌دهد. ### واچ‌تاور یا برج مراقبت * واچ‌تاور نرم‌افزاری است که کنار نود لایتنینگ اجرا می‌شود و بلاکچین بیتکوین را رصد می‌کند تا تراکنش تقلبی را تشخیص دهد. * دو کارکرد دارد: مانیتورینگ برای تشخیص تقلب، و به‌صورت خودکار (اگر کامیتمنت تراکنش‌ها دستش باشد) منتشر کردن تراکنش تنبیهی به‌جای شما. * عدد پنج‌روزه از نظر انسانی هم قابل‌بررسی است؛ می‌توان بدون اجرای واچ‌تاور، دستی هم شبکه را چک کرد، اما برای کاهش ریسک می‌توان از سرویس‌های واچ‌تاور استفاده کرد. * مثال ملموس: اگر کسی شما را جایی زندانی کند و به اینترنت دسترسی نداشته باشید، واچ‌تاور می‌تواند به‌جای شما عمل کند و طرف متقلب را تنبیه کند. ### تئوری بازی‌ها و انگیزش * سیستم با فرض اینکه همه ممکن است بدرفتار باشند طراحی شده؛ به‌جای صرفاً پاداش دادن به رفتار خوب، تنبیه سنگین برای تقلب گذاشته می‌شود. * مثال ماشین: اگر جریمه‌ی تصادف و فرار آنقدر سنگین باشد که ماشینت را از دست بدهی، انگیزه‌ی فرار از بین می‌رود. * اگر هر بلاک بیتکوین را یک شانس در نظر بگیریم، در بازه‌ای مثلاً دو هزار بلاکی (حدود دو هفته) شانس برد متقلب یک به دو هزار می‌شود و انگیزه‌ی تقلب به‌شدت پایین می‌آید. ### پیاده‌سازی و مدل‌های بیزینسی واچ‌تاور * واچ‌تاور می‌تواند سلف‌هاست باشد (کنار نود خودتان، رایگان) یا به‌صورت ترد پارتی به‌عنوان یک بیزینس ارائه شود. * برخی سرویس‌ها رایگان‌اند، برخی مدل سابسکریپشن دارند (مثلاً پرداخت ماهانه‌ی مبلغی مثل ده هزار ساتوشی، اشاره به الکترام). * بعضی واچ‌تاورها اجازه می‌دهند کامیتمنت تراکنش‌ها را انکریپت‌شده بفرستید که [به پرایویسی هم کمک می‌کند](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html). * در کیف پول‌های ساده‌تر روش‌های یوزرفرندلی‌تری استفاده می‌شود؛ مثلاً فینیکس والت که چون شما فقط به نود آن‌ها وصل می‌شوید و آن‌ها نمی‌توانند علیه شما تقلب کنند، نیازی به واچ‌تاور ندارید. برخی کیف پول‌های مبتدی هم اصلاً دارایی را آن‌چین نگه می‌دارند. ### مسیریابی در شبکه‌ی لایتنینگ * باز کردن کانال با هرکسی که می‌خواهیم به او پرداخت کنیم منطقی نیست؛ نود لایتنینگ وظیفه‌ی پیدا کردن مسیری از مبدأ به مقصد را دارد، حتی اگر کانال مستقیمی وجود نداشته باشد. * شبکه به‌صورت یک گراف دیده می‌شود که یال‌های آن کانال‌ها هستند و الگوریتم مسیری در این گراف پیدا می‌کند. * هر کانال محدودیت دارد: مشخص است چقدر پول سمت هر طرف است (ظرفیت ارسال و دریافت). این محدودیت‌ها می‌توانند روی مسیریابی اثر بگذارند. * در لایتنینگ تا زمانی که طرف مقابل مبلغی در کانال نگذاشته باشد، نمی‌توانید دریافت کنید؛ مفهومی به‌نام ظرفیت دریافت که در سایر شبکه‌های پرداخت با آن مواجه نیستیم. * راهکاری معروف برای عبور مبالغ بزرگ‌تر، AMP یا Atomic Multipath Payment است که پرداخت را به چند تکه می‌شکند و از مسیرهای مختلف می‌فرستد و در مقصد دوباره جمع می‌شود. ### مقایسه با مسیریابی شبکه‌ای، شبکه‌ی تور و آنیون پکتینگ * دو نوع مسیریابی در علم کامپیوتر: Best Effort Routing (مثل IP Routing و پروتکل BGP) و Source Based Routing. * لایتنینگ از Source Based Routing استفاده می‌کند و ایده‌ای مشابه شبکه‌ی تور دارد. * در شبکه‌ی تور، پکت از انتری نود، نودهای میانی و اگزیت نود عبور می‌کند و هر نود فقط مبدأ و مقصد بعدی خودش را می‌داند. * آنیون پکتینگ (بسته‌بندی پیازی): دیتا لایه‌لایه با کلید هر نود انکریپت می‌شود تا هر هاب فقط دیتای قبلی و بعدی را بداند و پرایویسی حفظ شود. * در لایتنینگ فرستنده با کمک گاسیپ نتورک، توپولوژی شبکه و کانال‌های پابلیک را می‌گیرد و با الگوریتمی (مثل جست‌وجوی عمقی) مسیر متناسب با ظرفیت ارسال و دریافت را پیدا می‌کند. ### مکانیزم پرداخت، اینوویس و HTLC * برای دریافت، گیرنده یک اینوویس (همان کیوآرکدهایی که ردوبدل می‌شود) می‌فرستد که داخلش یک هش از یک عدد رندوم قرار دارد. * در طول مسیر HTLCهای موقتی برای هر هاب ساخته می‌شود؛ وقتی پرداخت به گیرنده می‌رسد، او عدد رندوم را ریویل می‌کند و این مقدار برمی‌گردد و همه‌ی HTLCها کامیت می‌شوند و هرکس در مسیر به پول خودش می‌رسد. * تصویر ساده‌ی زیا: کانال‌ها مثل جیب‌های ما هستند؛ پول جیب‌به‌جیب از مبدأ تا مقصد جابه‌جا می‌شود و کسی نمی‌تواند این عملیات را نیمه‌کاره متوقف کند؛ فقط وقتی مقصد تأیید کرد، بقیه پول را برمی‌دارند. ### نتیجه‌گیری در این قسمت سناریوی تقلب در لایتنینگ را از سطح پروتکل تا نحوه‌ی پیاده‌سازی و نقش واچ‌تاور به‌طور کامل بررسی کردیم و دیدیم چطور تئوری بازی‌ها و مکانیزم تنبیه، انگیزه‌ی تقلب را از بین می‌برد. سپس لایتنینگ را به‌عنوان یک شبکه‌ی پرداخت شناختیم؛ اینکه چطور مسیر میان مبدأ و مقصد پیدا می‌شود و بعد از یافتن مسیر، پرداخت به‌صورت جیب‌به‌جیب و با کمک HTLC انجام می‌شود. [در اپیزود بعدی سراغ نحوه‌ی بستن کانال](https://shiryakhat.net/2022/04/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-3.html)، معرفی نرم‌افزارها و کیف پول‌ها، و تأثیر آپگریدهای بیتکوین مانند تپروت بر لایتنینگ خواهیم رفت. **لینک های این اپیزود:** * [وبسایت آموزش بیتکوین به زبان فارسی](https://bitcoind.me/): https://bitcoind.me/ * [کانال یوتیوب ضیا صدر](https://www.youtube.com/c/ZiyaSadr): https://www.youtube.com/c/ZiyaSadr * [اپیزود شیریاخط در مورد لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) : https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html ### قسمت‌های مرتبط - [لایتنینگ – قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) — قسمت اول همین مجموعه که پیش‌زمینه‌ی این اپیزود است؛ در متن بارها به آن ارجاع داده و توصیه به شنیدنش شده (تراکنش‌های کامیتمنت و فاندینگ، کانال دو نفره). - [لایتنینگ – قسمت ۳](https://shiryakhat.net/2022/04/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-3.html) — ادامه‌ی مستقیم این اپیزود؛ در پایان قول داده شده بستن کانال، کیف‌پول‌ها و تأثیر تپروت در قسمت بعد بررسی شود. - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — معرفی اولیه‌ی شبکه لایتنینگ و سگویت که پایه‌ی فنی مباحث این اپیزود است. - [مقیاس‌پذیری – قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) — زمینه‌ساز کل بحث؛ لایتنینگ به‌عنوان راهکار مقیاس‌پذیری و لایه دوم بیتکوین معرفی می‌شود که موضوع محوری این اپیزود است. - [مقیاس‌پذیری – قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) — راهکارهای لایه دومی مقیاس‌پذیری را بررسی می‌کند که لایتنینگ نمونه‌ی اصلی آن است. --- ## Lightning, Make Bitcoin Scalable - Part 3 | شبکه‌ی لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری بیتکوین (S06E05) URL: https://shiryakhat.net/2022/04/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-3.html | Episode: S06E05 **Summary:** قسمت پنجم از فصل ششم پادکست «شیر یا خط» و سومین اپیزود بررسی شبکه‌ی لایتنینگ به‌عنوان راهکار لایه‌دوم مقیاس‌پذیری بیتکوین است. در این قسمت روش‌های بستن کانال لایتنینگ (بستن همکاری‌شده یا Cooperative Close و بستن یک‌طرفه یا Force Close)، جزییات فنی تایم‌لاک‌های نسبی و مطلق، HTLC، محاسبه‌ی کارمزد و انکر آوتپوت و CPFP بررسی می‌شود؛ سپس نودها و پیاده‌سازی‌های مختلف لایتنینگ (LND، Core Lightning، Eclair، Electrum، LDK) و انواع کیف پول‌های حضانتی و غیرحضانتی مانند فینیکس، بریز، مون‌والت و ایکلیر معرفی می‌شوند. در پایان تأثیر آپگرید تپروت و امضای شنور بر حریم خصوصی، کاهش کارمزد باز و بستن کانال، سابمارین سواپ و قابلیت‌های آینده مانند BOLT12 و PTLC روی قرارداد هوشمند و بلاکچین بیتکوین شرح داده می‌شود. **شیر یا خط** **[فصل ششم - قسمت پنجم](https://shiryakhat.net/2022/04/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-3.html)** **شبکه‌ی لایتنینگ راهکار مقیاس‌پذیری شبکه‌ی بیتکوین (۳)** ------------------------------------------------------- در این قسمت که سومین اپیزود از [سری بررسی شبکه‌ی لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) است، آخرین حلقه‌ی چرخه‌ی عمر یک کانال یعنی «بستن کانال» را به‌طور دقیق باز می‌کنیم و پس از آن وارد دنیای کاربردی‌تر لایتنینگ می‌شویم: نرم‌افزارها، نودها، کیف پول‌ها و پیاده‌سازی‌های مختلف. این مجموعه حالت سریالی و پیوسته دارد، پس اگر [قسمت‌های اول و دوم این فصل](https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html) را نشنیده‌اید، بهتر است ابتدا آن‌ها را به‌ترتیب دنبال کنید تا مفاهیم به هم متصل شوند. The Lightning Network scaling episode covers Bitcoin's Layer 2 payment channels. Part 3 of Shir Ya Khat's Lightning Network series (S06E05) walks through the practical mechanics of Bitcoin's Layer 2 scaling solution, beginning with how to close a payment channel—either cooperatively (both nodes agree and broadcast to layer one) or via a unilateral "force close" that relies on relative and absolute time-locks, HTLCs, watchtowers, anchor outputs, and CPFP fee-bumping to guard against fraud. The hosts survey the state of the network (roughly 34,000 nodes, 86,000 channels, ~$106M capacity, plus many private/unannounced nodes) and the main node implementations—LND (Lightning Labs, Go), Core Lightning/C-Lightning (Blockstream, C), and Eclair (ACINQ, Scala)—alongside newer Rust efforts like LDK (Spiral) and Electrum's built-in node. They compare wallets in depth, distinguishing custodial options (Wallet of Satoshi, Blue Wallet, Strike, El Salvador's Chivo) from non-custodial ones like Phoenix, Breez (with podcasting-2.0 streaming sats and point-of-sale features), Muun (which uses submarine swaps rather than true Lightning), and Eclair Mobile, while explaining inbound liquidity and routing constraints. The episode also details the peer-to-peer gossip protocol—node announcements, channel announcements, and channel updates—and how source-based routing builds the network graph from advertised capacity. Finally, it explains how the Taproot upgrade (Schnorr signatures and MAST) improves Lightning by making 2-of-2 multisig funding and closing transactions indistinguishable from ordinary transactions for privacy and lower fees, and previews future protocol work like PTLCs and BOLT 12 static invoices/offers. ## توضیحات اپیزود اپیزود با نگاهی به وضعیت فعلی شبکه‌ی لایتنینگ آغاز می‌شود؛ در زمان ضبط (ژانویه‌ی ۲۰۲۲) شبکه حدود ۳۴ هزار نود و ۸۶ هزار کانال دارد و ظرفیت شبکه (Network Capacity) در حدود ۱۰۶ میلیون دلار است. بچه‌ها تأکید می‌کنند که این آمار تصویر کاملی نیست، چون بخش بزرگی از نودها و کانال‌ها به‌صورت خصوصی و پنهان از دید عموم فعالیت می‌کنند و همین موضوع اندازه‌گیری واقعی ظرفیت و میزان استفاده از شبکه را دشوار و پیچیده می‌کند. محور اصلی نیمه‌ی نخست اپیزود، نحوه‌ی بستن کانال است. برای خرج کردن پول روی لایه‌ی اول (که معادل بستن کانال است) یک مسیر واحد وجود ندارد؛ ساده‌ترین راه بستن همکاری‌شده یا Cooperative Close است که در آن دو طرف با هم توافق می‌کنند و تراکنش در همان اولین بلاک تأیید می‌شود. اما وقتی طرف مقابل آفلاین است یا احتمال تقلب وجود دارد، باید بتوانیم بدون نیاز به طرف دوم کانال را ببندیم؛ این همان بستن یک‌طرفه یا Force Close (یونی‌لترال / نان‌کوپریتیو) است که در آن آخرین کامیتمنت منتشر می‌شود و بسته به قرارداد اولیه، خروجی طرف منتشرکننده تا مدتی (مثلاً ۷۵۰ یا ۲۰۰۰ بلاک) قفل زمانی می‌ماند تا فرصت جلوگیری از تقلب برای طرف دیگر فراهم شود. نیمه‌ی دوم اپیزود کاملاً کاربردی است: از پیاده‌سازی‌های نود لایتنینگ تا کیف پول‌های موبایلی روزمره معرفی می‌شوند، تفاوت والت‌های حضانتی و غیرحضانتی روشن می‌شود، ساختار نود لایتنینگ و پروتکل گاسیپ توضیح داده می‌شود و در انتها اثر آپگرید تپروت بر لایتنینگ بررسی می‌شود؛ از جمله [بهبود حریم خصوصی](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html) و کاهش کارمزد باز و بستن کانال با کمک امضای شنور. ## نکات اصلی بحث‌شده ### بستن کانال و جزییات فنی آن * **بستن همکاری‌شده (Cooperative Close):** دو طرف با هم درخواست بستن می‌دهند و تراکنش در نخستین بلاک تأییدکننده نهایی می‌شود. * **بستن یک‌طرفه (Force Close):** وقتی طرف مقابل حاضر نیست، منتشرکننده آخرین کامیتمنت خود را می‌فرستد و خروجی‌اش مشمول یک بازه‌ی زمانی (تایم‌لاک) می‌شود تا امکان تقلب گرفته شود. * **دو نوع تایم‌لاک:** قفل زمانی نسبی روی تراکنش‌های کامیتمنت (از زمان انتشار باید چند بلاک صبر کرد تا خرج شود، چه برای بستن و چه برای واکنش به تقلب) و قفل زمانی مطلق روی خروجی‌های HTLC، چون کسی که فقط از کانال ما برای مسیریابی استفاده کرده نمی‌تواند نامحدود منتظر بماند و تکلیف تراکنشش باید تا بلاک مشخصی روشن شود. ### کارمزد بستن کانال * کارمزد بستن، در واقع کارمزد تراکنشی است که روی شبکه‌ی بیتکوین ثبت می‌شود و مقدار آن در همان فاندینگ ترنزکشن اولیه تعیین شده که هر طرف چه مقدار بپردازد. * در تراکنش‌های کانال معمولاً یک خروجی به نام **انکر آوتپوت (Anchor Output)** قرار می‌گیرد تا در صورت بالا بودن کارمزد شبکه بتوان با تکنیک **CPFP** به ماینرها انگیزه داد و کانال را به‌موقع بست. ### نودها و پیاده‌سازی‌های لایتنینگ * سه پیاده‌سازی اصلی: **Core Lightning (c-lightning)** به زبان C از شرکت بلاک‌استریم، **LND** به زبان گو از لایتنینگ لبز (با مدیریت الیزابت استارک) و **Eclair** به زبان اسکالا از شرکت ACINQ. * پیاده‌سازی‌های دیگر: **Electrum** (توسط توماس فوگل‌مان، که نود لایتنینگ مستقل خود را در والت انتگره کرده) و پیاده‌سازی‌های به زبان راست مانند **LDK** (از شرکت اسپایرال / جک دورسی) که فیچرهای تازه‌تری دارند اما هنوز به پایداری و آمادگی پروداکشن LND و Core Lightning نرسیده‌اند. * نود لایتنینگ علاوه بر ارتباط با نود بیتکوین، وظیفه‌ی واچ‌تاور، مسیریابی و مبادله‌ی پیام‌های شبکه‌ی همتا‌به‌همتا را دارد. برخی فیچرها مثل واچ‌تاور، پشتیبانی از والت‌های سخت‌افزاری، PSBT یا دوال‌فاندد چنل در همه‌ی پیاده‌سازی‌ها موجود نیست (مثلاً Eclair واچ‌تاور داخلی ندارد). ### پروتکل گاسیپ و مسیریابی * شبکه‌ی لایتنینگ یک شبکه‌ی پی‌تو‌پی با پروتکل گاسیپ است و نودها با سه پیام اصلی همدیگر را پیدا می‌کنند: **Node Announcement** (اعلام حضور یک نود)، **Channel Announcement** (اعلام باز شدن یک کانال، مهم برای بخش دریافت) و **Channel Update** (به‌روزرسانی وضعیت کانال). * نکته‌ی مهم: وضعیت لحظه‌ای بالانس دو طرف کانال به‌صورت ریل‌تایم منتشر نمی‌شود؛ فقط ظرفیت کانال اعلام می‌گردد و تخمین موجودی هر سمت حین مسیریابی و از طریق فرایند پروبینگ به دست می‌آید. ### والت‌های حضانتی و غیرحضانتی * والت‌های حضانتی (Custodial) مثل Wallet of Satoshi، بلوو والت، استرایک و کیف پول دولت السالوادور بسیار ساده و سریع‌اند اما دارایی شما نزد شخص دیگری است و توصیه نمی‌شوند؛ در صورت اجبار فقط برای مبالغ کوچک. ### معرفی کیف پول‌های لایتنینگی * **فینیکس (Phoenix):** بر پایه‌ی Eclair از ACINQ، فقط لایتنینگی، ساده و قدرتمند؛ با ارسال بیتکوین به آدرس آن، خودش کانال را می‌سازد و آماده‌ی پرداخت می‌شود (محدودیت inbound liquidity برای دریافت وجود دارد). * **بریز (Breez):** بر پایه‌ی LND، با ترفندی شبیه سابمارین سواپ همان ابتدا امکان پرداخت و دریافت را فراهم می‌کند، کنسول شبیه نود LND دارد و قابلیت‌های جذابی مثل بخش پادکست (پرداخت ساتوشی به‌ازای گوش دادن) و پوینت اوف سیل (دستگاه پوز برای فروشندگان) دارد. * **مون والت (Muun):** اصلاً کیف پول لایتنینگی نیست بلکه یک والت کاملاً آن‌چین است که با مفهوم سابمارین سواپ (نوعی اتمیک سواپ تراستلس) پرداخت‌های لایتنینگ را دریافت و ارسال می‌کند. * **ایکلیر موبایل (Eclair):** نخستین والت لایتنینگی اکوسیستم بیتکوین در ۲۰۱۸؛ فنی‌تر است و اجازه‌ی انتخاب دستی کانال و کارمزد و درخواست کانال از سرویس‌دهنده را می‌دهد. سیمپل بیتکوین والت و الکترام هم اشاره شدند. ### آپگرید تپروت و تأثیر آن بر لایتنینگ * تپروت (نسخه‌ی ۲۱ بیتکوین) بسته‌ای از تغییرات شامل امضای شنور و MAST است. * **بهبود حریم خصوصی:** با امضای شنور، تراکنش‌های فاندینگ و بستن کانال دیگر شبیه یک مالتی‌سیگ دو از دو دیده نمی‌شوند و از تراکنش‌های معمولی بیتکوین قابل تشخیص نیستند. * **کاهش کارمزد:** تبدیل مالتی‌سیگ دو از دو به تراکنشی شبیه سینگل‌سیگنیچر، سایز تراکنش و در نتیجه کارمزد باز و بستن کانال را کم می‌کند. * نیما با اسکرین‌شات نشان داد که مون والت چند روز پس از تپروت شروع به استفاده از آدرس‌های تپروتی (bc1p) و تراکنش‌های چند‌امضایی تپروتی کرده، به‌طوری‌که اکسپلورر دیگر چند‌امضایی بودن آن را تشخیص نمی‌دهد و کارمزد هم حدود ۱۵۰ ساتوشی کمتر شده است. * آینده: MAST امکان اسکریپت‌های خلاقانه‌تر مثل PTLC و تراکنش‌های مطرح‌شده توسط انتونی تاونز را ساده‌تر می‌کند؛ همچنین BOLT12 (مطرح‌شده توسط راستی راسل) با قابلیت‌هایی مثل این‌وویس ثابت و پرداخت تکرارشونده در حال آزمایش است. هر سه پیاده‌سازی اصلی (LND، Core Lightning و Eclair) انتگریشن تپروت را دارند. ### نتیجه‌گیری در این قسمت چرخه‌ی عمر کانال لایتنینگ با بررسی روش‌های بستن آن کامل شد و سپس لایه‌ی نرم‌افزاری این اکوسیستم، از نودها و پیاده‌سازی‌ها تا کیف پول‌های کاربری، معرفی گردید. آپگرید تپروت با دو دستاورد کلیدی حریم خصوصی و کاهش کارمزد، افق تازه‌ای پیش روی لایتنینگ گشوده و نشان می‌دهد این اکوسیستم چقدر پویا و پرشتاب است. در قسمت بعد درباره‌ی آینده‌ی لایتنینگ، چالش‌های آن و بحث آزاد («آتش آزاد») بیشتر صحبت خواهد شد. **لینک های این اپیزود:** * [وبسایت آموزش بیتکوین به زبان فارسی](https://bitcoind.me/): https://bitcoind.me/ * [کانال یوتیوب ضیا صدر](https://www.youtube.com/c/ZiyaSadr): https://www.youtube.com/c/ZiyaSadr * [اپیزود شیریاخط در مورد لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) : https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html * [آموزش بیتکوین: نصب کیف‌پول لایتنینگ](https://youtu.be/pJAaqZeWHWQ): https://youtu.be/pJAaqZeWHWQ * [لایتنینگ چیست؟](https://youtu.be/38T9VFXhYRg): https://youtu.be/38T9VFXhYRg * [Ride The Lightning آموزش استفاده از ابزار برای مدیریت نود لایتنینگ بیتکوین](https://youtu.be/IRnoRy0632E): https://youtu.be/IRnoRy0632E * [آموزش بیتکوین: نصب و استفاده لایتنینگ | phoenix lightning wallet](https://youtu.be/f7Sy-Fm3slQ): https://youtu.be/f7Sy-Fm3slQ * [آموزش نصب و راه اندازی لایتنینگ: کیف پول مون والت MUUN](https://youtu.be/1ASVX2ODFYw): https://youtu.be/1ASVX2ODFYw * [راهنمای مقدماتی لایتنینگ](https://bitcoind.me/blobs/tuts/lightning-network-chist-bitcoind_me.pdf): https://bitcoind.me/blobs/tuts/lightning-network-chist-bitcoind_me.pdf ### قسمت‌های مرتبط - [لایتنینگ - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2022/02/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-2.html) — قسمت قبلی همین مجموعه سریالی؛ در این اپیزود بحث تقلب و جریمه و توپولوژی شبکه که پیش‌نیاز مستقیم بستن کانال است را ادامه می‌دهد. - [لایتنینگ - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2021/12/Lightning-Make-Bitcoin-Scalable-1.html) — قسمت اول همین مجموعه؛ معرفی لایتنینگ، ساخت کانال و تراکنش‌های آف‌چین که مبنای این اپیزود است. - [مقیاس‌پذیری - قسمت ۲](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) — راهکارهای لایه دوم و مقیاس‌پذیری که لایتنینگ نمونه‌ی آن است در همین فصل بررسی شده. - [مقیاس‌پذیری - قسمت ۱](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) — سرآغاز فصل ششم و طرح مسئله‌ی گلوگاه مقیاس‌پذیری که کل بحث لایتنینگ برای حل آن است. - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — معرفی اولیه شبکه لایتنینگ و سگویت که پیش‌زمینه فنی این اپیزود محسوب می‌شود. - [حریم خصوصی در بلاکچین](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html) — این اپیزود درباره‌ی بهبود پرایویسی با آپگرید تپروت در لایتنینگ صحبت می‌کند که به مفهوم حریم خصوصی مرتبط است. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 شروع - 02:30 خلاصه اپیزودهای قبلی - 05:30 آمار و وضعیت فعلی شبکه‌ی لاتنینگ - 08:00 نحوه‌ی بستن کانال لایتنینگ - 09:50 بستن کانال به روش همکاری شده یا Cooperative Close - 10:30 بستن کانال به روش یک طرفه یا Force Close و لزوم وجود این روش - 12:30 جزییات فنی بستن کانال به روش یک طرفه - 15:40 کارمزد بستن کانال‌ها چگونه محاسبه می‌شود؟ - 18:55 نرم‌افزارهای مربوط به لایتنینگ (نودها‌‌٫ والت‌ها و …) - 22:50 انواع مختلف والت‌های لایتنینگی حضانتی یا Custodial غیر حضانتی یا Non-Custodial - 26:40 معرفی کیف پول‌های لایتنینگی - 36:54 زیرساخت‌های لازم برای راه‌ اندازی لایتنینگ - 38:10 نود لایتنینگ در شبکه‌ی لایتنینگ - 45:00 پیاده سازی‌های مختلف لایتنینگ - 50:45 آپگرید تپروت و تاثير آن بر لایتنینگ - 01:05:20 خلاصه اپیزود و پایان --- ## Ethereum Dencun Upgrade | ارتقای هاردفورک دنکون اتریوم (S07E01) URL: https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html | Episode: S07E01 **Summary:** در این قسمت از پادکست شیر یا خط به سراغ هارد فورک دِنکُن (Dencun) در شبکه اتریوم می‌رویم و مهم‌ترین EIPهای آن مثل EIP-4844 و پروتو-دنک‌شاردینگ (Proto-Danksharding)، بلاب ترنزکشن‌ها و کامیتمنت‌های KZG، جدایی لایه اجرا و لایه اجماع، EIP-6780 و آینده SELFDESTRUCT، EIP-1153 با ترنزینت استوریج و کاربردش در یونی‌سواپ نسخه ۴، و همچنین EIP-4788 برای دسترسی به بیکن‌چین را با جزئیات فنی بررسی می‌کنیم. این اپیزود با تمرکز بر بلاکچین، قرارداد هوشمند، راهکارهای لایه دو و رول‌آپ‌ها، دیتا اِوِیلبیلیتی، پروف آف استیک و مدل‌های حمله فیشینگ مبتنی بر permit، نگاهی عمیق به رودمپ توسعه اتریوم و کارکرد لایه اجرا و اجماع دارد. **شیر یا خط** **[فصل هفتم - قسمت یک](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html)** **هارد فورک دِنکُن (Dencun) و تاثیر آن در پروتکل اتریوم** ------------------------------------------------------- بعد از حدود دو سال، شیر یا خط با یک اپیزود پرمحتوا برمی‌گردد؛ اپیزودی که در آن به سراغ یکی از مهم‌ترین ارتقاءهای شبکه اتریوم یعنی هارد فورک دِنکُن (Dencun) می‌رویم. در این قسمت شایان و حمید نه‌تنها درباره خودِ این ارتقاء و EIPهای همراهش صحبت می‌کنند، بلکه از چراییِ نیاز اتریوم به آپدیت، معماری تازه‌ی این شبکه و مسیر پیشِ روی اکوسیستم هم می‌گویند. اگر به بلاکچین، قرارداد هوشمند، [لایه دو و رول‌آپ‌ها](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) علاقه دارید، این اپیزود شروع دوباره‌ی جذابی برای شماست. This episode marks the return of the Shir Ya Khat (Shir ya Khat) podcast after a two-year hiatus, opening Season 7 with a deep dive into Ethereum's Dencun hard fork and a recap of the hosts' meetup at Devconnect/ETHGlobal in Istanbul. The hosts explain why Ethereum requires upgrades, walk through its post-Merge architecture split into an execution layer (EL, e.g. Geth, Nethermind) and a consensus layer (CL, running Casper FFG Proof of Stake with slots, epochs, and validator committees) connected via the Engine API, and stress the importance of client diversity, EIP governance, and the Ethereum Cat Herders. The core technical focus is EIP-4844 (proto-danksharding), which introduces blob transactions—temporary data (pruned after ~14 days) posted to the consensus layer with KZG polynomial commitments (built from a multi-party trusted setup "ceremony" with 141,000 participants, Lagrange interpolation, powers of tau, and elliptic-curve pairings)—to slash Layer 2 rollup data-availability costs for both optimistic (fraud-proof) and zk-rollups, touching on data availability solutions like Celestia and EigenLayer DA and Ethereum's goal of becoming zk-friendly. They also unpack EIP-6780, which neuters the SELFDESTRUCT opcode (restricting it to same-transaction CREATE/CREATE2 use) to close security holes around upgradeable proxy contracts, gas tokens, and MEV, alongside related EIPs like EIP-1153 transient storage and the blob base fee. The discussion closes with staking topics tied to the Pectra/Prague roadmap—capping the validator entry rate as ~30% of ETH is staked (via Lido, Rocket Pool), exposing the Beacon Chain block root to the EVM to reduce oracle trust, plus fork-choice and attestation timing fixes—situated within Ethereum's broader Merge/Surge/Scourge/Verge/Purge/Splurge roadmap. ## توضیحات اپیزود اپیزود با یک مرور بر این دو سالِ نبودنِ شیر یا خط آغاز می‌شود؛ از رشد کوین ایران آکادمی و دوره‌ی کامل بلاکچین و قرارداد هوشمند با سالیدیتی که هزاران نفر در آن ثبت‌نام کردند، تا تجربه‌ی حضور در [کنفرانس دِف‌کانکت استانبول](https://shiryakhat.net/2025/02/devcon7.html) و [هکاتون ایت‌گلوبال](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html) و منتور کردن بچه‌های فارسی‌زبان. سپس بحث اصلی شکل می‌گیرد: [چرا اتریوم اصلاً باید آپدیت شود](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html)؟ توضیح داده می‌شود که بلاکچین‌ها در ابتدا به‌صورت یک MVP بالا آمدند و نیازمندی‌ها و یوزکیس‌های تازه و بزرگ‌تر شدن اکوسیستم، ارتقاء را اجتناب‌ناپذیر می‌کنند. همچنین درباره‌ی رودمپ اتریوم و مراحل معروف مرژ، سرژ، اسکورژ، ورژ، پرژ و اسپلرژ و اینکه شبکه هم‌اکنون بین مرژ و سرژ در حال حرکت است صحبت می‌شود. بخش مهمی از اپیزود به معماری امروز اتریوم اختصاص دارد؛ اینکه بعد از مرژ، نرم‌افزار نود به دو بخش لایه اجرا (Execution Layer) و لایه اجماع (Consensus Layer) تقسیم شده که هرکدام شبکه‌ی گاسیپ و منپول خودشان را دارند و از طریق Engine API با هم حرف می‌زنند. توضیح داده می‌شود که چرا تراکنش‌ها را در اترسکن و بیکن‌چین جداگانه می‌بینیم، و چرا Client Diversity و وجود چند پیاده‌سازی مستقل (با زبان‌های Go، Rust، نیم و…) برای سلامت و امنیت شبکه حیاتی است. در ادامه، ارتقاء دِنکُن، متا EIPها و مجموعه‌ی EIPهای مرتبط با آن، از پروتو-دنک‌شاردینگ تا EIP-6780 و EIP-4788 و EIP-1153، یکی‌یکی و با جزئیات فنی باز می‌شوند. محورِ فنیِ بحث، پروتو-دنک‌شاردینگ (EIP-4844) و بلاب ترنزکشن‌هاست؛ داده‌هایی که روی لایه اجماع می‌نشینند، حدود دو هفته نگهداری و سپس prune می‌شوند و برای رول‌آپ‌ها هزینه‌ی ثبت داده روی لایه یک را به‌شدت کاهش می‌دهند. مفاهیمی مثل دیتا اِوِیلبیلیتی قابل تایید، کامیتمنت‌های KZG، ارتباطش با زیرو-نالج و zk-SNARK، مراسم Powers of Tau و محاسبه‌ی چندجمله‌ای و اینترپولیشن، و شباهت مفهومی بلاب‌ها با [SegWit در بیت‌کوین](https://shiryakhat.net/2017/07/segwit-august1st-bip148.html) به زبان ساده و سپس فنی توضیح داده می‌شوند. ## نکات اصلی بحث‌شده ### چرایی نیاز به ارتقاء و رودمپ اتریوم - بلاکچین‌ها ابتدا به‌صورت MVP بالا آمدند و نیازمندی‌ها و یوزکیس‌های تازه، ارتقاء را الزامی می‌کنند. - در گذشته دیفیکالتی بامب تغییر را در شبکه فورس می‌کرد؛ با گذار به پروف آف استیک این مکانیزم دیگر وجود ندارد. - رودمپ اتریوم شامل مراحل مرژ، سرژ، اسکورژ، ورژ، پرژ و اسپلرژ است و شبکه هم‌اکنون بین مرژ و سرژ حرکت می‌کند. - بسیاری از این تغییرات از سال‌ها قبل ایده‌پردازی و بحث شده‌اند و حاصل ریسرچ و تستِ فراوان‌اند. ### جدایی لایه اجرا و لایه اجماع و Client Diversity - بعد از مرژ، نود از دو بخش لایه اجرا و لایه اجماع تشکیل شده که هرکدام شبکه گاسیپ و منپول خود را دارند و از طریق Engine API با هم ارتباط می‌گیرند. - ولیدیتور برای ساخت بلاک از لایه اجرا درخواست بلاک می‌کند، تراکنش‌ها با EVM اجرا و بلاک ساخته می‌شود و سپس در لایه اجماع امضا و برای کمیته پخش می‌شود. - تراکنش‌های لایه اجرا در اترسکن و اطلاعات ولیدیشن، فاینالیتی و اسلات و اپوک در بیکن‌چین قابل مشاهده است. - تنوع کلاینت‌ها (Go، Rust، نیم و…) احتمال باگ فراگیر را کم می‌کند؛ نمونه‌ی حمله‌ی قدیمی به Geth که با وجود کلاینت Parity شبکه هالت نشد، همین درس را نشان داد. - نمونه‌ی Prysm که سهم بالایی از شبکه را داشت و اکوسیستم برای سلامت شبکه به سمت مهاجرت به کلاینت‌های دیگر رفت، نشان‌دهنده‌ی همکاری کل اکوسیستم است. ### پروتو-دنک‌شاردینگ، بلاب‌ها و KZG (EIP-4844) - ایده‌ی اولیه ۶۴ شارد بود، اما اتریوم در ۲۰۲۱ از رودمپ شاردینگ‌محور به رودمپ رول‌آپ‌محور سوییچ کرد و شاردینگ به حاشیه رفت. - بلاب ترنزکشن نوع تازه‌ای از تراکنش برای منپول لایه اجماع است که شامل داده، کامیتمنت، فی و امضاست و مکانیزم فی آن [شبیه EIP-1559 اما روی لایه اجماع](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) عمل می‌کند. - داده‌ی بلاب برای مدت محدودی (حدود دو هفته) نگهداری و سپس حذف می‌شود؛ فقط کامیتمنت روی بلاکچین باقی می‌ماند. - کامیتمنت‌های KZG امکان تایید صحت داده را بدون نیاز به کل داده فراهم می‌کنند و ویژگی زیرو-نالج دارند و بخشی از ابزار zk-SNARK محسوب می‌شوند. - مراسم KZG (Powers of Tau) با رویکرد MPC و مشارکت بیش از ۱۴۱ هزار نفر برگزار شد تا کلید خصوصیِ ستاپ توسط هیچ‌کس قابل بازسازی نباشد. - شباهت مفهومی بلاب‌ها با SegWit در بیت‌کوین: جدا کردن داده‌ای که همیشه لازم نیست، از بلاکِ اصلی. ### رول‌آپ‌ها و استفاده از بلاب‌ها - رول‌آپ‌ها تراکنش‌های لایه دو را خلاصه و برای ولیدیشن روی لایه یک ثبت می‌کنند و پیش‌تر از کال‌دیتا (ارزان‌ترین بخش) استفاده می‌کردند. - با دِنکُن، داده روی بلاب نوشته می‌شود و فیِ گرانِ دومِ رول‌آپ به‌شدت کاهش می‌یابد؛ نمونه‌ی فشار تراکنشی روی آربیتروم (اردینال‌ها) به این مشکل اشاره داشت. - در رول‌آپ‌های اپتیمیستیک (فراد پروف) چالش‌کننده احتمالاً باید داده را از بلاب بردارد و با کامیتمنت مقایسه کند؛ در zk رول‌آپ‌ها تایید KZG بسیار ساده‌تر و جذاب‌تر است. - یکی از دلایل انتخاب KZG به‌جای مرکل پروف، هدفِ zk-friendly شدن اتریوم است چون وریفیکیشن مرکل پروف در مدار zk سنگین و گران است. ### EIP-6780 و سرنوشت SELFDESTRUCT - آپ‌کود اولیه SUICIDE بعدها به SELFDESTRUCT تغییر نام داد و برای آزاد کردن استوریج و بازگرداندن بخشی از گس استفاده می‌شد. - سواستفاده‌هایی مثل gas tokens و بازی با قیمت گس (به‌ویژه در MEV) و همچنین مشکلات امنیتیِ ترکیب CREATE2 با پترن‌های پراکسی، امنیت قرارداد هوشمند را دشوار کرده بود. - EIP-6780 اجازه می‌دهد SELFDESTRUCT فقط زمانی واقعاً عمل کند که در همان تراکنشی که CREATE انجام شده باشد؛ این مفهوم short-lived contract را حفظ و مشکل امنیتی را حل می‌کند. - بنیاد اتریوم ریسرچ گسترده‌ای فاند کرد تا اثر حذف SELFDESTRUCT روی پروژه‌های آن‌چین بررسی شود. ### EIPهای مرتبط با استیکینگ و لایه اجماع - از زمان باز شدن پروف آف استیک، حدود ۳۰ درصد اتریوم استیک شده و پیش‌بینی‌ها نشان می‌داد با این سرعت درصد بسیار بالایی استیک می‌شود؛ به همین دلیل سرعت ورود ولیدیتورها کنترل می‌شود. - بعد از باز شدن ویدرا (شانگهای)، برخلاف انتظار، خروجِ گسترده رخ نداد و چون ریسک کم شد، استیکینگ افزایش یافت. - EIP-4788 روت بلاک بیکن‌چین را برای EVM قابل دسترس می‌کند تا قراردادها بتوانند داده‌ی اوراکل‌هایی مثل لایدو و راکت‌پول را وریفای کنند و اتکای عمیق به اوراکل کاهش یابد. - بحث fork choice و تبادل داده‌ی fork timestamp بین لایه‌ها، و EIPهایی برای امکان ویدراوال و اکزیت ولیدیتور (از جمله ماندگار شدن اعتبار امضای اکزیت) از دیگر موضوعات بود. ### EIP-5656 (MCOPY) و بهینه‌سازی گس - EVM شبیه یک CPU مجازی با استک، استوریج، کال‌دیتا و مموری است و آپ‌کودها هرکدام گس مصرف می‌کنند. - پترن تکراری MLOAD و MSTORE برای کپی مموری گران بود؛ آپ‌کود جدید MCOPY مستقیماً کپی می‌کند و حدود ۶۰ درصد هزینه‌ی این عملیات را کاهش می‌دهد. - کامپایلرهای سالیدیتی و وایپر باید برای بهره‌گیری از این قابلیت آپدیت شوند. ### EIP-1153 (Transient Storage) و [یونی‌سواپ نسخه ۴](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) - TSTORE و TLOAD جایگزینی موقت و یک‌بارمصرف برای SSTORE و SLOAD در طول عمر یک تراکنش‌اند و برای مواردی مثل approve یک‌بارمصرف یا اشتراک داده بین قراردادها مفیدند. - این EIP از سال ۲۰۱۸ مطرح بوده و یکی از قدیمی‌ترین EIPهای واردشده است؛ یوز کیس تازه‌ی آن یعنی یونی‌سواپ نسخه ۴ باعث شد دوباره پوش شود. - یونی‌سواپ نسخه ۴ برخلاف نسخه‌های ۲ و ۳ از فکتوری پترن فاصله می‌گیرد و همه‌ی استخرها را در یک قرارداد یونیفایدشده اجرا می‌کند و با ترنزینت استوریج، روتینگ ارزان‌تر می‌شود. - هوک‌های یونی‌سواپ نسخه ۴ (مثل beforeSwap/afterSwap و before/afterLiquidity) قابلیت برنامه‌پذیر کردن استخرها را می‌دهند اما اتک وکتورهای تازه‌ای هم ایجاد می‌کنند که برای آدیتورها فرصت جالبی است. ### مدل حمله فیشینگ مبتنی بر permit - permit رویکردی است که به‌جای تراکنش approve، با امضای یک پیام اجازه‌ی approve می‌دهید. - سایت‌های فیشینگ کاربر را وادار به امضای پیامی می‌کنند که در واقع approve برای آدرس مهاجم است و می‌تواند در جا دارایی را تخلیه کند. - توصیه: قبل از امضا در متامسک یا ولت، محتوای پیام را دقیق بخوانید؛ اگر permit، approve یا کد دیکودنشده دیدید محتاط باشید. همه‌ی توکن‌ها permit را پشتیبانی نمی‌کنند (توکن‌های جدیدتر بله، قدیمی‌ها مثل USDT خیر). ### نتیجه‌گیری هارد فورک دِنکُن یکی از مهم‌ترین ارتقاءهای نام‌دار اتریوم است که با معرفی بلاب‌ها و پروتو-دنک‌شاردینگ، هزینه‌ی رول‌آپ‌ها را کاهش می‌دهد و مسیر اتریوم را به‌سمت zk-friendly شدن و مقیاس‌پذیری هموارتر می‌کند. کنار آن، EIPهایی مثل EIP-6780، EIP-4788، MCOPY و EIP-1153 هرکدام تکه‌ای از پازل بزرگ‌ترِ بهبود امنیت، بهینه‌سازی گس و اتصال بهتر لایه اجرا و اجماع‌اند. جمع‌بندی اپیزود دعوتی است به دنبال کردن سایت Ethereum Magicians و کال‌های ACD برای مشاهده‌ی نزدیکِ نحوه‌ی ساخته شدن این پروتکل و مشارکت در گفت‌وگوی فنی و سازنده‌ی اکوسیستم. **لینک های این اپیزود:** * کوین ایران آکادمی: [https://coiniran.academy](https://coiniran.academy/) * نحوه نام‌گذاری ارتقاء ها در شبکه اتریوم: [https://ethereum-magicians.org/t/e-star-name-for-consensus-layer-upgrade-after-deneb/13248](https://ethereum-magicians.org/t/e-star-name-for-consensus-layer-upgrade-after-deneb/13248) * لیست بهبود های ارتقاء Dancun: [https://www.ethereumcatherders.com/dencun/](https://www.ethereumcatherders.com/dencun/) * وبسایت PortoDank Sharding: [https://www.eip4844.com/](https://www.eip4844.com/) * What is staking: [https://consensys.io/blog/what-is-staking](https://consensys.io/blog/what-is-staking) * ethereum-dencun-upgrade-explained: [https://consensys.io/blog/ethereum-dencun-upgrade-explained-part-1](https://consensys.io/blog/ethereum-dencun-upgrade-explained-part-1) * و یونی‌سواپ نسخه ۴: [https://blog.uniswap.org/uniswap-v4](https://blog.uniswap.org/uniswap-v4) * وایت پیپر یونی‌سواپ نسخه ۴: [https://github.com/Uniswap/v4-core/blob/main/docs/whitepaper-v4.pdf](https://github.com/Uniswap/v4-core/blob/main/docs/whitepaper-v4.pdf) * (جدید) دوره توسعه بلاکچین و قرارداد‌هوشمند با سالیدیتی ۱۴۰۲: [https://www.youtube.com/playlist?list=PLDwI1rIhknpN-4ZnbcQfqDgM5dVY73ruS](https://www.youtube.com/playlist?list=PLDwI1rIhknpN-4ZnbcQfqDgM5dVY73ruS) ### قسمت‌های مرتبط - [هاردفورک پکترا اتریوم](https://shiryakhat.net/2025/03/ethereum-pectra-upgrade.html) — هاردفورک بعدی اتریوم؛ ادامه مستقیم همین بحث ارتقای شبکه و EIPها - [فرایند به‌روزرسانی پروتکل اتریوم و EIP](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) — در همین اپیزود به آن ارجاع داده شد؛ توضیح می‌دهد EIP و متا-EIP و گاورننس هاردفورک چطور کار می‌کند - [EIP-1559 و ساختار فی](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) — مدل فی بلاب‌ها روی همان مکانیزم EIP-1559 ساخته شده و در اپیزود صریحاً به آن اشاره شد - [ری‌استیکینگ و آیگن‌لیر](https://shiryakhat.net/2024/04/restaking.html) — اپیزود بعدی با مهدی؛ ادامه بحث استیکینگ، رول‌اپ‌ها و راهکارهای دیتا اویلیبیلیتی - [مقیاس‌پذیری و لایه دو](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) — پیش‌نیاز درک رول‌اپ‌ها و پروتو-دنک‌شاردینگ که هدف اصلی این آپگرید است - [سگویت و لایتنینگ](https://shiryakhat.net/2019/08/lightning-segwit.html) — بلاب‌ها بارها با سگویت (Segregated Witness) مقایسه شدند؛ درک سگویت به فهم دیتای جداشده کمک می‌کند ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 مقدمه و معرفی - 06:45 چرایی نیاز به آپدیت در شبکه اتریوم - 11:40 توضیح جدایی لایه اجرایی و لایه اجماع در شبکه اتریوم و پرداختن به Client Diversity - 21:33 شروع بررسی فورک Dencun - 23:53 بررسی EIP-4488 (Proto-Danksharding) - 31:40 شباهات Proto-Danksharding با SegWit در شبکه بیت‌کوین - 35:46 چرایی نیاز به Proto-Danksharding و KZG Commitment - 50:38 نحوه استفاده از Proto-Danksharding توسط Rollup ها - 55:54 بررسی EIP-6780 (SELFDESTRUCT only in same transaction) - 01:06:07 شروع بررسی EIP های مرتبط با لایه اجماع - 01:20:56 روند اضافه شدن validator جدید به لایه اجماع - 01:23:15 شروع بررسی EIP های مرتبط با لایه اجرایی - 01:27:59 بررسی EIP-1153 - 01:33:08 یکی از مدل های حمله از نوع فیشینگ در دنیای Web3 - 01:35:14 کاربرد EIP-1153 در Uniswap V4 - 01:43:20 جمع‌بندی --- ## Ethereum Restaking & EigenLayer | اثبات سهام بازگشتی و آیگن‌لیر (S07E02) URL: https://shiryakhat.net/2024/04/restaking.html | Episode: S07E02 **Summary:** در این قسمت از پادکست «شیر یا خط» به بررسی عمیق مفهوم ری‌استیکینگ (Restaking) در اتریوم و پروتکل ایگن‌لیر (EigenLayer) می‌پردازیم؛ از تاریخچه ماینینگ و مرج ماینینگ در دنیای Proof of Work گرفته تا اثبات سهام (Proof of Stake)، الگوریتم RANDAO، انواع ریوارد ولیدیتورها، لیکویید استیکینگ و ریسک عرضی‌سازی مجدد (Rehypothecation) مشابه بحران مالی ۲۰۰۸. سپس معماری ایگن‌لیر در لایه پروتکل، نقش AVSها، اوپریتورها، ایگن‌پاد، قرارداد هوشمند اسلشر و مدل امنیت اقتصادی و پول سکیوریتی را تشریح می‌کنیم و در پایان به مقایسه Native Restaking و Liquid Restaking و مروری بر پروتکل پافر (Puffer) می‌رسیم. مفاهیم کلیدی: بلاکچین، قرارداد هوشمند، اتریوم، ولیدیتور، امنیت اقتصادی، دیسنترالایزد سکوئنسر و دیتا اویلبیلیتی. **شیر یا خط** **[فصل هفتم - قسمت دو](https://shiryakhat.net/2024/04/restaking.html)** **بررسی مفهوم Restaking در اتریوم و پروتکل Eignlayer** ------------------------------------------------------- ری‌استیکینگ این روزها یکی از داغ‌ترین بحث‌های فضای کریپتو و توییتر است؛ ایده‌ای که به قول یکی از دوستان مثل کشف نفت است، همه می‌دانند چیز باارزشی پیدا شده اما هنوز کسی دقیقاً نمی‌داند با آن چه می‌شود کرد. در این اپیزود که کمی متفاوت از قسمت‌های قبلی است، از تاریخچه شروع می‌کنیم، به وضعیت امروز می‌رسیم و در نهایت به شکل یک گفت‌وگو و تبادل نظر درباره آینده این فناوری با هم صحبت می‌کنیم. This episode of the Shir Ya Khat podcast explores restaking and EigenLayer, framed as arguably the most revolutionary idea in Ethereum since the Merge. The hosts trace the historical arc from Proof of Work mining and mining pools (including merge mining, the Stratum and Stratum V2 protocols, and 51% centralization concerns) to Ethereum's Proof of Stake, explaining 32-ETH validators, the consensus and execution layers, RANDAO validator selection, and reward models spanning block proposals, attestations, sync committees, priority fees, MEV, slashing, and whistleblower rewards. They then cover liquid staking derivatives (LSDs) via Lido and Rocket Pool, smoothing pools, EIP-7251, and the rehypothecation risk that over-leveraging staked ETH can undermine Layer 1 security. The core discussion dives deep into EigenLayer's mechanics—restaking through the deposit contract and withdrawal credentials, EigenPods and the factory pattern, opt-in AVSs (Actively Validated Services) like decentralized sequencers, bridges, oracles, and data availability (EigenDA, Celestia), plus operators, delegation, slasher contracts, and zk-proof verification of consensus-layer state via protocols like Telepathy. The hosts also examine pooled security, the concept of renting Ethereum's economic security for modular blockchains and trusted execution environments (TEEs), edge-case applications like attacking a Bitcoin user-activated soft fork, and note that EigenLayer's mainnet launch (on Holesky after Goerli's deprecation) will initially ship without slashing. Finally, one host discloses his role as Head of Security at Puffer Finance, detailing its pufETH liquid restaking token, native versus liquid restaking, a self-imposed 22% cap to preserve network diversity, and its "vampire attack" strategy against Lido's growing 34% stake dominance. ## توضیحات اپیزود این قسمت با یک مرور تاریخی آغاز می‌شود تا ببینیم چه شد که به اینجا رسیدیم. ابتدا به دنیای [Proof of Work و ماینینگ](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) سری می‌زنیم؛ اینکه چرا ماینینگ پول‌ها به وجود آمدند تا افراد بتوانند قدرت محاسباتی و درآمدشان را با هم به اشتراک بگذارند، و مفهوم مرج ماینینگ که در آن یک چین ضعیف‌تر از امنیت چین بزرگ‌تر (مثل بیت‌کوین) استفاده می‌کند. در ادامه مشکل تمرکزگرایی ماینینگ پول‌ها، پروتکل استراتوم و نسخه دوم آن (که از مدل پایین‌به‌بالا استفاده می‌کند و به ماینر اجازه می‌دهد راحت‌تر بلاک بسازد و پول را سوییچ کند) بررسی می‌شود. سپس وارد دنیای [Proof of Stake اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) می‌شویم؛ اینکه برای ولیدیتور شدن باید ۳۲ اتریوم به قرارداد هوشمند سپرده شود و یک نود اجرا و همیشه آنلاین بماند. الگوریتم RANDAO و این نکته کلیدی توضیح داده می‌شود که این الگوریتم به میزان اتریوم استیک‌شده روی یک سرور اهمیت نمی‌دهد و صرفاً «انتیتی ولیدیتور» برایش مهم است؛ به همین دلیل شرکت‌هایی مثل کوین‌بیس مجبورند زیرساخت بزرگ و پیچیده‌ای برای اجرای هزاران نود جداگانه بالا نگه دارند. انواع ریوارد ولیدیتورها هم مرور می‌شود: ریوارد لایه اجماع، پرایوریتی فی لایه اجرا، پاداش اتستیشن، سینک کامیتی (با ریوارد بسیار بالاتر) و حتی ریوارد ویسل‌بلوئر برای گزارش اسلشینگ. بخش اصلی اپیزود به لیکویید استیکینگ، ری‌استیکینگ و ایگن‌لیر اختصاص دارد. توضیح داده می‌شود که چرا سرمایه قفل‌شده باید نقدشونده و قابل استفاده باشد و پروژه‌هایی مثل لایدو چگونه با دادن توکن استیک‌شده این نیاز را حل می‌کنند، اما همین موضوع ریسک عرضی‌سازی مجدد (Rehypothecation) و شباهت به بحران مالی ۲۰۰۸ را به همراه دارد. سپس معماری ایگن‌لیر در لایه پروتکل، از دیپازیت کانترکت و ویدرال کردنشیال گرفته تا ایگن‌پاد، قرارداد هوشمند اسلشر، نقش اوپریتورها، مدل امنیت اقتصادی برای AVSها و مفهوم پول سکیوریتی به‌طور مفصل باز می‌شود و در نهایت به مرور پروتکل پافر و مقایسه Native Restaking با Liquid Restaking می‌رسیم. ## نکات اصلی بحث‌شده ### ماینینگ و دنیای Proof of Work * ماینینگ پول‌ها برای اشتراک قدرت محاسباتی و درآمد بین ماینرها ساخته شدند تا افراد بتوانند با کل شبکه رقابت کنند. * مرج ماینینگ: یک چین کوچک‌تر و ضعیف‌تر با یک هش‌لاک از امنیت چین بزرگ‌تر (چین پرنت مثل بیت‌کوین) استفاده می‌کند. * مشکل تمرکزگرایی: ماینینگ پول‌ها به‌عنوان یک نهاد مرکزی می‌توانستند تراکنش‌ها را سانسور یا فیلتر کنند. * پروتکل استراتوم نهاد مرکزی بود که بلاک را می‌ساخت و پخش می‌کرد؛ نسخه دوم (Stratum V2) با مدل پایین‌به‌بالا اجازه می‌دهد هر ماینر خودش بلاک بسازد و راحت‌تر پول را عوض کند. ### اثبات سهام و محدودیت ولیدیتورها * برای ولیدیتور شدن باید ۳۲ اتریوم به قرارداد هوشمند سپرده شود و نود همیشه آنلاین و به‌روز بماند. * الگوریتم RANDAO به میزان اتریوم روی یک سرور اهمیت نمی‌دهد؛ شانس انتخاب شدن ۳۲ و ۶۴ اتریوم تقریباً یکسان است، پس داشتن پول بیشتر یعنی مجبور شدن به اجرای نودهای ولیدیتور بیشتر. * [EIP-7251](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) مطرح شده تا سقف ۳۲ اتریوم برداشته شود و بتوان بیشتر روی یک نود گذاشت، هرچند نگرانی تمرکزگرایی دارد. ### انواع ریوارد ولیدیتورها * ریوارد لایه اجماع (consensus layer) به آدرس ویدرال کردنشیال می‌رسد. * پرایوریتی فی لایه اجرا (execution layer) به آدرس قابل‌تغییر ست‌شده روی سرور می‌رسد و می‌تواند شامل MEV باشد. * پاداش پروپوز بلاک (حدود هر دو ماه یک‌بار، میانگین حدود ۰.۰۱ اتریوم)، پاداش اتستیشن (هر شش دقیقه، مقدار کم)، و سینک کامیتی با ریوارد حدود هفت‌برابر یک بلاک. * اسموتینگ پول‌هایی مثل smoothly.money برای نرم‌کردن توزیع ریوارد بین اعضا. * ریوارد ویسل‌بلوئر برای کسی که یک ولیدیتور خاطی را برای اسلشینگ گزارش می‌کند. ### لیکویید استیکینگ و ریسک‌های آن * سرمایه قفل‌شده در استیکینگ باید نقدشونده باشد؛ لایدو با گرفتن اتریوم و دادن توکن استیک‌شده این کار را انجام می‌دهد. * این توکن مثل [LP توکن یونی‌سواپ](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) قابل جابه‌جایی، وثیقه‌گذاری و [استفاده در دیفای](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) است و اجازه می‌دهد کسانی که کمتر از ۳۲ اتریوم دارند هم در ریوارد شبکه سهیم شوند. * ریسک اصلی: عرضی‌سازی مجدد (Rehypothecation) مشابه بحران مالی ۲۰۰۸؛ اگر سود استفاده‌های ثانویه از سود لایه اصلی بیشتر شود، امنیت شبکه به خطر می‌افتد. ### معماری ایگن‌لیر در لایه پروتکل * ایده اصلی: اجاره‌دادن امنیت اقتصادی اتریوم برای سرویس‌های دیگر؛ ایگن‌لیر خود را «بازارگاه اعتماد غیرمتمرکز» معرفی می‌کند. * ولیدیتور با تنظیم ویدرال کردنشیال روی یکی از آدرس‌های ایگن‌لیر (که با فکتوری پترن برای هر ولیدیتور منحصربه‌فرد است) وارد بازی می‌شود. * AVSها (Active Validation Service) سرویس‌هایی مثل بریج، [دیسنترالایزد سکوئنسر و دیتا اویلبیلیتی](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) هستند که ولیدیتورها می‌توانند نودشان را اجرا کنند و ریوارد بگیرند. * قرارداد هوشمند اسلشر: اگر ولیدیتوری در یک AVS خطا کند، هر کسی می‌تواند آن را گزارش کند و ولیدیتور اسلش می‌شود (حتی تا سطح اتریوم استیک‌شده). * چون قرارداد ایگن‌لیر روی لایه اجرا است و از اتفاقات لایه اجماع خبر ندارد، پروتکلی مثل تلپسی با استفاده از zk-SNARK پروف درست می‌کند تا صحت داده‌ها اثبات شود. * برداشت اتر از بیکن‌چین مثل self-destruct به‌صورت force deposit مستقیم به اکانت واریز می‌شود و کاربر باید با ارائه پروف به ایگن‌پاد فرایند claim را طی کند. * اوپریتورها: شرکت‌هایی که نود AVSها را اجرا می‌کنند؛ ولیدیتور می‌تواند به‌جای اجرای خودش، نودهایش را به اوپریتور دلیگیت کند، هرچند ریسک اسلش شدن به دلیل خطای اوپریتور وجود دارد. ### مدل امنیت اقتصادی و پول سکیوریتی * مفهوم پول سکیوریتی: یک ولیدیتور می‌تواند با opt-in کردن اسلشینگ روی چند AVS، امنیت استیک خود را چندبرابر عرضه کند و از چند سرویس هم‌زمان درآمد بگیرد. * برنامه ایگن‌لیر برای رفتن به مین‌نت طی هفته‌های آینده و نبود اسلشینگ در حدود یک سال اول به دلیل نگرانی از باگ‌های کانفیگوریشن. * ایگن‌لیر همچنان در حال توسعه است؛ نگارنده اشاره می‌کند نوشتن قرارداد اسلشر و پیدا کردن داکیومنت مناسب برای بالا آوردن یک AVS در عمل بسیار سخت است و تقریباً تنها نمونه فعال، EigenDA است. ### پافر و مقایسه Native و Liquid Restaking * پافر فایننس روی ایگن‌لیر ساخته می‌شود و ظاهراً شبیه یک لیکویید استیکینگ توکن است، اما اوپریتورها می‌توانند با یک یا دو اتریوم نود اجرا کنند و دارندگان توکن پافر با رأی‌دادن مشخص می‌کنند کدام AVSها ساپورت شوند. * Native Restaking یعنی خود اتریوم استیک‌شده وارد بازی می‌شود؛ Liquid Restaking یعنی توکن‌های لیکویید استیکینگ (مثل توکن لایدو) دلیگیت و ری‌استیک می‌شوند. پافر روی مدل Native تمرکز دارد تا از انباشت ریسک جلوگیری کند. * پافر نوعی «ومپایر اتک» به لایدو محسوب می‌شود، چون لایدو حدود ۳۴٪ شبکه را در اختیار دارد و تمرکز آن برای کل شبکه ریسک ایجاد می‌کند؛ پافر در خود پروتکل سقف ۲۲٪ شبکه را برای حفظ تنوع لحاظ کرده است. ### نتیجه‌گیری ایگن‌لیر عملاً یک لایه جدید به استک اضافه می‌کند؛ به‌جای اینکه اپلیکیشن روی اتریوم یا آوالانچ به‌صورت جداگانه اجرا شود، می‌توان با اجاره‌کردن امنیت اقتصادی اتریوم اپلیکیشن‌ها و سرویس‌های متنوعی ساخت و نوعی اتصال بین چین‌های مختلف ایجاد کرد. این فناوری بسیار زودهنگام و در حال توسعه است و کاربردهایش هنوز کاملاً مشخص نیست؛ اما با پرمیشنلس بودن اکثر کارها، فرصت‌های جالبی پیش روی توسعه‌دهندگان قرار می‌دهد و باید دید در آینده به کجا می‌رسد. **لینک های این اپیزود:** * دوره کوین‌ایران آکادمی - ۱۴۰۲ جلسه سوم - مقدمات و تاریخچه اتریوم و اثبات سهام (Proof of Stake) [https://www.youtube.com/watch?v=oBrCtuhmOlM](https://www.youtube.com/watch?v=oBrCtuhmOlM&list=PLDwI1rIhknpN-4ZnbcQfqDgM5dVY73ruS&index=3&pp=gAQBiAQB) * دروازه ورود ولیدیتور ها به لایه اجماع اتریوم: [https://coinmetrics.substack.com/p/state-of-the-network-issue-244](https://coinmetrics.substack.com/p/state-of-the-network-issue-244) * دیاگرام ساده شده پروتکل ایگن‌لیر: [https://forum.eigenlayer.xyz/t/high-level-diagram-for-native-restaking/13093](https://forum.eigenlayer.xyz/t/high-level-diagram-for-native-restaking/13093) * You Could've Invented EigenLayer: [https://www.blog.eigenlayer.xyz/ycie/](https://www.blog.eigenlayer.xyz/ycie/) * EigenLayer Whitepaper: [https://docs.eigenlayer.xyz/eigenlayer/overview/whitepaper](https://docs.eigenlayer.xyz/eigenlayer/overview/whitepaper) * Puffer Overview: [https://docs.puffer.fi/protocol/overview](https://docs.puffer.fi/protocol/overview) ### قسمت‌های مرتبط - [ارتقای دنکون اتریوم](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) — اپیزود قبلی همین فصل که در آن راجع به بلاب‌ها و ذخیره موقت دیتا (data availability) صحبت شد؛ در این قسمت مستقیماً به «جلسه قبلی» ارجاع داده می‌شود. - [فرایند به‌روزرسانی و EIPها](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) — بحث EIP-7251 و EIPهایی که سرعت ورود به استیکینگ را کم می‌کنند و نقش آیگن‌لیر در آن‌ها مطرح می‌شود؛ درک فرایند EIP پیش‌نیاز است. - [مقیاس‌پذیری و لایه دوم](https://shiryakhat.net/2021/11/scalability-blockchain-bottleneck-2.html) — در قسمت به سکوئنسر، رول‌آپ‌ها (آربیتروم/اپتیمیزم)، دیتا اولیبیلیتی و دیسنترالایز کردن لایه‌دو اشاره می‌شود که موضوع اصلی این اپیزود است. - [ماینینگ و اثبات کار](https://shiryakhat.net/2017/03/mining-pow-etf.html) — در تاریخچه‌ی ابتدای اپیزود مستقیماً به اپیزودهای قدیمی ماینینگ و ماینینگ‌پول ارجاع داده می‌شود تا مسیر گذار به اثبات سهام روشن شود. - [بازارسازهای خودکار و توکن LP](https://shiryakhat.net/2020/10/defi-uniswap-amm-balancer.html) — مفهوم لیکوید استیکینگ با مثال توکن‌های LP یونی‌سواپ و استفاده از آن‌ها به‌عنوان وثیقه در دیفای توضیح داده می‌شود. - [اقتصاد غیرمتمرکز DeFi](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — بحث ری‌هایپوتیکیشن، وثیقه‌گذاری استیک و استفاده‌های مالی چندلایه از دارایی قفل‌شده ریشه در مفاهیم دیفای دارد. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 مقدمه و معرفی - 02:17 مرج ماینینگ در دنیا Proof of Work - 08:10 خلاصه ای از Proof of Stake و محدودیت شراکت افراد به عنوان یک Verifier - 12:30 الگوریتم RANDAO و تاثیر آن در Proof of Stake اتریوم - 15:25 انواع Reward های متفاوت برای Validatorها در Proof of Stake اتریوم - 19:27 بررسی Liquid Staking و چرایی نیاز به آنها - 23:56 ریسک های Liquid Staking و شباهت آن به مشکل مالی امریکا در ۲۰۰۸ (rehypothecation) - 25:50 تاریخچه Restaking - 33:52 کاربرد های Restaking - 38:33 چگونگی کار کردن EignLayer در لایه پروتکل - 01:13:24 مدل امنیت اقتصادی در EignLayer برای AVS ها - 01:14:55 خلاصه بر Puffer Protocol - 01:18:32 مقایسه Native Restaking با Liquid Restaking - 01:21:48 جمع بندی --- ## Thriving Hackathons | راهنمای جامع شرکت در هکتان‌های وب۳ و بلاکچین (S07E03) URL: https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html | Episode: S07E03 **Summary:** در این قسمت از پادکست شیر یا خط، گروهی از توسعه‌دهندگان ایرانی حاضر در دف‌کان بانکوک تجربیات واقعی خود از شرکت در هکتان‌های بلاکچین و وب۳ مانند ETHGlobal، DoraHacks، ICP و هکتان دانشگاه آکسفورد را مرور می‌کنند؛ از نحوه پیدا کردن هکتان، استیک اتر و ثبت‌نام گرفته تا ایده‌پردازی، تیم‌سازی، مدیریت پروژه، برنامه‌نویسی قرارداد هوشمند، ارائه و دموی پروژه، فرآیند داوری، جوایز و تبدیل پروژه هکتان به استارتاپ. این اپیزود راهنمای عملی برای موفقیت در هکتان‌های اتریوم و شبکه‌سازی در اکوسیستم کریپتو است و به مفاهیمی مانند اسپانسرها، منتورشیپ، پرایز پول، اوپن‌سورس، اینتگریشن ابزارهایی چون The Graph و chainlink و فرصت‌های شغلی وب۳ می‌پردازد. **شیر یا خط** **[فصل هفتم - قسمت سوم](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html)** **راهنمای جامع شرکت در هکتان‌های وب۳ و بلاکچین٫ یا٫ چگونه در یک هفته هزاران دلار به دست بیاورید؟** ------------------------------------------------------- این اپیزود کمی متفاوت است؛ جمعی از بچه‌هایی که تازه وارد فضای کریپتو و وب۳ شده‌اند و در تایلند، در ETHGlobal و [دف‌کان بانکوک](https://shiryakhat.net/2025/02/devcon7.html) کنار هم بوده‌اند، دور هم جمع شده‌اند تا تجربه‌های دست‌اول‌شان از هکتان‌ها و کنفرانس‌های اتریوم را با شنونده‌ها به اشتراک بگذارند. اگر کنجکاوید که هکتان بلاکچین واقعاً چیست، از کجا باید شروع کرد، چطور تیم می‌سازند و چطور پروژه‌ای که در سه روز نوشته می‌شود می‌تواند به یک استارتاپ تبدیل شود، این قسمت یک راهنمای عملی و صادقانه برای شماست. This episode of the شیر یا خط (Shir Ya Khat) podcast is a hands-on guide to participating in Web3 and blockchain hackathons, featuring several members of a newly forming Iranian crypto community who share firsthand experiences from ETHGlobal Bangkok, Devcon SEA, and side events run by Coin Iran, ICP, and Oxford University. The hosts explain what a hackathon actually is—a multi-day "builder" marathon to ship a working prototype or MVP—and contrast in-person ETHGlobal events (weekend sprints requiring a small ETH stake on mainnet or supported chains) with longer online hackathons found on platforms like DoraHacks, Crypto Nomads, and DevBoost, noting that ETHGlobal manages sponsor prizes directly while listing platforms require chasing sponsors yourself. They cover practical tactics for finding teams via Discord and Telegram groups, sourcing ideas from sponsor bounty wishlists and the ETHGlobal Showcase, and building with partner tools such as Chainlink VRF, The Graph, LayerZero, Uniswap hooks, Account Abstraction, IPFS, iExec, Motoko/ICP, and Scaffold-ETH, while stressing mono-repo structure, writing tests, backup plans (faking flaky APIs, falling back to mainnet demos), and the rule that all code must be open source and committed only after the hackathon starts to avoid disqualification. Drawing on judging and mentoring perspectives, they emphasize that presentation and delivery often matter more than complete code, citing famous hackathon-born projects like CryptoKitties and Bankless-acquired airdrop tools, plus a Telegram-to-blockchain encrypted oracle bot that later drew interest from Open Source Observer. Finally, the guests reflect on health and time management during sleepless three-day sprints—hydration, power naps, avoiding caffeine overload, and using on-site volunteers and mentors—and argue the real payoff is not prize money but networking, portfolio/GitHub credibility, learning through debugging, and the collaborative, non-competitive hacker mindset of the crypto community. ## توضیحات اپیزود در این قسمت، شایان اسکندری میزبان جمعی از توسعه‌دهندگان ایرانی است که هر کدام از مسیر متفاوتی وارد برنامه‌نویسی بلاکچین شده‌اند؛ از دوره‌های کوین ایران و کنسنسیس آکادمی گرفته تا [برنامه‌نویسی قرارداد هوشمند با سالیدیتی](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) و پیش‌زمینه‌هایی مثل ترید بات، ری‌اکت و ترجمه مستندات سالیدیتی. آن‌ها امسال در دف‌کان بانکوک و سه هکتان مختلف — ETHGlobal، ICP و هکتان دانشگاه آکسفورد — به‌صورت حضوری شرکت کرده‌اند و تجربه‌شان را با سال‌های قبل و با هکتان‌های آنلاین مقایسه می‌کنند. مهمان‌ها توضیح می‌دهند که هکتان در اصل یک ماراتن ساختن است: اینکه در دو تا سه روز، بدون خواب و استراحت درست‌وحسابی، یک ایده را از صفر به یک پروتوتایپ کارآمد برسانی و آن را سابمیت کنی. محور بخش بزرگی از گفتگو این است که چطور هکتان‌ها را پیدا کنیم و در آن‌ها شرکت کنیم. تفاوت پلتفرم‌هایی مثل ETHGlobal که خودش رویداد را برگزار می‌کند و جوایز را مدیریت می‌کند، با پلتفرم‌هایی مثل DoraHacks، CryptoNomads و DevBoost که بیشتر لیست‌کننده هکتان‌ها هستند بررسی می‌شود. بچه‌ها درباره فرآیند ثبت‌نام، ارسال رزومه و بک‌گراند، و اینکه برای هکتان‌های حضوری ETHGlobal باید مقدار کمی اتر استیک کنی (که پس از سابمیت پروژه برمی‌گردد) صحبت می‌کنند و اشاره می‌کنند که امسال امکان استیک روی چین‌های مختلف فراهم شده بود، نه فقط میننت اتریوم. قسمت عمده اپیزود به تجربه‌های واقعی اختصاص دارد: چالش‌های درونی مثل خجالت و ترس اولین‌بار، اهمیت صحبت کردن با منتورها و اسپانسرها، چالش‌های تکنیکال در اینتگریشن ابزارهایی مثل The Graph و chainlink، اهمیت تست نوشتن و بک‌آپ‌پلن داشتن، مراقبت از خود و تغذیه در طول هکتان، فلسفه اوپن‌سورس و «هکر منتالیتی»، و در نهایت نحوه سابمیت، ارائه و دمو دادن پروژه به داوران و تیم‌های اسپانسر. بحث با تجربه‌های شخصی از داوری هکتان، جوایز چند ده هزار دلاری تیم‌های ایرانی، و نمونه‌های الهام‌بخشی مثل CryptoKitties و پروژه‌هایی مثل claimable که از دل هکتان‌ها بیرون آمدند، کامل می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### هکتان چیست و از کجا پیدایش کنیم * هکتان یک ماراتن ساختن است؛ در دو تا سه روز (حضوری) یا چند هفته (آنلاین) یک ایده را به پروتوتایپ کارآمد می‌رسانی و سابمیت می‌کنی. * ETHGlobal یک ارگانیزیشن سنترالایز است که خودش هکتان برگزار می‌کند و جوایز را از اسپانسرها می‌گیرد و بین هکرها تقسیم می‌کند؛ در مقابل DoraHacks، CryptoNomads و DevBoost بیشتر پلتفرم‌هایی برای لیست کردن هکتان‌ها هستند و باید خودت با اسپانسرها فالو‌آپ کنی. * در هکتان‌های آنلاین معمولاً یک تا دو ماه وقت داری و انتظار یک MVP کامل و بی‌نقص می‌رود؛ در حضوری فقط یک پروتوتایپ لوکال کافی است و باگ داشتن اشکالی ندارد. * برای ثبت‌نام در ETHGlobal رزومه و بک‌گراند خود را می‌فرستی و باید مقدار کمی اتر استیک کنی که پس از سابمیت پروژه برمی‌گردد؛ امسال استیک روی چین‌های مختلف پشتیبانی می‌شد نه فقط میننت اتریوم. ### نقش‌ها، ایده‌پردازی و تیم‌سازی * در هکتان می‌توانی نقش‌های مختلفی داشته باشی: هکر/بیلدر، منتور، والنتیر و داور (جاژ). * برای ایده، به ویش‌لیست و پرایز دیست اسپانسرها و پارتنرها (مثل chainlink و VRF آن برای رندوم) نگاه کنید؛ بخش شوکیس ETHGlobal و ویدیوهای یوتیوب پروژه‌های فاینالیست، منبع خوبی برای ایده گرفتن است. * تیم را می‌توان از قبل در دیسکورد و گروه‌های تلگرام تشکیل داد یا به‌صورت حضوری بر اساس اسکیل و تک‌استک افراد ساخت؛ بچه‌ها گروهی به نام «بانکوک هکرز» ساختند که به حدود شصت نفر رسید. * حتی اگر تکنیکال نیستی، با ارائه خوب، تکنیکال رایتینگ، مستندسازی یا انگلیسی خوب می‌توانی به تیم ولیو اضافه کنی. ### داوری و قوانین * داوری خسته‌کننده نیست اما طولانی است؛ داوران به اکتیو بودن گیت‌هاب، اورجینال بودن کد و کیفیت ارائه توجه می‌کنند. * شروع کد قبل از ساعت اوپنینگ هکتان ممنوع است و کامیت‌های زودتر باعث دیسکوالیفای می‌شود؛ می‌توان روی ایده از قبل فکر کرد اما کد را باید بعد از شروع کامیت کرد. * فیدبک داوران با فیدبک تیم‌های اسپانسر فرق دارد؛ داوران ایرادات واقعی پروژه (مثل مشکل off-chain/on-chain) را دقیق‌تر می‌گویند. ### مدیریت پروژه و چالش‌های تکنیکال * تسک‌ها را خرد کنید (AI هم کمک می‌کند اما حتماً ریویو دستی) و هر چند ساعت یک چک‌این با تیم بگذارید تا همه سینک باشند. * حتماً تست بنویسید و بک‌آپ‌پلن داشته باشید؛ اگر ابزار یا API کار نکرد، بایپسش کنید و رویش گیر نکنید. * قبل از هکتان یک بار ابزار و پروتکل مورد نظر (مثل The Graph یا chainlink) را تست و اینتگریت کنید؛ گاهی خودِ ابزار توانایی ادعا شده را ندارد و اینتگریشن سخت‌ترین بخش کار است. * حتماً یک نفر مسئول باشد که مشکلات مونو‌ریپو، پاک شدن گیت و اینتگریشن را هندل کند. ### مراقبت از خود و تغذیه * قبل از سفر درباره آب‌وهوا و غذای مقصد تحقیق کنید؛ مسمومیت غذایی می‌تواند کل تجربه را خراب کند. * هایدریت بمانید، آب زیاد بخورید، در کافئین زیاده‌روی نکنید و حتی چند ساعت نپ (چرت) به رگوله شدن بدن کمک می‌کند. * والنتیرها و منتورها آموزش دیده‌اند و برای مشکلات پزشکی و راهنمایی به بیمارستان آماده‌اند؛ هیچ‌وقت از کمک گرفتن دریغ نکنید. ### فلسفه هکتان و چرا شرکت کنیم * فلسفه هکتان و فضای اوپن‌سورس بر اساس «هکر منتالیتی» است؛ چیزی را می‌بینی که مشکل دارد و دنبال حلش می‌روی، نه صرفاً برای پول. * فضا رقابتی هست اما همکارانه؛ بقیه رقیب نیستند و همه کمک می‌کنند اکوسیستم بهتر شود. * ارزش واقعی در یادگیری، پورتفولیو، تقویت گیت‌هاب و رزومه، و کانکشن‌هایی است که ممکن است بعداً به شغل یا پروژه تبدیل شوند. ### سابمیت، ارائه و دمو * حداقل دو سه ساعت قبل از ددلاین شروع به سابمیت کنید چون پر کردن فرم و انتخاب پارتنرها زمان می‌برد؛ روی وای‌فای شلوغ لحظات پایانی حساب باز نکنید. * یک ویدیو سه چهار دقیقه‌ای، دیاگرام یوزر فلو و حتی یک فرانت‌اند ساده تأثیر ارائه را زیاد می‌کند؛ داستان‌سرایی (storytelling) و کیفیت ارائه بسیار مهم است. * بعد از ددلاین، به بوت تک‌تک پارتنرهایی که از ابزارشان استفاده کرده‌اید بروید و پروژه را ارائه دهید و متقاعدشان کنید که در پرایز پول‌شان جا بگیرید؛ سپس نوبت ارائه به داوران می‌رسد. ### جوایز، امنیت کیف پول و بعد از هکتان * جوایز ETHGlobal سقف دارند و رتبه‌بندی می‌شوند؛ امسال تیم‌های ایرانی جمعاً بالای ۷۰۰۰۰ دلار بردند و فاینالیست‌ها علاوه بر جایزه نقدی، هودی و جوایز نمادین گرفتند. * برای دریافت جایزه از یک [کیف پول امن](https://shiryakhat.net/2017/04/bitcoin-key-management.html) استفاده کنید (مالتی‌سیگ یا بک‌آپ درست)؛ آدرس دریافت جایزه بهتر است با کیف پول اصلی‌تان که ارتباط عمومی دارد یکی نباشد. * پروژه هکتان را می‌توان با گرنت (مثل Gitcoin و Giveth) ادامه داد یا به استارتاپ تبدیل کرد؛ حتماً پروژه را به گیت‌هاب و رزومه اضافه کنید چون یک اپلاید ریسرچ ارزشمند برای پوزیشن‌های شغلی است. ### نتیجه‌گیری پیام اصلی این اپیزود این است که هکتان چیزی فراتر از یک مسابقه با جایزه است؛ فرصتی برای خارج شدن از کامفورت زون، یادگیری عمیق، ساختن کانکشن‌های واقعی و تمرین کل چرخه یک استارتاپ در سه روز. مهم نیست جایزه ببری یا نه — با هر مدل شرکت کردن چیزهایی یاد می‌گیری که دفعه بعد به کارت می‌آید. توصیه مهمان‌ها ساده است: چیل و راحت باشید، با همه حرف بزنید، از منتورها کمک بگیرید، لذت ببرید و انگیزه بگیرید که سال بعد در سفر دف‌کانکت بعدی کنار هم باشید. **حاضران در این قسمت:** * شایان اسکندری: [shayan.es](https://shayan.es) * مهدیه امیری: [linkedin.com/in/mahdieh-amiri-blockchain](https://www.linkedin.com/in/mahdieh-amiri-blockchain/) * شهریار: [linktr.ee/0xshazam.eth](https://linktr.ee/0xshazam.eth) * صارم اسکندری: [linkedin.com/in/sarem-eskandary-38674a185](https://www.linkedin.com/in/sarem-eskandary-38674a185/) * الیاس سرجوقی: [x.com/elyas6126](https://x.com/elyas6126) **لینک های این اپیزود:** * هکتان های ای‌تی‌اچ گلوبال | ETHGlobal Hackathons: [ethglobal.com/events/hackathons](https://ethglobal.com/events/hackathons) * دوراهکس - هکتان های جهانی | DoraHacks - Global Hackathons: [dorahacks.io](https://dorahacks.io/) * رویدادهای کریپتونومدز | CryptoNomads Events: [cryptonomads.org](https://cryptonomads.org/) * دِوکانکت - کنفرانس توسعه‌دهندگان اتریوم | Devconnect - Ethereum Developer Conference: [devconnect.org](https://devconnect.org/) ### قسمت‌های مرتبط - [راهنمای جامع ایونت‌های وب۳ و اتریوم (دف‌کان)](https://shiryakhat.net/2025/02/devcon7.html) — اپیزود خواهر همین سری است؛ در همین ضبط بارها به دف‌کان بانکوک و شرکت در کنفرانس‌ها اشاره می‌شود و این قسمت راهنمای کامل خود ایونت‌هاست. - [هوش مصنوعی و بلاکچین](https://shiryakhat.net/2025/05/ai-blockchain-vibecoding.html) — در هکتان مکرراً از AI برای تولید ایده، خردکردن تسک‌ها و کدنویسی سریع استفاده شده؛ این قسمت دقیقاً به همگرایی AI و توسعه بلاکچین می‌پردازد. - [دِوکان ۵ اتریوم](https://shiryakhat.net/2019/12/devcon5-eth2-censorship.html) — گزارش تجربه حضور در کنفرانس دِوکان اتریوم؛ پیش‌زمینه خوبی برای فضای کنفرانس و هکتان‌هایی که بعد از دف‌کان برگزار می‌شوند. - [اقتصاد غیرمتمرکز DeFi](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — بیشتر پروژه‌ها و پرایزهای هکتان روی ابزارهای دیفای و پروتکل‌ها ساخته می‌شوند و در اپیزود به پروژه‌های دیفای اشاره شده است. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 Intro معرفی کوتاه و آغاز گفتگو. - 07:02 هکتون چیست و چگونه در آن شرکت کنیم؟ - 21:29 داوری در هکتون چگونه انجام می‌شود؟ نگاهی به فرآیند داوری و معیارهای ارزیابی پروژه‌ها. - 24:10 چطور ایده پیدا کنیم و تیم بسازیم؟ - 47:12 تجربه شرکت در هکتون و چالش‌ها تجربیات واقعی از شرکت در هکتون‌ها و غلبه بر چالش‌های پیش‌رو. - 01:03:18 مراقبت از خود و تغذیه در هکتون - 01:11:13 چرا باید در هکتون شرکت کنیم؟ بررسی فلسفه و مزایای شرکت در هکتون برای رشد شخصی و حرفه‌ای. - 01:18:15 چگونه پروژه را سابمیت کنیم و ارائه دهیم؟ - 01:38:08 جوایز هکتون نگاهی به جوایز و مزایای برندگان هکتون. - 01:44:44 جشن اختتامیه (Closing Ceremony) - 01:51:00 جمع‌بندی خلاصه‌ای از بحث‌ها و نکاتی برای شرکت در هکتون بعدی. --- ## The Ultimate Ethereum Devcon Guide | راهنمای جامع ایونت‌های وب۳ و اتریوم (S07E04) URL: https://shiryakhat.net/2025/02/devcon7.html | Episode: S07E04 **Summary:** در این قسمت از پادکست شیر یا خط، راهنمای جامعی برای شرکت در کنفرانس‌های اتریوم و وب۳ ارائه می‌شود؛ از تفاوت Devcon و Devconnect و تجربه واقعی حضور در Devcon7 بانکوک و Devconnect استانبول گرفته تا روش‌های دریافت بلیط و اسکالرشیپ، تخفیف دانشجویی و بیلدر، تجربه والنتیر شدن، نتورکینگ و ساید ایونت‌ها، فرهنگ سواگ (Swag)، دورهمی کوین‌ایران، مفهوم Popup City و پروژه‌هایی مثل Zuzalu. مهمانان با تکیه بر تجربه‌های شخصی درباره برنامه‌ریزی برای رویداد، اهمیت زبان و مکالمه در ایجاد کانکشن، حضور پررنگ ایرانی‌ها در فضای بلاکچین و تأثیر این ایونت‌ها بر مسیر شغلی و زندگی صحبت می‌کنند. راهنمایی کاربردی برای هر کسی که می‌خواهد وارد اکوسیستم اتریوم، قرارداد هوشمند و کامیونیتی وب۳ شود. **شیر یا خط** **[فصل هفتم - قسمت چهارم](https://shiryakhat.net/2025/02/devcon7.html)** شیر یا خط - راهنمای جامع ایونت‌های وب۳ و اتریوم | (S07E04) | The Ultimate Ethereum Devcon Guide ------------------------------------------------------- کنفرانس‌های اتریوم و وب۳ فقط یک بلیط و چند تا سخنرانی نیستند؛ یک تجربه‌ی زنده از کامیونیتی هستند که می‌تواند مسیر شغلی و حتی نگاه آدم به زندگی را عوض کند. در این قسمت از پادکست شیر یا خط، جمعی از بچه‌ها که تجربه‌ی حضور، والنتیری و اسکالرشیپ در **[Devcon](https://shiryakhat.net/2019/12/devcon5-eth2-censorship.html)** و **Devconnect** را داشته‌اند، دور هم جمع شده‌اند تا از تجربه‌های واقعی‌شان بگویند. این اپیزود در ادامه‌ی [جلسه‌ی قبلی درباره‌ی هکاتون‌ها](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html)ست و می‌شود گفت مکمل آن است؛ راهنمایی عملی برای کسی که می‌خواهد اولین بار به یک کنفرانس بلاکچینی برود. This episode of the Shir Ya Khat (Shenakht) podcast serves as a comprehensive guide to Ethereum and Web3 conferences, drawing on the hosts' and guests' firsthand experiences at Devcon Bangkok (Thailand) and Devconnect Istanbul. The panel of Iranian blockchain and backend developers contrasts business-heavy, "suited-up" events like Token2049, Consensus, and Permissionless (with their focus on DeFi and regulation) against the casual, builder-oriented culture of developer conferences such as Devcon, Devconnect, EthCC, ETHDenver, and the many "Eth + city" ETHGlobal events. They walk through practical logistics: getting Devcon tickets via sale waves, smart-contract raffles, student and academic discounts, builder/hacker discounts (rewarded for committing code to Ethereum clients like Geth and Nethermind), social-impact tickets, and Ethereum Foundation scholarships, plus the free-ticket path of volunteering at swag stations and scanning entries. The conversation emphasizes pre-planning your schedule around parallel talks, livestreams, project booths, and networking, alongside the vibrant side-event scene found on Luma and aggregator maps, covering hackathons (ICP), university mixers (Stanford, Oxford), rooftop parties, and a memorable Bangkok cycling meetup, and even a brush with Vitalik Buterin discussing Ethereum's future. Additional themes include swag/gift-collecting culture (t-shirts, Raspberry Pi cases, LayerZero gear, a "social battery" badge), the Dunning-Kruger effect and the openness of a curiosity-driven community where technical depth isn't required, cross-cultural networking etiquette (personal space, consent for filming), hotel/accommodation planning, pop-up cities like Chiang Mai, and the growing Iranian on-chain developer community (Coin Iran / Iran Onchain meetups and scholarships) that these gatherings have helped connect and grow. ## توضیحات اپیزود در ابتدا درباره‌ی فضای کلی کنفرانس‌های کریپتو صحبت شد؛ اینکه همه‌ی رویدادها یک شکل نیستند. یک دسته کنفرانس‌های بیزنس‌محور مثل TOKEN2049، Consensus و Permissionless هستند که بیشتر حال‌وهوای [دیفای](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html)، رگولاتوری و کت‌وشلوار دارند، و دسته‌ی دیگر کنفرانس‌های دیولوپری اتریوم که فضایشان با تیشرت و بک‌پک و سواگ آویزان شناخته می‌شود. بچه‌ها توضیح دادند که چطور می‌شود با سرچ «ETH + اسم شهر» رویدادهایی مثل ETHCC، ETHDenver، ETHLisbon، ETHRome و... را پیدا کرد و اینکه چرا روند شیر یا خط بیشتر روی اتریوم فوکوس است: به‌خاطر کامیونیتی‌بازتر بودن و راحت‌تر بودن تعامل در آن. سپس تفاوت **Devcon** (کنفرانس اصلی که یک‌سال‌درمیان برگزار می‌شود) و **Devconnect** (مجموعه‌ای غیرمتمرکز از ایونت‌ها حول یک کووُرکینگ‌اسپیس بزرگ، مثل استانبول) روشن شد. تجربه‌ی حضور در **Devcon7 بانکوک** و **Devconnect استانبول** ستون اصلی روایت‌های این قسمت بود. بخش زیادی از اپیزود به روش‌های دریافت بلیط اختصاص داشت. بلیط جنرال امسال حدود ۶۰۰ دلار بود و در موج‌های فروش خیلی سریع سولد اوت می‌شد، اما راه‌های زیادی برای ورود ارزان‌تر وجود دارد: تخفیف دانشجویی (که به‌طرز عجیبی از همه بیشتر بود و بلیط را تا حدود ۹۹ دلار می‌رساند)، دیسکانت بیلدر برای کسانی که پروژه‌ی اپن‌سورس دارند یا روی کلاینت‌های اتریوم کامیت زده‌اند، تخفیف ۵۰ درصدی هکر، بلیط رایگان از طریق والنتیری، و آپشن سوشال ایمپکت که بچه‌های کوین‌ایران از همان مسیر یکی‌دو تیکت گرفتند. اسکالرشیپ‌های اتریوم فاوندیشن و اتریوم فلوشیپ هم گاهی همراه بلیط، هتل رایگان می‌دادند. مهمان‌ها بارها روی این نکته تأکید کردند که ارزش واقعی این رویدادها در نتورکینگ، ساید ایونت‌ها و کانکشن‌های انسانی است، نه صرفاً نشستن پای تاک‌ها. تاک‌ها به‌صورت موازی و لایو ضبط می‌شوند و بعداً هم قابل دیدن‌اند، پس دویدن بین سالن‌ها می‌تواند فرصت‌های مهم‌تری مثل صحبت با تیم پروژه‌ها، پیدا کردن پوزیشن شغلی یا آشنایی رندوم را از دست بدهد. از تجربه‌ی دیدن ویتالیک از نزدیک و کتاب گرفتن، تا برنامه‌ریزی برای هتل، مدیریت زبان انگلیسی و مکالمه، رعایت پرسنال اسپیس و آداب فیلم‌برداری، و در نهایت مفهوم نوظهور Popup City، همه از دل تجربه‌های واقعی روایت شدند. ## نکات اصلی بحث‌شده ### انواع کنفرانس و تفاوت Devcon با Devconnect * کنفرانس‌های کریپتو یک‌شکل نیستند؛ بعضی بیزنس‌محور (دیفای، رگولاتوری) و بعضی دیولوپری و کامیونیتی‌محور هستند. * **Devcon** کنفرانس اصلی و بزرگ اتریوم است که به‌خاطر حجم کار، یک‌سال‌درمیان برگزار می‌شود. * **Devconnect** در سال‌هایی که Devcon نیست برگزار می‌شود؛ یک کووُرکینگ‌اسپیس بزرگ به‌علاوه‌ی کلی ایونت پراکنده‌ی مستقل در اطراف آن. * با سرچ «ETH + اسم شهر» می‌شود کنفرانس‌های محلی مثل ETHLisbon، ETHRome و ETHDenver را پیدا کرد؛ خیلی‌هایشان زیرمجموعه‌ی ETHGlobal هستند. ### گرفتن بلیط و اسکالرشیپ‌ها * بلیط جنرال حدود ۶۰۰ دلار و در موج‌های فروش خیلی سریع سولد اوت می‌شود. * تخفیف دانشجویی بسیار مؤثر بود (تا حدود ۹۹ دلار) و لازم نبود در موج فروش خرید شود؛ کد از طریق ایمیل سر فرصت می‌آمد. * دیسکانت بیلدر برای صاحبان پروژه‌ی اپن‌سورس و کسانی که روی کلاینت‌های اتریوم کد زده‌اند. * تخفیف ۵۰ درصدی هکر (به‌جای ۶۰۰ دلار، ۳۰۰ دلار) و بلیط کاملاً رایگان برای والنتیرها. * آپشن سوشال ایمپکت برای توضیح تأثیر پروژه بر اتریوم؛ بچه‌های کوین‌ایران از این طریق تیکت گرفتند. * اسکالرشیپ‌های اتریوم فاوندیشن، اتریوم فلوشیپ و گاهی هتل رایگان همراه بلیط. ### برنامه‌ریزی و نتورکینگ * از قبل پروفایل بسازید، اسکجول را ببینید و برنامه‌ریزی کنید؛ حتی اگر برنامه به‌هم بخورد، داشتنش کمک می‌کند. * با آدم‌هایی که سال‌ها آنلاین می‌شناختید از قبل هماهنگ کنید کجا و کی همدیگر را ببینید؛ خیلی‌ها را فقط با دانستن محل هم پیدا می‌کنند. * بعضی‌ها یک کووُرکینگ‌اسپیس یا نقطه‌ی ثابت انتخاب می‌کنند و کل روز آنجا مستقر می‌شوند. * تاک‌ها موازی و لایو هستند و بعداً هم قابل دانلود؛ پس نچسبیدن به همه‌ی تاک‌ها و وقت گذاشتن برای صحبت با تیم‌ها منطقی‌تر است. * بوت‌های اکسکیوشن کلاینت‌های اتریوم (Geth، Nethermind و...) فرصت خوبی برای دیدن کلاینت دایورسیتی از نزدیک بود. * کانکشن‌های رندوم و شروع مکالمه از روی یک تاک مشترک یا یک تیشرت پروژه، اغلب مؤثرتر از معرفی رسمی‌اند. ### هتل و لوکیشن * انتخاب هتل نزدیک محل کنفرانس روی هزینه و کیفیت تجربه تأثیر زیادی دارد. * یکی از مهمان‌ها با Airbnb با یک‌دهم قیمت جای بهتری گرفت، در حالی که بعضی‌ها گران‌تر و دورتر مانده بودند. * ترافیک سنگین بانکوک و مجبور شدن به موتورسواری باعث از دست رفتن بخشی از کنفرانس برای بعضی‌ها شد. ### هدایای تبلیغاتی (Swag) * فرهنگ سواگ در این کنفرانس‌ها متفاوت است؛ تیشرت، هودی، استیکر، بطری آب و اقلام سخت‌افزاری. * آخر ایونت‌ها اقلام اضافه راحت‌تر و بیشتر پخش می‌شود؛ اکتیو بودن و سایز درست خواستن مهم است. * آیتم‌های رایگان حتماً باید «کلیم» شوند چون همه‌چیز چک می‌شود. * نمونه‌های جالب: لِیر زیرو، فانوس متناسب با فرهنگ تایلند، تگ مگنتی با استیکر اپن‌سورس، رولینگ پیپر، و «سوشال باتری» برای اعلام آمادگی یا نبودن حوصله‌ی صحبت. * سواگ می‌تواند بهانه‌ای برای شروع گفتگو و آشنایی با پروژه‌ها باشد؛ نمونه‌ی رازبری پای فلزی روی یک تیشرت. ### ساید ایونت‌ها * بسیاری از اتفاقات مهم و کانکشن‌های عمیق در ساید ایونت‌ها رخ می‌دهد، نه در کنفرانس اصلی. * ابزار اصلی پیدا کردنشان **Lu.ma** است؛ باید از قبل رجیستر کرد و خیلی‌ها نیاز به تأیید برگزارکننده دارند. * اکسل‌شیت‌ها در گروه‌های تلگرام و مپ‌ویوهای اگریگیتور برای بهینه کردن مسیر بین ایونت‌ها کمک می‌کنند. * تنوع بالا: از دوچرخه‌سواری در پارک جنگلی بانکوک و صبحانه‌ی ویلایی، تا ایونت‌های ICP، دانشگاه استنفورد و آکسفورد و پارتی‌های خصوصی والنتیرها. * ساید ایونت‌ها فضای صمیمی‌تر و ریلکس‌تری دارند و کانکشن قوی‌تری شکل می‌گیرد؛ کیفیت غذا و لوکیشن هم اغلب بهتر است. ### والنتیری * برای والنتیر شدن باید فرم پر و ویدیو ارسال کرد؛ سطح دانش بالای بلاکچین لازم نیست و معمولاً پذیرفته می‌شوید. * والنتیرها بلیط رایگان، لباس و دستبند مخصوص می‌گیرند و در تیم‌های بین‌المللی کار می‌کنند. * دسته‌های مسئولیت: استیج و کوردینیشن سخنران‌ها، جنرال فلور، سواگ استیشن و... با سه سشن ترینینگ آنلاین و یک تور از ونیو. * ساختار برگزاری غیرمتمرکز است؛ هر رول یک تیم‌لید دارد و کسی نیست که همه‌چیز را کنترل کند. * اصلاح سریع و اجایل نقش‌ها (مثل جابه‌جایی بر اساس مناسب بودن افراد برای جنرال فلور) دیده شد. * والنتیرها فقط دو روز (در Devcon) رول دارند و بقیه آزادند؛ در Devconnect به‌خاطر کار بیشتر، رابطه‌ها نزدیک‌تر شد. * بنفیت اصلی، رزومه و تجربه‌ی کار تیمی بین‌المللی است، نه صرفاً بلیط رایگان. ### دورهمی کوین‌ایران و کامیونیتی فارسی‌زبان * در Devconnect استانبول اولین ایونت اختصاصی ایرانی‌ها با حدود ۱۱۰ نفر برگزار شد. * امسال هم دورهمی با حدود ۳۵ نفر یا بیشتر برگزار شد و فضای صمیمی و پرانرژی داشت. * بسیاری تعجب کردند از تعداد زیاد ایرانی‌های فعال و توانمند در فضای تکنیکال وب۳ که همدیگر را نمی‌شناختند. * در Devcon7 نُه ایرانی به‌عنوان والنتیر حضور داشتند که خودشان از روی اسم و چهره همدیگر را در گروه پیدا کردند. * این تجربه انگیزه‌ی ساختن میتاپ‌ها و کامیونیتی دیولوپرها داخل ایران را ایجاد کرد. ### زبان، مکالمه و آداب تعامل * توانایی خوب صحبت کردن و اکسپرس کردن خود، بیش از سطح تکنیکال روی کانکشن‌ها اثر می‌گذارد. * تلفظ درست کلمات مهم است، اما رساندن منظور مهم‌تر است؛ نباید به‌خاطر تلفظ حرف را نگفت. * اسمال‌تاک و خوش‌وبش کردن مهارتی است که در ساید ایونت‌ها با آدم‌های رندوم تمرین می‌شود. * پرسنال اسپیس در فرهنگ‌های مختلف فرق دارد؛ برای فیلم گرفتن باید اجازه گرفت و وسط حرف کسی نپرید. * یک رفتار اشتباه (مثل فیلم گرفتن ناخواسته از یک آدم آمریکایی) می‌تواند یک نتورک خوب را کاملاً از بین ببرد. ### تأثیر بر زندگی و مسیر شغلی * برای بیشتر مهمان‌ها، Devcon یا Devconnect یک ترنینگ‌پوینت بود که دیدشان را باز کرد و هدفشان را روشن کرد. * دیدن آدم‌هایی از بک‌گراندهای کاملاً متفاوت که به جاهای خوبی رسیده‌اند، انگیزه و باور «من هم می‌توانم» را می‌سازد. * بعضی کانکشن‌ها لانگ‌ترم اثر می‌گذارند و بعضی همان‌جا به پوزیشن شغلی می‌رسند. * افکت فرهنگ حمایتگر کامیونیتی؛ فضایی که کنجکاوی و سوال پرسیدن ارزش دارد و «افکت دانینگ-کروگر» هم دیده می‌شود. ### Popup City * مفهوم نسبتاً جدیدی که در آن جامعه‌ای برای مدتی مشخص در یک مکان جمع می‌شود تا مدل‌های جدید حکمرانی و اقتصاد را پیاده کند. * **Zuzalu** یکی از نمونه‌های شناخته‌شده است؛ در zuzalu.city می‌شود لیست این پاپ‌آپ‌ها را دید. * در چیانگ مای تایلند نمونه‌ای دائمی و همچنین یک پاپ‌آپ سیتی طولانی یک‌ماهه قبل از Devcon برگزار شد. * این شهرها آدم‌های محلی و حتی آرتیست‌ها را هم جذب می‌کنند و ورکشاپ‌های بیسیک کریپتو می‌گذارند. * بوت‌کمپ‌ها هم آپشن مکملی هستند؛ نمونه‌ی Encode Club که کورس فشرده‌ی ZK داشت و با تکمیل دوره، بخشی از هزینه بازگردانده می‌شد. ### نتیجه‌گیری پیام اصلی این اپیزود ساده است: برای شرکت در این ایونت‌ها لازم نیست خیلی تکنیکال باشید؛ کافی است کنجکاو باشید، اقدام کنید و «ایمجینیشن»‌تان به آن نقطه برسد که ببینید چه کارهایی ممکن است. چه از طریق بلیط عادی، چه با اسکالرشیپ یا والنتیری، این تجربه یک سرمایه‌گذاری روی خودتان است؛ فرصتی برای یادگیری، نتورکینگ با کامیونیتی خارجی و ایرانی، و تغییر نگاه به مسیر کاری و زندگی. بچه‌ها امیدوارند سال بعد جمع بزرگ‌تری از فارسی‌زبان‌ها در Devcon کنار هم باشند. **حاضران در این قسمت:** * شایان اسکندری: [shayan.es](https://shayan.es) * مهدیه امیری: [linkedin.com/in/mahdieh-amiri-blockchain](https://www.linkedin.com/in/mahdieh-amiri-blockchain/) * صارم اسکندری: [linkedin.com/in/sarem-eskandary-38674a185](https://www.linkedin.com/in/sarem-eskandary-38674a185/) * الیاس سرجوقی: [x.com/elyas6126](https://x.com/elyas6126) * حسین کاظمی: [linkedin.com/in/hossein-kazemi-77754164](https://www.linkedin.com/in/hossein-kazemi-77754164) * حسین سمیعی: [linkedin.com/in/syhsamiei](https://www.linkedin.com/in/syhsamiei) * مهدیه چاوشی: [linkedin.com/in/mahdieh-chavoshi](https://linkedin.com/in/mahdieh-chavoshi) **لینک های این اپیزود:** * [TOKEN2049](https://www.token2049.com) - [token2049.com] - یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای کریپتو * [Consensus by CoinDesk](https://consensus.coindesk.com) - [consensus.coindesk.com] - رویداد مهم کریپتویی کوین‌دسک * [Permissionless](https://permissionless.xyz) - [permissionless.xyz] - رویداد دیفای و وب۳ * [ETHCC (Ethereum Community Conference)](https://ethcc.io) - [ethcc.io] - کنفرانس جامعه اتریوم * [ETHDenver](https://ethdenver.com) - [ethdenver.com] - بزرگ‌ترین هکاتون اتریوم * [ETHLisbon](https://ethlisbon.org) - [ethlisbon.org] - رویداد وب۳ در لیسبون * [ETHRome](https://ethrome.dev) - [ethrome.dev] - اجتماع بلاکچین در رم * [ETHNaples](https://ethnapoli.com) - [ethnapoli.com] - ایونت بلاکچینی در ناپل * [Devcon](https://devcon.org) - [devcon.org] - کنفرانس رسمی اتریوم * [Raspberry Pi](https://www.raspberrypi.org) - [raspberrypi.org] - پروژه متن‌باز سخت‌افزار * [Lu.ma](https://lu.ma) - [lu.ma] - ابزار مدیریت ایونت‌ها * [Devconnect](https://devconnect.org) - [devconnect.org] - گردهمایی توسعه‌دهندگان اتریوم * [Zuzalu - popup city](https://zuzalu.city) - [zuzalu.city] - اجتماع نوآوری و کریپتو پاپ آپ * [Encode Club](https://www.encode.club) - [encode.club] - برنامه آموزشی و هکاتون ### قسمت‌های مرتبط - [راهنمای هکتان‌های وب۳](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html) — اپیزود قبلی و مکمل همین قسمت؛ همان گروه توسعه‌دهندگان در دف‌کان بانکوک که اینجا مستقیماً به «جلسه قبل درباره‌ی هکتان» ارجاع می‌دهند - [گزارش دِوکان ۵](https://shiryakhat.net/2019/12/devcon5-eth2-censorship.html) — گزارش مستقیم از کنفرانس دف‌کان اتریوم (اوساکا)؛ دقیقاً همان تجربه‌ی کنفرانسی که این قسمت راهنمای جامعش را ارائه می‌دهد - [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — معرفی پایه‌ای اتریوم و اکوسیستمش که کل کامیونیتی و کنفرانس‌های این قسمت حول آن شکل گرفته - [هاردفورک دنکون](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) — از همان فصل هفتم و مربوط به آخرین تحولات فنی اتریوم که در این کنفرانس‌ها و تاک‌ها ارائه می‌شود ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 مقدمه - 02:54 معرفی ایونت‌های اتریوم و وب۳ — بررسی اجمالی رویدادهای مهم اتریوم و نقش آن‌ها در اکوسیستم وب۳. - 08:34 چگونه برای ایونت‌ها بلیط بگیریم؟ - 14:23 برنامه‌ریزی برای ایونت و نکات مهم در نتورکینگ — چطور بهترین بهره را از رویداد ببریم، برنامه‌ریزی کنیم و ارتباطات مؤثری بسازیم. - 33:47 هدایای تبلیغاتی (Swag) در ایونت‌ها - 43:15 ایونت‌های فرعی (Side Events) و اهمیت آن‌ها — رویدادهای جانبی و فرصت‌های بیشتری برای یادگیری و شبکه‌سازی. - 01:10:39 تجربه شرکت در دوکانکت — تجربیات واقعی از حضور در Devconnect و نکات مهم برای شرکت‌کنندگان. - 01:14:10 تجربه شرکت به‌عنوان والنتیر (Volunteer) و چگونگی آن - 01:48:42 انواع اسکالرشیپ و نحوه دریافت آن برای شرکت در ایونت‌ها — بررسی اسکالرشیپ‌ها، شرایط دریافت و نحوه اقدام برای کمک‌هزینه‌های سفر و حضور. - 01:54:02 تأثیر شرکت در این ایونت‌ها بر فرد، زندگی و آینده شغلی - 02:10:55 Popup City چیست و چگونه در آن شرکت کنیم؟ — توضیح درباره مفهوم Popup City و تجربه شرکت در آن. - 02:19:09 جمع‌بندی --- ## Ethereum Pectra Upgrade | هاردفورک پکترا اتریوم (S07E05) URL: https://shiryakhat.net/2025/03/ethereum-pectra-upgrade.html | Episode: S07E05 **Summary:** در این قسمت از پادکست شیر یا خط به‌طور فنی و مفصل به بررسی آپگرید پکترا (Pectra) در اتریوم می‌پردازیم؛ هاردفورکی که از ادغام پراگ (لایه اجرایی) و الکترا (لایه اجماع) به وجود آمده و شامل حدود ده تا یازده EIP مهم است. از اکانت ابسترکشن و EIP-7702 و مقایسه‌اش با EIP-4337، تا بلاب‌ها و افزایش ظرفیت آن‌ها با EIP-7691 و EIP-7840، محدودسازی کال‌دیتا با EIP-7623، افزایش سقف استیکینگ با EIP-7251، خروج ولیدیتورها از طریق لایه اجرایی با EIP-7002، پیش‌کامپایل BLS در EIP-2537 و امضای جمعی، رکوئست‌های اجرایی به اجماع با EIP-7685 و EIP-7549، و افزایش تاریخچه بلاک با EIP-2935. همچنین به فرایند گاورننس اتریوم، رودمپ، نقش ویتالیک، و مشکل کانفیگریشن در تست‌نت هولسکی و آماده‌سازی سپولیا می‌پردازیم. کلمات کلیدی: اتریوم، بلاکچین، قرارداد هوشمند، هاردفورک، پکترا، اکانت ابسترکشن، بلاب، استیکینگ، رول‌آپ، لایه دو. **شیر یا خط** **[فصل هفتم - قسمت پنجم](https://shiryakhat.net/2025/03/ethereum-pectra-upgrade.html)** Ethereum Pectra Upgrade (S07E05) ارتقای هاردفورک پکترا و تغییرات جدید در اتریوم ------------------------------------------------------- اتریوم در آستانه‌ی یکی از مهم‌ترین ارتقاهای اخیر خود، یعنی **پکترا (Pectra)**، قرار دارد؛ هاردفورکی که تنها چند هفته یا نهایتاً یکی دو ماه با اجرا روی شبکه‌ی اصلی فاصله دارد و مجموعه‌ای بزرگ از تغییرات فنی را با خود می‌آورد. در این قسمت کاملاً تکنیکال از پادکست شیر یا خط، شایان اسکندری به همراه سینا محمودی (که سال‌هاست روی اتریوم کار می‌کند) و حمید باطنی (برنامه‌نویس با سابقه‌ی طولانی در دنیای بلاکچین) می‌نشینند و لایه به لایه‌ی این آپگرید را باز می‌کنند: از اینکه هاردفورک چیست و رودمپ اتریوم چطور شکل می‌گیرد، تا جزئیات فنی مهم‌ترین EIPهای درون پکترا و تأثیرشان بر کاربران، توسعه‌دهندگان و امنیت شبکه. This episode of the شیر یا خط (Shir Ya Khat) podcast, featuring guests Sina and Hamid, offers a technical deep-dive into Ethereum's upcoming Pectra hard fork (a name blending the consensus-layer "Electra" and execution-layer "Prague" upgrades), expected to launch on mainnet within a month or two after debuting on the Holešky testnet. The hosts trace Ethereum's governance and update process through EIPs (Ethereum Improvement Proposals), the roadmap coordinated by Vitalik Buterin, and the history of prior hard forks like the Merge and Dencun, before unpacking Pectra's roughly ten to eleven EIPs. A central focus is account abstraction via EIP-7702, which lets a standard EOA be temporarily upgraded into a smart-contract wallet (enabling batching, session keys, alternate signers, and gas sponsorship) — contextualized against earlier approaches including sponsored transactions, permit tokens, EIP-3074, and the application-layer ERC-4337 with its bundlers, paymasters, and user operations, plus native account abstraction on L2s like zkSync. The discussion then covers blob scaling for Layer 2 rollups, explaining EIP-7691's increase of the blob target and max from 3/6 to 6/9, KZG commitments, data availability sampling and the future PeerDAS, the Get Blobs Engine API optimization, and calldata repricing via EIP-7623 to protect solo stakers and decentralization. Finally, the episode examines staking-related changes, including EIP-7251 raising the validator max effective balance from 32 to 2048 ETH to reduce network load, and EIP-7002/EIP-7685 enabling execution-layer-triggered validator exits and improved consensus–execution layer communication through withdrawal-address requests. Throughout, the hosts emphasize Ethereum's pattern of planting long-term infrastructure (Verkle tree prep via EIP-2335, KZG foresight) for future harvest while balancing immediate Layer 2 demand for cheaper, higher-throughput transactions. ## توضیحات اپیزود گفتگو با یک مرور بر [فرایند گاورننس اتریوم](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) آغاز می‌شود؛ اینکه چطور شبکه از طریق **EIPها (Ethereum Improvement Proposals)** به‌روزرسانی می‌شود و چرا هر هاردفورک به‌طور میانگین حدود نه ماه تا یک سال طول می‌کشد تا از مرحله‌ی دِوِلوپمنت به مین‌نت برسد. مجری‌ها توضیح می‌دهند که نام پکترا از ترکیب **پراگ (Prague)** در لایه اجرایی و **الکترا (Electra)** در لایه اجماع ساخته شده و درست یک سال پس از [هاردفورک دنکون](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) در حال آماده شدن است. نکته‌ی مهمی که تأکید می‌شود این است که رودمپ اتریوم را ویتالیک به‌تنهایی دیکته نمی‌کند؛ او بیشتر نقش یک هماهنگ‌کننده (coordinator) را دارد که ایده‌های تیم‌های تحقیقاتی پراکنده در اکوسیستم را جمع‌آوری و فرمولایز می‌کند، و بسیاری از آیتم‌های رودمپ ممکن است هیچ‌وقت به همان شکل اجرا نشوند یا با آلترنتیوهای بهتر جایگزین شوند. بخش بزرگی از اپیزود به **اکانت ابسترکشن** اختصاص دارد. سینا مسیر تاریخی این ایده را از اسپانسر ترنزکشن‌ها و استاندارد پرمیت توکن‌ها تا EIP-4337 روایت می‌کند؛ استانداردی که در لایه اپلیکیشن و با مجموعه‌ای از قراردادهای هوشمند، باندلر و پیمستر کار می‌کرد اما به دلایلی مثل پیچیدگی آنبوردینگ و متفاوت بودن آدرس روی هر چین، آنطور که باید ادابت نشد (مگر در نمونه‌هایی مثل پولی‌مارکت). سپس نوبت به ستاره‌ی این آپگرید می‌رسد: **EIP-7702** که به کاربران اجازه می‌دهد همان اکانت معمولی (EOA) خود را با یک امضا به یک کیف‌پول هوشمند ارتقا دهند، بدون اینکه آدرس یا دارایی‌شان تغییر کند. مزایایی مثل batching، افزودن signerهای اضافه، session key و امکان اعمال محدودیت روی تراکنش‌های ورودی از جمله کاربردهایی است که بحث می‌شود؛ همچنین تفاوت آن با EIP-3074 که نیازمند آپ‌کد جدید و بررسی‌های امنیتی سنگین بود، و ماجرای جالب نگارش EIP-7702 توسط ویتالیک تنها در بیست دقیقه. در ادامه، تیم‌های بزرگ بحث یعنی **بلاب‌ها** و **استیکینگ** واکاوی می‌شوند. سینا توضیح می‌دهد که بلاب‌ها بخشی از [استراتژی بلندمدت اسکیلینگ اتریوم](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) از طریق لایه دوها هستند و چطور جایگزین کال‌دیتای گران و دائمی شدند. سپس به سراغ EIPهای استیکینگ، پیش‌کامپایل‌های کریپتوگرافیک، امضای جمعی BLS و در نهایت چالش واقعی و داغ همان روزها — یعنی فورک شدن تست‌نت هولسکی به دلیل یک باگ کانفیگریشن در آدرس دیپازیت کانترکت — می‌رویم که در لحظه‌ی ضبط هنوز فاینالایز نشده بود. ## نکات اصلی بحث‌شده ### پکترا و فرایند رسیدن به آن - نام **پکترا** از ترکیب **پراگ** (لایه اجرایی) و **الکترا** (لایه اجماع) ساخته شده و هاردفورک بعدی احتمالاً **فوساکا** (فولو + اوساکا) خواهد بود. - هر هاردفورک به‌طور میانگین نه ماه تا یک سال طول می‌کشد؛ بحث پکترا از نومبر ۲۰۲۳ و پیش از لانچ دنکون در فوروم Ethereum Magicians شروع شده بود. - یک ظرفیت محدود در هر آپگرید وجود دارد و از میان لیست بلندبالای EIPها بر اساس اولویت و نیازها انتخاب می‌شوند؛ برخی EIPها (مثل EOF و ورکل) در نهایت به این فورک نرسیدند. - ویتالیک سازنده‌ی یک‌تنه‌ی رودمپ نیست؛ او هماهنگ‌کننده‌ای است که کار تیم‌های تحقیقاتی مختلف را جمع و فرمولایز می‌کند. ### اکانت ابسترکشن، EIP-7702 و EIP-4337 - مسیر از **اسپانسر ترنزکشن‌ها** و **پرمیت توکن‌ها** (که توکن‌هایی مثل آربیتروم، آپتیمیزم، USDC و DAI دارند) شروع شد. - **EIP-4337** اکانت ابسترکشن را در لایه اپلیکیشن و بدون نیاز به فورک پیاده کرد (با مادر کانترکت، باندلر/سکند مم‌پول و پیمستر)، اما آنبوردینگ پیچیده و آدرس متفاوت روی هر چین باعث شد کمتر ادابت شود؛ شبکه‌هایی مثل zkSync با نیتیو اکانت ابسترکشن تجربه‌ی بهتری داشتند. - **EIP-7702** اجازه می‌دهد همان EOA با یک sign به قرارداد هوشمند ارتقا یابد؛ ایتر و آدرس کاربر حفظ می‌شود. - کاربردها: **batching** (حذف نیاز به approve و transfer جداگانه)، افزودن signer، **session key**، و امکان جلوگیری از تراکنش‌های ناخواسته (مثال تورنادو کش و توکن‌های اسپم). - در EIP-7702 یک **نوع تراکنش جدید** اضافه می‌شود، نه آپ‌کد جدید؛ این وکالت به قرارداد هوشمند داده می‌شود اما پرایویت‌کی همچنان قدرت نهایی را دارد و می‌تواند وکالت را ریووک کند — به همین دلیل «اکانت ابسترکشن کامل» نیست. - برخلاف EIP-3074 که آپ‌کد جدید و لایه‌ی سنسورشیپ‌پذیر متر ترنزکشن داشت، EIP-7702 صرفاً از آپ‌کدهای موجود استفاده می‌کند و تغییرات کوچکی در درخت داده اتریوم ایجاد می‌کند. - ماجرای جالب: ویتالیک ایده‌ی اولیه‌ی EIP-7702 را در یک چت تلگرامی مطرح و ۲۰ دقیقه بعد لینک EIP نوشته‌شده را ارسال کرد. - نگرانی امنیتی: حالا message.sender یک EOA می‌تواند قرارداد هوشمند باشد و مدل‌های جدید حملات ری‌اِنترنسی محتمل است. ### بلاب‌ها و بهینه‌سازی داده‌ها - بلاب‌ها بخشی از استراتژی بلندمدت اسکیلینگ‌اند و جایگزین **کال‌دیتای** گران و دائمی برای لایه دوها شدند؛ داده‌ی بلاب فقط چند هفته (حدود سی روز) نگهداری می‌شود. - در دنکون هر بلاک تارگت **۳** و مکس **۶** بلاب داشت (هر بلاب ۱۲۸ کیلوبایت)؛ **EIP-7691** و **EIP-7840** این پارامترها را به تارگت **۶** و مکس **۹** افزایش می‌دهند. - به گفته‌ی ویتالیک، بسیاری از لایه دوها به دلیل کمبود ظرفیت بلاب هنوز لانچ نکرده‌اند یا از دیتا اویلیبیلیتی شبکه‌های دیگر استفاده می‌کنند. - بهینه‌سازی‌هایی مثل متود جدید **Get Blobs** در Engine API اجازه می‌دهد کلاینت اجماع بلاب موجود در کلاینت اجرایی را دوباره از شبکه دانلود نکند. - **EIP-7623** هزینه‌ی کال‌دیتا را محدود می‌کند تا از تولید بلاک‌های عظیم (مثلاً ۷ مگابایت) جلوگیری شود؛ این EIP باید همراه با EIP-7691 بیاید تا بلاک بیش از حد بزرگ نشود. حدود ۹۹.۵٪ تراکنش‌های معمولی هیچ افزایش هزینه‌ای احساس نمی‌کنند. - مثال تاریخی از خطر کال‌دیتا: داون شدن سیکوئنسر آربیتروم هنگام پیاده‌سازی اینسکریپشن‌ها. - کیزی‌جی کامیتمنت روی بلاب‌ها آماده‌سازی برای وریفیکیشن تاریخی و در نهایت PeerDAS و دیتا اویلیبیلیتی سمپلینگ در فورک‌های بعدی است. - تفکیک historical data: تاریخچه‌ی خود اتریوم drop نمی‌شود، بلکه داده‌ی تاریخی لایه دوهاست که drop می‌شود، چون latest state رول‌آپ‌ها همیشه در بلاب‌های available وجود دارد. ### استیکینگ و ولیدیتورها - **EIP-7251** سقف استیک هر ولیدیتور را از **۳۲** به **۲۰۴۸ اتر** افزایش می‌دهد؛ این به گروه‌های بزرگ مثل لایدو و کوین‌بیس اجازه می‌دهد ولیدیتورها را ادغام کنند و ترافیک شبکه و بار ری‌سورس را کاهش دهند بدون آنکه سنترالایزیشن بیشتر شود. - بالانس مازاد بالای سقف به آدرس ویدرال (که با 0x02 شروع می‌شود) سوییپ می‌شود. - **EIP-7002** امکان درخواست خروج (exit) ولیدیتور را از طریق آدرس ویدرال و لایه اجرایی فراهم می‌کند؛ این مشکل قدیمی سرویس‌های [استیکینگ و ری‌استیکینگ](https://shiryakhat.net/2024/04/restaking.html) (فورس ویدرال و اسلش) را حل می‌کند. - **EIP-7685** مسیر ارتباطی رکوئست از لایه اجرایی و قراردادهای هوشمند به لایه اجماع را استاندارد می‌کند؛ حالا دیپازیت‌ها هم از همین مسیر انجام می‌شوند و زمان دیپازیت از حدود ۱۳ ساعت به حدود ۱۳ دقیقه کاهش یافته است. - دلیل تاریخی پیاده نشدن این ارتباط از ابتدا: رودمپ قبلی شاردینگ‌سنتریک بود، اما با رول‌آپ‌سنتریک شدن رودمپ حالا می‌توان ارتباط اجرایی-اجماع را برای تنها شارد موجود بهینه کرد. ### پیش‌کامپایل‌ها، BLS و امضای جمعی - **EIP-2537** پیش‌کامپایل منحنی **BLS12-381** را اضافه می‌کند که امنیت حدود ۱۲۸ بیتی (بسیار قوی‌تر از bn254 با امنیت ~۸۰ بیتی) و امکان وریفای امضاهای BLS و سیرکت‌های بزرگ‌تر ZKP را در لایه اجرایی فراهم می‌کند. - کاربردها: دیسنترالایزد سیکوئنسر، اوراکل‌ها و لایت‌نودهای شبکه‌هایی مثل آلت‌کوین‌هایی که از BLS استفاده می‌کنند. - **پیش‌کامپایل‌ها** قطعه کدهایی هستند که به زبان نیتیو هر کلاینت (مثل Go در گو-اتریوم) نوشته می‌شوند، آدرس EVM و هزینه‌ی fixed دارند و عملیات ریاضی سنگین را ارزان‌تر از پیاده‌سازی در EVM انجام می‌دهند؛ آلترنتیو در حال بررسی EVM-MAX است. - **EIP-7549** با حذف کامیتی ایندکس از اتستیشن، امکان **BLS Signature Aggregation** را فعال می‌کند؛ به‌جای ذخیره و وریفای مثلاً ۵۰۰ امضا در هر اسلات، تنها یک امضا با یک آپریشن وریفای می‌شود که ترافیک و حجم ذخیره‌سازی شبکه را به‌شدت کاهش می‌دهد. ### تاریخچه بلاک و چالش‌های آپگرید - **EIP-2935** تاریخچه‌ی بلاک‌های روی زنجیره را از **۲۵۶** به **۸۱۹۲** بلاک افزایش می‌دهد و آماده‌سازی برای انتقال آینده به ورکل تری است. - تست‌نت **هولسکی** به دلیل یک **باگ کانفیگریشن** در آدرس دیپازیت کانترکت (که روی هولسکی متفاوت بود) فورک شد؛ سه کلاینت اجرایی (گو-اتریوم، ندرمایند و بسو) روی یک فورک و ریث و اریگون روی فورک دیگر رفتند و شبکه چند روز فاینالایز نشد. - این باگ روی لاجیک و شبکه‌های دیگر تأثیری نداشت و ارزش کلاینت دایورسیتی را نشان داد؛ بهتر است چنین مشکلاتی در تست‌نت رخ دهد تا مین‌نت. - در زمان ضبط، آپگرید سپولیا حدود شش روز بعد برنامه‌ریزی شده بود و تاریخ مین‌نت هنوز اعلام نشده بود و منوط به موفقیت فورک سپولیا است. ### نگاه به آینده - هاردفورک بعدی **فوساکا** احتمالاً شامل **PeerDAS** و **EOF** خواهد بود؛ پیاده‌سازی‌ها در گو-اتریوم آغاز شده. - **History Expiry** یکی از تاپیک‌های بزرگ آینده است که از حدود ماه مِی به کلاینت‌ها اجازه می‌دهد تاریخچه‌ی پیش از مرج را پاک کنند و حجم دیسک مورد نیاز نودها را کاهش می‌دهد. ### نتیجه‌گیری پکترا نشان می‌دهد که توسعه‌ی اتریوم فرایندی چند ساله، تدریجی و مبتنی بر یادگیری از تجربه است؛ بسیاری از EIPهای این فورک، از EIP-7702 و بلاب‌ها تا استیکینگ و امضای جمعی، هم پاسخ به نیازهای فوری هستند و هم آماده‌سازی برای اهداف بلندمدت رودمپ. این آپگرید تعهد اتریوم به مقیاس‌پذیری، حفظ دیسنترالایزیشن (به‌ویژه برای سولو استیکرها) و توسعه‌ی پایدار را بازتاب می‌دهد. اکنون که کار روی پکترا رو به پایان است، بحث‌ها روی فوساکا آغاز شده و حکایت اتریوم همچنان باقی است. --- ### **لینک های این اپیزود:** ##### منابع فارسی - Eip (Ethereum Improvement Proposals) & Updating The Chain (S05E01) فرایند به‌روز‌رسانی پروتکل اتریوم: [https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) - Ethereum Dencun Upgrade (S07E05) ارتقای هاردفورک دنکون و تغییرات جدید در اتریوم: [https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) - EIP-1559 Let It Burn (S05E02) و ساختار فی در شبکه اتریوم: [https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) - کوین ایران آکادمی - جلسه چهارم - کلاینت اتریوم (لایه اجرایی و اجماع)٫ مقدمات زبان سالیدیتی ۱: ج [https://www.youtube.com/watch?v=ytnu1oVp7Qs](https://www.youtube.com/watch?v=ytnu1oVp7Qs&list=PLDwI1rIhknpN-4ZnbcQfqDgM5dVY73ruS&index=4) ##### **مرجع EIPهای مربوط به آپگرید Pectra:** - [Ethereum Pectra Upgrade Overview](https://eipsinsight.com/pectra) - [Pectra Upgrade Meta Thread on Ethereum Magicians](https://ethereum-magicians.org/t/pectra-network-upgrade-meta-thread/16809) - [Discussion on Pectra Upgrade](https://x.com/letsgetonchain/status/1888976123502940277) - [Ethereum Roadmap](https://ethroadmap.com/) ##### **منابع مرتبط با بلاب‌ها و استیکینگ:** - [Blobs - Ethereum Research](https://ethresear.ch/t/block-arrivals-home-stakers-bumping-the-blob-count/21096) - [Blobs Data Analysis on Dune](https://dune.com/hildobby/blobs) --- **حاضران در این قسمت:** * شایان اسکندری: [shayan.es](https://shayan.es) * حمید باطنی: [x.com/n3wbateni](https://x.com/n3wbateni) * سینا محمودی: [x.com/sina_mahmoodi](https://x.com/sina_mahmoodi) --- ### قسمت‌های مرتبط - [هاردفورک دنکون](https://shiryakhat.net/2024/02/ethereum-dencun-upgrade.html) — هاردفورک قبلی اتریوم که در همین اپیزود بارها به آن ارجاع می‌شود؛ بلاب‌ها و EIP-4844 که در پکترا گسترش می‌یابند از اینجا آمده‌اند و همین فرمت بررسی EIPها را دنبال می‌کند. - [فرایند به‌روزرسانی و EIP اتریوم](https://shiryakhat.net/2021/07/eip-updates-on-ethereum.html) — در اپیزود صراحتاً به این قسمت (جولای ۲۰۲۱) برای درک گاورننس اتریوم و روند تعریف و تصویب EIPها ارجاع داده و شنیدنش پیشنهاد شده است. - [EIP-1559 و ساختار فی](https://shiryakhat.net/2021/08/eip-1559-let-it-burn.html) — به‌عنوان نمونه یک EIP بنیادی که ساختار فی شبکه را تغییر داد مستقیماً نام برده می‌شود؛ مکانیزم تارگت/مکس فی که در پکترا برای بلاب‌ها به‌کار می‌رود ریشه در همین دارد. - [مقیاس‌پذیری بلاکچین](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) — بخش بزرگی از پکترا درباره بلاب‌ها، لایه دو، افزایش ظرفیت و رودمپ اسکیلینگ رول‌آپ‌محور اتریوم است که پیش‌زمینه‌اش در این قسمت بحث شده. - [استیکینگ و اثبات سهام](https://shiryakhat.net/2024/04/restaking.html) — چند EIP مهم پکترا (مثل ۷۲۵۱ و ۷۰۰۲) درباره کارایی استیکینگ، اکزیت ولیدیتور و افزایش سقف استیک است؛ این قسمت زمینه استیکینگ اتریوم را پوشش می‌دهد. - [معرفی اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — قسمت پایه‌ای درباره ساختار فنی اتریوم و مفهوم لایه اجرا و اجماع که برای درک تغییرات پروتکلی پکترا لازم است. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 معرفی و مقدمه - 03:02 تاریخچه و روند توسعه اتریوم - 06:00 بررسی هارد فورک‌ها و تأثیرات آن‌ها - 08:55 تحلیل EIPها و اولویت‌های توسعه - 13:09 تحلیل رودمپر و نیازهای آینده - 14:25 نقش ویتالیک و تیم‌های تحقیقاتی در اتریوم - 18:22 EIP-7702 و مفهوم Account Abstraction - 21:29 استانداردهای توکن و EIP-4337 - 25:03 چالش‌ها و فرصت‌های Account Abstraction - 28:28 تحلیل EIP-7702 و کاربردهای آن - 31:53 تجربه کاربری و امنیت در EIP-7702 - 37:36 تفاوت‌های EIP-7702 با EIP-4337 - 40:34 جمع‌بندی و آینده EIP-7702 - 43:28 بررسی ابسترکشن - 44:33 بلاب‌ها و استراتژی‌های اتریوم - 49:23 بهینه‌سازی و افزایش ظرفیت بلاب ها - 55:05 چالش‌ها و نیازهای آینده اتریوم - 01:00:29 تکنیک‌های بهینه‌سازی در اتریوم - 01:06:11 نقش بلاب‌ها در مدیریت داده‌ها و هزینه‌ها - 01:15:26 EIPها و تأثیرات آن‌ها بر استیکینگ - 01:22:42 چالش‌های استیکینگ و آینده آن - 01:25:55 تحلیل و بررسی EIPها و پروپوزال‌ها - 01:33:50 چالش‌ها و مشکلات در آپگریدها و شبکه‌ها - 01:41:20 تحولات جدید در ولیدیتورهای اتریوم - 01:43:39 پیش‌کامپایل‌ها و کاربردهای آن‌ها - 01:46:01 EIPها و بهبودهای شبکه اتریوم - 01:49:16 امضای جمعی و بهینه‌سازی‌های شبکه - 01:52:01 جمع‌بندی --- ## AI & Blockchain: When Code Writes Back | هوش مصنوعی و بلاکچین: همگرایی فناوری‌ها (S07E06) URL: https://shiryakhat.net/2025/05/ai-blockchain-vibecoding.html | Episode: S07E06 **Summary:** در قسمت ششم فصل هفتم پادکست شیر یا خط با موضوع «هوش مصنوعی و بلاکچین» به هم‌افزایی AI و کریپتو می‌پردازیم؛ از تفاوت هوش مصنوعی و یادگیری ماشین و ظهور مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) و عامل‌های هوشمند (AI Agents) تا وایب کدینگ زنده‌ی وبسایت شیر یا خط، ابزارهایی مانند n8n و پروتکل MCP، امنیت با Trusted Execution Environment و رمزنگاری هومومورفیک، فریم‌ورک ElizaOS و عامل‌های مچ‌میکینگ و تریدینگ در کریپتو، و نقش نالج‌گراف و وکتور دیتابیس و RAG در حافظه‌ی ایجنت‌ها. گفتگویی عمیق درباره‌ی قراردادهای هوشمند، مدیریت خزانه و عملیات DAO، اتوماسیون مالی و آینده‌ی همگرایی بلاکچین و هوش مصنوعی برای توسعه‌دهندگان و فعالان اتریوم و کریپتو. **شیر یا خط** **[فصل هفتم - قسمت ششم](https://shiryakhat.net/2025/05/ai-blockchain-vibecoding.html)** AI & Blockchain: When Code Writes Back (S07E06) هوش مصنوعی و بلاکچین: همگرایی فناوری‌ها ------------------------------------------------------- این اپیزود کمی متفاوت است؛ محور اصلی گفتگو هوش مصنوعی است اما همه‌چیز را به دنیای کریپتو و بلاکچین گره می‌زنیم و می‌بینیم که با این ابزارهای تازه چه کارهایی می‌شود کرد که تا دیروز شدنی نبود. در کنار بحث، به‌صورت زنده و در حین ضبط، با تکنیک «وایب کدینگ» (Vibe Coding) وبسایت شیر یا خط را از نو [ارتقاء](https://github.com/shiryakhat/website/pull/12) می‌دهیم و مخاطبان مرحله به مرحله شاهد بازسازی آن خواهند بود. This episode of the Shir ya Khat podcast explores the convergence of AI and blockchain, with hosts and guests from AI engineering (DevOps, foundational models), hardware/chip design, and crypto backgrounds discussing how large language models (LLMs) have transformed programming from task-specific machine learning and if-else logic into flexible, reasoning-capable systems, enabling "vibe coding" where developers build tools by chatting with agents rather than writing code. The conversation surveys the practical tooling stack—Claude (including Claude Code, Sonnet 3.7), OpenAI Codex/GPT-4.1, Gemini Pro, Cursor with Cursor Rules, Copilot, LM Studio for local/Chinese models, plus agent frameworks like LangChain, LangFlow, Microsoft AutoGen, and n8n/Zapier-style automation—while stressing the enduring importance of software-engineering fundamentals such as git checkpoints, modular task decomposition, prompt engineering, and awareness of hallucinations, specification gaming, and reward hacking. On the crypto side, they dig into AI agents that hold wallets and private keys to perform on-chain transactions, DeFi "gymnastics," yield farming, and airdrop hunting, contrasting autonomous "player" agents (e.g., Eliza's Spartan trading agent, treasury/DAO management, Virtuals on Base, Solana-based frameworks) with delegated "companion" agents like the hosts' own conference matchmaking bots, and they explain the Model Context Protocol (MCP) as an emerging standard—alongside Google's agent-to-agent protocol and Coinbase's wallet MCP—for connecting LLMs to tools. A major segment covers trust and verifiability, invoking crypto's "don't trust, verify" ethos to address fake-autonomy concerns (Truth Terminal), walking through how Trusted Execution Environments (TEE) like Intel SGX, enclaves, and code attestation can prove an on-chain agent is genuinely autonomous by keeping admin private keys tamper-proof and verifying attestations at the smart-contract level. The episode also highlights AI-assisted smart-contract security auditing and code comprehension tools (GitCTX, DeepWiki, Balancer V2 review, catching an off-by-one bug), references the ETHGlobal AI Agent hackathon, EigenLayer AVS, the Pectra/Ethereum validator-yield example, Vitalik's writing on AI in crypto, and the experimental ChaosChain project where AI agents reach consensus on blocks. ## توضیحات اپیزود در این گفتگو همراه با شایان، امین (مهندس DevOps در شرکت‌های AI که با فاندیشنال مدل‌ها کار می‌کند)، امیر (که از مهندسی سخت‌افزار وارد کریپتو و طراحی ایجنت شده) و حمید (که از ۲۰۱۷ در کریپتو فعال بوده و موج ورود AI به دیزاین پروتکل و نگرانی‌های امنیتی را روایت می‌کند) نگاهی جامع به تعامل هوش مصنوعی و بلاکچین داریم. ابتدا یک مقدمه و تاریخچه از AI می‌گوییم: اینکه چطور از دنیای «ایف‌ایلز» و یادگیری ماشینِ مخصوصِ تسک‌های خاص و تلاش‌های قدیمی مثل وب سمانتیک و گراف دیتابیس‌ها، به مدل‌های زبانی بزرگی رسیدیم که زبان انسان را می‌فهمند، کد می‌زنند و یک سیستم واحد می‌تواند طیف وسیعی از کارها را انجام دهد. بحث می‌شود که با ورود عنصر «ریزنینگ» در LLMها، منطق برنامه‌نویسی هم عوض شده و می‌توان به‌جای لاجیک خطی، یک فرآیند را با پرامپت و رول به زیرپروسه‌ها شکست و به هر بخش کیفیت بالاتری داد. سپس وارد ابزارها و اتوماسیون می‌شویم: از پرامپت انجینیرینگ و تعریف کلاس «ایجنت»، تا دادن ابزار (API call، گوگل سرچ) به ایجنت‌ها و اجرا و دیباگ کد در ترمینال. ابزارهایی مثل n8n که با درگ‌اند‌دراپ فلوهای ایجنتی می‌سازد، لنگ‌چین، لنگ‌فلو، اتوجن مایکروسافت و مقایسه‌ی مدل‌ها (کلاد و به‌خصوص بهبود سونت، کودکس اوپن‌ای‌آی، جمینی پرو و GPT‌های تازه) بررسی می‌شوند؛ همراه با نکته‌های عملی مثل کامیت‌کردن هر ورژن در گیت به‌عنوان چک‌پوینت، خطر هالوسینیشن و مفاهیم reward hacking / specification gaming. در ادامه پروتکل MCP به‌عنوان استانداردی برای اتصال LLM به ابزارها و APIها توضیح داده می‌شود و کانتکست [هکاتون AI ایجنت ETHGlobal](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html) (فوریه) که تیم‌های ایرانی در آن شرکت داشتند مرور می‌گردد. بخش بزرگی از اپیزود به هم‌افزایی AI و کریپتو اختصاص دارد: تفاوت ایجنت‌های اتونوموس (پلیر با والت و هدف مستقل) و ایجنت‌های دلگیت‌شده (کامپینین)، نمونه‌ی اسپارتان برای تریدینگ و تریژری منیجمنت، عامل‌های مچ‌میکینگ نتورکینگ و سوشال (مثل DataBarista)، شخصیت‌های دیجیتال و فورک‌کردن پرسونای توییتری. سپس امنیت با Trusted Execution Environment (اینتل SGX، کد اتستیشن و اینکلیو) و طراحی یک ایجنت اتونوموس واقعاً غیرقابل‌دخالت روی قرارداد هوشمند، و [رمزنگاری هومومورفیک کامل (Zama)](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html) بحث می‌شود. در پایان به حافظه‌ی ایجنت‌ها با RAG، وکتور دیتابیس و نالج‌گراف (OriginTrail)، مدیریت DAO و پروپوزال‌ها، اتوماسیون گزارش‌های مالی و آدیت قراردادها، و چشم‌اندازهای بلندپروازانه‌ی آینده‌ی همگرایی بلاکچین و هوش مصنوعی می‌رسیم؛ در حالی که وبسایت شیر یا خط در طول همین گفتگو کاملاً بازطراحی می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌ شده: ### تاریخچه و مبانی هوش مصنوعی * گذار از «ایف‌ایلز» و یادگیری ماشین مخصوص تسک‌های خاص به مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) که زبان انسان را می‌فهمند * از بین رفتن دردسرهای قدیمی مثل وب سمانتیک، ساخت دیتا استراکچر و گراف/تریپل دیتابیس‌ها برای پردازش متن * اینترفیس تازه: تعامل با سیستم صرفاً از طریق زبان طبیعی و نوشتار، بدون نیاز به کدنویسی * ورود عنصر «ریزنینگ» و تغییر بنیادی منطق برنامه‌نویسی نسبت به لاجیک خطی قدیم ### وایب کدینگ و ابزارهای توسعه * مفهوم «وایب کدینگ» و بازسازی زنده‌ی وبسایت شیر یا خط با چند پرامپت ساده به کلاد * اهمیت دادن کانتکست به مدل و رها کردن جزئیات دیزاین به خود سیستم * ابزارها و مدل‌ها: کلاد کد، کودکس اوپن‌ای‌آی، کرسر، جمینی پرو و مقایسه‌ی رفتار آن‌ها روی باگ‌ها * نالج مهندسی نرم‌افزار همچنان مهم است: کامیت هر ورژن در گیت به‌عنوان چک‌پوینت برای برگشت از هالوسینیشن * یولو مود و کیاس کدینگ، و مفاهیم reward hacking و specification gaming ### اتوماسیون و عامل‌های هوشمند * از پرامپت انجینیرینگ تا تعریف آبجکت «ایجنت» با رول و پرامپت مشخص * دادن ابزار به ایجنت (API call، گوگل سرچ) و اجرا/دیباگ کد در ترمینال * n8n برای ساخت فلوهای ایجنتی با درگ‌اند‌دراپ و اتوماسیون کارهای روزمره (ایمیل، تلگرام) * ابزارها و فریم‌ورک‌ها مانند LangChain، LangFlow و Autogen مایکروسافت * ضرورت ذهنیت ماجولار و مشخص‌کردن اسکوپ کار برای هر ایجنت ### MCP و اتصال AI به ابزارها * پروتکل MCP به‌عنوان استاندارد اتصال LLM به تول‌ها و APIها و پذیرش سریع آن به‌واسطه‌ی کلاد * مثال‌ها: MCP بلندر، MCP کوین‌بیس برای دسترسی ایجنت به کریپتو والت * تشبیه به متود کال‌های [اکزیکیوشن/کانسنسس کلاینت در اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) و ریست API بین مایکروسرویس‌ها * کرسر رولز و سیستم‌پرامپت‌ها و اینکه ایجنت‌ها لزوماً قوانین را کامل دنبال نمی‌کنند ### هم‌افزایی AI و کریپتو * تفاوت ایجنت‌های اتونوموس (پلیر با والت و هدف مستقل) و ایجنت‌های دلگیت‌شده (کامپینین) * اسپارتان در ElizaOS برای تریدینگ و تریژری منیجمنت با فی بسیار پایین * عامل‌های مچ‌میکینگ برای نتورکینگ و سوشال در کنفرانس‌ها (DataBarista) * شخصیت‌های دیجیتال و فورک پرسونای توییتری و مثال‌های character.ai * ElizaOS به‌عنوان لایه‌ای که کریپتوی فرگمنتد را روی UX زبان طبیعی یونیفای می‌کند و اینترپروبیلیتی را بالا می‌برد ### امنیت و رمزنگاری * مسئله‌ی اعتماد به ادعای «اتونوموس بودن» ایجنت‌ها و اصل don't trust, verify * Trusted Execution Environment و اینتل SGX: کد اتستیشن و اینکلیو * طراحی یک قرارداد هوشمند با ادمین‌کی درون اینکلیو و وریفای اتستیشن برای ساخت ایجنت واقعاً غیرقابل‌دخالت * محدودیت‌ها: هزینه و مموری کم TEE و اعتماد به سازنده‌ی سخت‌افزار (اینتل/AMD) * رمزنگاری هومومورفیک کامل (FHE) و پروژه‌ی Zama برای پردازش روی داده‌ی رمزشده ### حافظه‌ی ایجنت‌ها و مدیریت DAO * Fine-tuning در برابر RAG و ورود امبدینگ و وکتور دیتابیس * نالج‌گراف به‌عنوان نسل بعدی حافظه و ریزنینگ، به‌ویژه برای سوارم ایجنت‌ها * OriginTrail و نالج‌گراف دیسنترالایز با پروف و NFT برای هر تریپلیت * کاربرد در آدیت و ریپورت‌نویسی خودکار باگ‌ها و پارس گزارش‌های مالی * عامل‌های هوشمند به‌عنوان ساینر مالتی‌سیگ و وریفایر ترنزکشن‌ها، و [کمک به رأی‌گیری پروپوزال‌های DAO](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) ### آینده و جمع‌بندی * آیا بلاکچین می‌تواند حافظه و «قانون» AI باشد و نیاز به لایه‌ی رپر/ایندکسر برای پیوند دترمینیستیک و پروبابیلیستیک * تصور ایجنت‌های اتونوموس با کوین و کپیتال مستقل و انتقال تصمیم تخصیص سرمایه از انسان به AI * دستیار امنیتی شخصی برای ویریفای پر ترنزکشن و مسئله‌ی سیستم کردیت بدون اوور کولترالایز * ساخت ابزارهای رایگان و مفید برای مردم با وایب کدینگ (مثال PadSnap) و بازگشت به اینترنتِ ابزارساز ### نتیجه‌گیری این اپیزود نشان می‌دهد که ما در یک لحظه‌ی نادر تاریخی هستیم که هوش مصنوعی و بلاکچین در حال همگرایی‌اند و ابزارهایی مثل وایب کدینگ به هر کسی، حتی بدون پیش‌زمینه‌ی مهندسی نرم‌افزار، اجازه می‌دهند ایده‌هایش را بسازد؛ همان‌طور که وبسایت شیر یا خط طی همین گفتگو کاملاً از نو ساخته شد. کریپتو زیرساخت اعتماد و انتقال ارزش جهانی را فراهم می‌کند و AI لایه‌ی منطق و اینترفیس زبان طبیعی را؛ ترکیب این دو، از عامل‌های اتونوموس و مدیریت DAO تا امنیت با TEE و FHE، دری به کارهایی می‌گشاید که تا دیروز شدنی نبود. جمع‌بندی جمعی این بود که الان بهترین زمان برای ساختن است و در کنار این موج، باید حواسمان به تقویت رابطه‌ی انسان‌ها با یکدیگر هم باشد. ## **حاضران در این قسمت:** * شایان اسکندری: [shayan.es](https://shayan.es) * حمید باطنی: [x.com/n3wbateni](https://x.com/n3wbateni) * امین عباسلو: [linkedin.com//amin-abbasloo](https://www.linkedin.com/in/amin-abbasloo-3a2747121/) * امیر مبهوت: [x.com/amirmabhout](https://x.com/amirmabhout) ## منابع و لینک‌های ذکرشده - Shir Ya Khat Website: [shiryakhat.net](https://shiryakhat.net/) - Shir Ya Khat GitHub: [github.com/shiryakhat](https://github.com/shiryakhat) - Pull Request Website revamp to new version - Vibecoding live on Episode May 18, 2025 - AI x blockchain #12: [github.com/shiryakhat/website/pull/12](https://github.com/shiryakhat/website/pull/12) #### ابزارها و فریم‌ورک‌ها: - Awesome Vibe Coding: [github.com/filipecalegario/awesome-vibecoding](https://github.com/filipecalegario/awesome-vibe-coding) - LangChain: [github.com/langchain-ai/langchain](https://github.com/langchain-ai/langchain) - LangGraph: [github.com/langgraph](https://github.com/langgraph) - smolAgent: [github.com/smol-ai/developer](https://github.com/smol-ai/developer) - Cursor IDE: [cursor.sh](https://cursor.sh) - Autogen by Microsoft: [github.com/microsoft/autogen](https://github.com/microsoft/autogen) - Cursorrules: [github.com/cursorrules](https://github.com/cursorrules) - Dify (LLMOps Platform): [github.com/langgenius/dify](https://github.com/langgenius/dify) - Langflow: [github.com/langflow-ai/langflow](https://github.com/langflow-ai/langflow) #### پروژه‌ها و نمونه‌های کاربردی: - Chaoschain: [chaoschain.io](https://chaoschain.io) - Virtuals: [virtuals.ai](https://virtuals.ai) - ElizaOS: [github.com/ElizaOS](https://github.com/ElizaOS) - ElizaOS Framework: [elizaos.ai](https://elizaos.ai) - Spartan Agent Manager: [x.com/spartanversus](https://x.com/spartanversus) - DataBarista AI Matchmaker: [databarista.ai](https://databarista.ai) - OriginTrail (Decentralized Knowledge Graph): [origintrail.io](https://origintrail.io) - EthGlobal AI Showcase (AiVS): [ethglobal.com/showcase/aivs-o2t7f](https://ethglobal.com/showcase/aivs-o2t7f) - PocketFlow Tutorial Codebase: [github.com/The-Pocket/PocketFlow-Tutorial-Codebase-Knowledge](https://github.com/The-Pocket/PocketFlow-Tutorial-Codebase-Knowledge) - Arbitrum (OffchainLabs): [gitctx.com/OffchainLabs/arbitrum](https://gitctx.com/OffchainLabs/arbitrum) #### امنیت، رمزنگاری و سخت‌افزار: - Intel SGX Overview: [intel.com/.../software-guard-extensions](https://www.intel.com/content/www/us/en/products/docs/accelerator-engines/software-guard-extensions.html) - Fully Homomorphic Encryption: [en.wikipedia.org/wiki/Homomorphic_encryption](https://en.wikipedia.org/wiki/Homomorphic_encryption) - Zama (FHE Tooling): [zama.ai](https://www.zama.ai/) #### مدل‌های زبان و کدنویسی: - Claude Code GitHub: [github.com/anthropics/claude-code](https://github.com/anthropics/claude-code) - Claude Code Overview: [docs.anthropic.com/claude-code](https://docs.anthropic.com/en/docs/claude-code/overview) - OpenAI Codex: [openai.com/index/introducing-codex](https://openai.com/index/introducing-codex/) #### وایب‌کدینگ و ساخت اپلیکیشن‌ها: - Reddit VibeCoding Community: [reddit.com/r/vibecoding](https://www.reddit.com/r/vibecoding/) - Padsnap Launch Thread: [/r/AnalogCommunity/comments](https://www.reddit.com/r/AnalogCommunity/comments/1krqvw8/thanks_for_this_joyful_experience_padsnapapp_is/) - PadSnap App: [padsnap.app](https://padsnap.app) #### توییت‌ها و گفتگوهای مرتبط: - AI + Blockchain Commentary: [x.com/sbetamc/status/1891950821618663588](https://x.com/sbetamc/status/1891950821618663588) --- ### قسمت‌های مرتبط - [هاردفورک پکترا اتریوم (S07E05)](https://shiryakhat.net/2025/03/ethereum-pectra-upgrade.html) — در همین اپیزود مستقیماً به قسمت قبلی درباره پکترا و محاسبه سود ولیدیتور اشاره می‌شود و مثال وایب‌کودینگ حول همان موضوع ساخته می‌شود. - [هکتان‌های وب۳ و بلاکچین (S07E03)](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html) — ایده‌های AI ایجنت این اپیزود از هکتان ETH Global (فوریه) آمده که در قسمت هکتان‌ها بحث شده و همان تیم توسعه‌دهندگان ایرانی حضور دارند. - [اثبات سهام بازگشتی و آیگن‌لیر (S07E02)](https://shiryakhat.net/2024/04/restaking.html) — در اپیزود به استفاده از EigenLayer برای پروژه‌های AI ایجنت و استیکینگ اشاره می‌شود که پیش‌نیاز درک آن ایگن‌لیر است. - [راهنمای ایونت‌های وب۳ و اتریوم (S07E04)](https://shiryakhat.net/2025/02/devcon7.html) — ایجنت‌های مچ‌میکینگ و نتورکینگ طراحی‌شده برای کنفرانس‌ها مستقیماً به تجربه کنفرانس‌رفتن و دورهمی‌های اتریوم مربوط می‌شود. - [ییلد فارمینگ و حکمرانی (S04E06)](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — ایجنت‌های کریپتویی این اپیزود دیفای جیمناستیک، ییلد فارمینگ و تریژری منیجمنت انجام می‌دهند که مفاهیم پایه‌ای آن اینجا توضیح داده شده. - [اقتصاد غیرمتمرکز DeFi (S04E01)](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — استیکینگ و تعامل ایجنت‌ها با پروتکل‌های دیفای، بر بستر مفاهیم پایه‌ای دیفای که در این قسمت معرفی شده استوار است. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 سلام و معرفی - 03:50 مقدمه و تاریخچه‌ی هوش مصنوعی - 05:00 تفاوت‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین - 17:10 آغاز وایب کدینگ برای سایت شیر یا خط - 20:20 هوش مصنوعی و API calls و اجینت‌ها - 24:00 معرفی ایزارها و استفاده از N8N - 31:00 مدل‌ها و تفاوت آنها - 35:00 ابزارها و اتوماسیون - 50:00 در وایب کدینگ - 55:00 ابزارهای ویژه توسعه‌دهندگان - 01:05:00 به‌روزرسانی‌های زنده‌ی UI و انیمیشن سایت - 01:10:00 بررسی عمیق MCP و کاربردهای آن - 01:13:00 TEE و امنیت اجزایی کد - 01:20:00 هم‌افزایی AI و بلاکچین - 01:30:00 استفاده از AI در مدیریت DAO و عملیات مالی - 01:35:00 امنیت و رمزنگاری در AI و Blockchain - 01:38:22 knowledge graph و vector databases - 01:45:00 شخصیت‌های دیجیتال و کاربردهای آن - 01:55:00 ادامه و تکمیل وایب کدینگ سایت - 02:05:00 آینده‌ی تکنولوژی AI و بلاکچین - 02:15:00 جمع‌بندی و نمایش نتایج --- ## Privacy in Blockchain: Right or Crime Tool? | حریم خصوصی در بلاکچین – حق یا ابزار جرم؟ (S07E07) URL: https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html | Episode: S07E07 **Summary:** در قسمت هفتم فصل هفتم پادکست شیر یا خط به حریم خصوصی در بلاکچین می‌پردازیم؛ از شبه‌ناشناسی (pseudonymity) در بیتکوین و اتریوم و نقش ابزارهای تحلیل تراکنش مثل چین‌آنالیسیس و آرکام، تا داستان کامل تورنادو کش از یک هکتان در هاروارد تا محاکمه رومن استورم، تحریم‌های OFAC، پرونده الکسی پرتسف در هلند و کیس سامورایی والت. در این اپیزود درباره قراردادهای هوشمند، فناوری zkSNARK و زیرو-نالج، فانجیبیلیتی، میکسرها و CoinJoin، رمزارزهای حریم‌خصوصی مثل مونرو و زیکش، مانی سرویس بیزنس، مفهوم «کد = بیان»، هک اکسی اینفینیتی و گروه لازاروس کره شمالی، و آینده‌ی حریم خصوصی روی بیس‌لیر اتریوم صحبت می‌کنیم. **شیر یا خط** **[فصل هفتم - قسمت هفتم](https://shiryakhat.net/2025/08/privacy-blockchain-right-or-crime-tool.html)** Privacy in Blockchain: Right or Crime Tool? (S07E07) حریم خصوصی در بلاکچین – حق یا ابزار جرم؟ ------------------------------------------------------- در این اپیزود از پادکست شیر یا خط سراغ یکی از داغ‌ترین و بحث‌برانگیزترین موضوعات دنیای بلاکچین می‌رویم: حریم خصوصی. محور اصلی گفتگو داستان تورنادو کش است؛ از اینکه ایده از کجا آمد و چطور شکل گرفت تا اتفاقاتی که در این مسیر افتاد و در نهایت دادگاهی که همین چند روز پیش از ضبط به نتیجه رسید. آیا حریم خصوصی در تراکنش‌های دیجیتال یک حق بنیادین شهروندان است یا ابزاری که به دست مجرمان می‌افتد؟ This episode of the Shir Ya Khat (شیر یا خط) podcast unpacks the story of privacy on the blockchain through the lens of the Tornado Cash case, whose trial had just concluded, featuring a Switzerland-based crypto attorney and other guests. It explains why blockchain addresses are only pseudo-anonymous rather than truly anonymous—transactions and balances are publicly visible, network-layer IP and timezone leaks expose location, and KYC at centralized on-ramps/off-ramps lets firms like Chainalysis and Arkham Intelligence deanonymize users—and offers OPSEC tips such as fresh addresses per transaction, Bitcoin's UTXO coin-control versus Ethereum's account/balance model, using multiple wallets, DEXs, and avoiding centralized tokens like Tether that can be frozen. The hosts trace the broader history of the digital privacy fight, from the 1990s crypto wars, PGP and Phil Zimmermann, and cryptography-as-a-weapon export laws, to Web2 protections like GDPR and the "right to be forgotten" that blockchain's immutability cannot honor, invoking Edward Snowden, Julian Assange, and the "nothing to hide" fallacy. It covers the technical evolution of on-chain privacy: Bitcoin CoinJoin and fungibility, Monero's ring signatures, Zcash's shielded addresses, trusted-setup ceremonies and "toxic waste," a Zcash unsound-proof counterfeiting bug, and the maturing of zk-SNARKs, nullifiers, and DSLs like Circom and ZoKrates that enabled mixers such as Miximus, Semaphore, Möbius, and AZTEC. The episode details how Tornado Cash was founded at a Harvard hackathon by Roman Storm, Roman Semenov, and Alexey Pertsev, its TORN governance token, relayer network, notes, and legitimate uses (Ethereum staking deposit contracts, Vitalik's Ukraine donation, developers like Andre Cronje of Yearn Finance), before North Korea's Lazarus group laundered funds through it, triggering OFAC sanctions on the smart contract, USDC freezes by Circle, GitHub takedowns, and the arrests and prosecutions of its developers. Throughout, the discussion frames the core tension—privacy as a fundamental human right versus its use as a tool for money laundering and crime—alongside the Voyager/Virgil Griffith sanctions precedent, the Axie Infinity/Ronin hack, and what these legal battles mean for Ethereum's coming of age. ## توضیحات اپیزود این اپیزود با حضور شایان، فاطمه (وکیل دادگستری در سوئیس که کیس تورنادو کش را از نزدیک و به‌صورت حضوری در دادگاه دنبال کرده)، مهدیه و حمید، بحث حریم خصوصی را از پایه باز می‌کند. گفتگو با این نکته‌ی کلیدی آغاز می‌شود که آدرس‌های بلاکچینی ناشناس (anonymous) نیستند بلکه شبه‌ناشناس (pseudonymous) هستند؛ همه‌ی تراکنش‌ها و موجودی یک آدرس برای همه قابل مشاهده است و با نکاتی مثل نشت آی‌پی و لوکیشن، احراز هویت در صرافی‌های متمرکز هنگام آن‌رمپ و آف‌رمپ، و ابزارهای تحلیلی مثل چین‌آنالیسیس می‌توان هویت افراد را کشف کرد. بچه‌ها درباره‌ی نکات عملی حفظ حریم خصوصی صحبت می‌کنند؛ از توصیه‌ی وایت‌پیپر بیتکوین برای استفاده از آدرس جدید در هر تراکنش تا تفاوت مدل UTXO بیتکوین با [مدل اکانت‌بیس اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) و اینکه چرا ردیابی روی اتریوم راحت‌تر است. سپس بحث به مقایسه‌ی مسیر حریم خصوصی در اینترنت دهه‌ی نود (تور براوزر، وی‌پی‌ان) و تکرار همان مسیر در دنیای کریپتو کشیده می‌شود. حقوق حریم خصوصی در دنیای سنتی مانند قانون GDPR اروپا و مفهوم «حق فراموش‌شدن» (Right to be Forgotten) بررسی می‌شود و این تناقض مطرح می‌شود که هرچه وارد بلاکچین شود برای همیشه باقی می‌ماند. با مثال‌های واقعی مثل آندره کرونیه و تست کردن روی پروداکشن، و پدیده‌ی «آنچین ریپیتیشن»، نشان داده می‌شود چرا شفافیت کامل می‌تواند مشکل امنیتی جدی ایجاد کند. بحث فانجیبیلیتی (تعویض‌پذیری) و ارتباط آن با حریم خصوصی، هم در دنیای کش و شماره‌سریال اسکناس‌ها و هم در بیتکوین و کوین‌جوین، یکی از نقاط جالب گفتگوست. بخش اصلی اپیزود به داستان تورنادو کش اختصاص دارد؛ از تولد آن در [هکتان EthBoston](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html) دانشگاه هاروارد توسط رومن استورم، رومن سمنوف و الکسی پرتسف، تا معماری فنی مبتنی بر zkSNARK، سرمونی کامیونیتی، توکن گاورنس TORN، شبکه‌ی ریلیر و مکانیزم نوت. سپس تحریم تورنادو کش توسط OFAC پس از هک اکسی اینفینیتی و رونین و ورود پول لازاروس، فریز شدن USDC توسط سیرکل، بستن ریپازیتوری در گیت‌هاب، دستگیری الکسی پرتسف در هلند و محاکمه‌ی رومن استورم در نیویورک با جزئیات کامل روایت می‌شود. ## نکات اصلی بحث‌شده: ### مبانی حریم خصوصی در بلاکچین: * آدرس‌های بلاکچینی ناشناس نیستند بلکه شبه‌ناشناس (pseudonymous) هستند * راه‌های نشت هویت: آی‌پی و لوکیشن در لایه‌ی شبکه، احراز هویت در آن‌رمپ/آف‌رمپ، و داده‌های فرانت‌اند دی‌اپ‌ها * نکات عملی: آدرس جدید برای هر تراکنش، کیف‌پول‌های جدا، زمان‌بندی متفاوت تراکنش‌ها، [استفاده از دکس‌ها](https://shiryakhat.net/2020/09/defi-dex-cex-evolution.html) * تفاوت مدل UTXO بیتکوین با مدل اکانت‌بیس اتریوم و راحت‌تر بودن ردیابی روی اتریوم * دو نوع حریم خصوصی: پنهان‌ماندن از طرف مقابل تراکنش، و مقاومت در برابر ردیابی توسط سرویس‌هایی مثل چین‌آنالیسیس ### ابزارهای تحلیل و ردیابی: * نقش چین‌آنالیسیس و دیاگرام‌های ارتباط آدرس‌ها و تراکنش‌ها * استفاده‌ی شرکت‌های آنالیتیکس از هوش مصنوعی و پترن‌ریکاگنیشن برای دنبال کردن پول حتی پس از میکسر (با صرف زمان و هزینه‌ی زیاد) * آرکام اینتلیجنس و مدل جایزه‌دادن برای لیبل‌کردن آدرس‌ها و خطرات امنیتی آن ### حقوق حریم خصوصی و مقایسه با دنیای سنتی: * قانون GDPR اروپا و حق فراموش‌شدن (Right to be Forgotten) و ناسازگاری آن با ماهیت دائمی بلاکچین * استدلال «من چیزی برای پنهان‌کردن ندارم» و پاسخ ادوارد اسنودن به آن (مثل «چیزی برای گفتن ندارم» بودن) * داده به‌عنوان باارزش‌ترین دارایی و قدرت و مالکیت داده ### فانجیبیلیتی و تاریخچه‌ی حریم خصوصی: * مفهوم فانجیبیلیتی و اینکه «یک بیتکوین لزوماً برابر یک بیتکوین نیست» به‌خاطر تاریخچه‌ی UTXO * کوین‌جوین به‌عنوان پاسخی برای حفظ فانجیبیلیتی و اهمیت الگو نداشتن در مبالغ و زمان‌بندی * «جنگ رمزنگاری» دهه‌ی ۹۰، اعتراض‌های مدنی مثل چاپ کد رمزنگاری روی تی‌شرت و کتاب، و پی‌جی‌پی فیل زیمرمن * فان‌فکت دابل هشینگ در بیتکوین و ترکیب استانداردهای اروپا و آمریکا به‌خاطر عدم اطمینان به بک‌دور دولت‌ها ### تورنادو کش و zkSNARK: * تولد در هکتان EthBoston هاروارد توسط رومن استورم، رومن سمنوف و الکسی پرتسف * پیشینه‌ی فنی: پروژه‌های آکادمیک و پروف‌آف‌کانسپت مثل میکسیموس و سمافور، فایل حکمدی ویتالیک درباره‌ی مینیمال میکسر، و ابزارهای زبان‌محور مثل سیرکام و زوکریت * توکن گاورنس TORN، سرمونی کامیونیتی و مفهوم «تاکسیک ویست»، شبکه‌ی ریلیر و مکانیزم نوت * استفاده‌های مشروع (مثل دیپلوی کانترکت استیکینگ اتریوم و دونیت ویتالیک به اوکراین) در کنار سوءاستفاده * فانجیبیلیتی و فلگ‌شدن کوین‌های خارج‌شده از میکسر توسط صرافی‌ها مثل کوین‌بیس ### تحریم OFAC و دستگیری‌ها: * تحریم یک اسمارت‌کانترکت برای اولین بار پس از هک اکسی اینفینیتی/رونین (۶۰۰ میلیون دلار) و ورود پول لازاروس کره شمالی * فریز USDC توسط سیرکل، بستن ریپازیتوری گیت‌هاب، و کد به‌عنوان «مطالب درسی» (مثال متیو گرین) و مفهوم for educational purposes only * دستگیری الکسی پرتسف در هلند زیر ۲۴ ساعت پس از تحریم و محکومیت او به پولشویی * اضافه شدن رومن سمنوف به لیست تحریم اشخاص و برداشته‌شدن تحریم اسمارت‌کانترکت‌ها در مارس ۲۰۲۵ ### پرونده‌ی رومن استورم در منهتن: * سه اتهام: تبانی برای پولشویی، تبانی برای اداره‌ی کسب‌وکار انتقال پول بدون مجوز (Money Service Business)، و تبانی برای نقض تحریم‌ها * اهمیت «دانش و نیت» (تی‌شرت هکتان، پیام‌های تلگرام و سرچ‌های گوگل) * شاهدان دادستانی: پیرزن قربانی کلاهبرداری (که پولش اصلاً به تورنادو کش نرسیده بود)، هکرهای زندانی، و فاندر اکسی اینفینیتی * استفاده‌ی سرمایه‌گذاران و چین‌آنالیسیس از پلید فیفث (Fifth) * بحث ونیو و اینکه چرا پرونده در منهتن مطرح شد * نتیجه: محکومیت فقط بابت اداره‌ی کسب‌وکار انتقال پول بدون مجوز و عدم اجماع هیئت منصفه (Hung Jury) درباره‌ی دو اتهام دیگر ### سامورایی والت و مانی سرویس بیزنس: * اعلام گیلتی بودن بنیان‌گذاران سامورایی والت چند روز پس از دادگاه رومن * راهنمای فینسن (FinCEN) درباره‌ی اینکه پلتفرم غیرمتمرکز و نان‌کاستدیال مانی سرویس بیزنس حساب نمی‌شود * تفاوت سامورایی والت (وجود سرور مرکزی برای کوردینیشن) و الزامات KYC و گزارش تراکنش‌ها ### آینده‌ی حریم خصوصی: * رمزارزهای حریم‌خصوصی مونرو (رینگ سیگنیچر) و زیکش (شیلد آدرس)، باگ تراست‌ستاپ اولیه‌ی زیکش و آپگرید شبکه * پروژه‌های ترکیبی مثل آزتک و تلاش‌های زی‌کی‌مانی و [لایه‌دوهای پرایویسی](https://shiryakhat.net/2021/10/scalability-blockchain-bottleneck.html) * کاهش سرمایه‌گذاری در پروژه‌های حریم خصوصی به‌خاطر ریسک‌های حقوقی * ایده‌ی «پرایویسی بای دیفالت» روی بیس‌لیر اتریوم، پروپوزال‌هایی مثل فورس اینکلوژن و [بحث سنسورشیپ رزیستنس در رودمپ اتریوم](https://shiryakhat.net/2019/12/devcon5-eth2-censorship.html) ### نتیجه‌گیری این اپیزود نشان می‌دهد که حریم خصوصی در بلاکچین موضوعی پیچیده است که در تقاطع فناوری، حقوق، فلسفه و جامعه‌شناسی قرار دارد. تجربه‌ی تورنادو کش و سامورایی والت نشان می‌دهد که وقتی یک سیستم باز و آزاد می‌سازید نمی‌توانید جلوی سوءاستفاده را بگیرید، اما همان‌طور که در اپیزود بحث شد، پرسش اصلی درباره‌ی «دانش و نیت» توسعه‌دهندگان است. جمع‌بندی گفتگو این است که بدون حریم خصوصی، بلاکچین مقاومت در برابر سانسور و ماهیت پابلیک خود را از دست می‌دهد؛ درست همان‌طور که در خانه حق داریم در را ببندیم بدون اینکه بازخواست شویم، حریم خصوصی هم باید به‌صورت پیش‌فرض روی بیس‌لیر بلاکچین جا بیفتد. آینده‌ی این حوزه به تلاش بخشی از کامیونیتی و تعامل سازنده بین توسعه‌دهندگان، قانون‌گذاران و جامعه‌ی جهانی بستگی دارد. ## **حاضران در این قسمت:** * شایان اسکندری: [shayan.es](https://shayan.es) * فاطمه فنی‌زاده: [x.com/Fatalmeh](https://x.com/Fatalmeh) * مهدیه امیری: [linkedin.com/in/mahdieh-amiri-blockchain](https://www.linkedin.com/in/mahdieh-amiri-blockchain) * حمید باطنی: [x.com/n3wbateni](https://x.com/n3wbateni) ## منابع و لینک‌های ذکرشده ### منابع تاریخی و آموزشی: - جلسه دوازدهم - Zero Knowledge و مباحث پیشرفته ۲ - دوره ۱۴۰۲: [https://www.youtube.com/watch?v=DfimVN-Kfds&list=PLDwI1rIhknpN-4ZnbcQfqDgM5dVY73ruS&index=12](https://www.youtube.com/watch?v=DfimVN-Kfds&list=PLDwI1rIhknpN-4ZnbcQfqDgM5dVY73ruS&index=12) - Bitcoin Whitepaper (Section 10): Privacy بخش حریم خصوصی در وایت‌پیپر بیتکوین - Bernstein v. State Department (1996): پرونده مبنای «کد = بیان» - Cypherpunk Manifesto: [https://activism.net/cypherpunk](https://activism.net/cypherpunk) - zkSNARKs in Ethereum (2016): [https://electriccoin.co/blog/zksnarks-in-ethereum](https://electriccoin.co/blog/zksnarks-in-ethereum) - Devcon4 Miximus Presentation: [https://slideslive.com/38911801/snarks-for-mixing-signaling-and-scaling](https://slideslive.com/38911801/snarks-for-mixing-signaling-and-scaling) ### پروژه‌ها و پروتکل‌ها: - Tornado Cash Wikipedia: [https://en.wikipedia.org/wiki/Tornado_Cash](https://en.wikipedia.org/wiki/Tornado_Cash) - Chainalysis: [https://chainalysis.com](https://chainalysis.com) - Samourai Wallet: [https://samouraiwallet.com](https://samouraiwallet.com) - Wasabi Wallet: [https://wasabiwallet.io](https://wasabiwallet.io) - Monero: [https://getmonero.org](https://getmonero.org) - Zcash: [https://z.cash](https://z.cash) - Privacy Pools: [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4563364](https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4563364) - Miximus (zkSNARK PoC): [https://github.com/barrywhitehat/miximus](https://github.com/barrywhitehat/miximus) - Aztec Protocol: [https://aztec.network](https://aztec.network) - Semaphore v1 Whitepaper: [https://semaphore.pse.dev/whitepaper-v1.pdf](https://semaphore.pse.dev/whitepaper-v1.pdf) ### منابع حقوقی و اسناد رسمی: - OFAC Sanctions JY0916: [https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0916](https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0916) - OFAC Delisting SB0057: [https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0057](https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0057) - DOJ Indictment Roman Storm & Semenov: [https://www.justice.gov/usao-sdny/file/1311391/dl?inline](https://www.justice.gov/usao-sdny/file/1311391/dl?inline) - Fifth Circuit Court Ruling: [https://www.ca5.uscourts.gov/opinions/pub/23/23-50669-CV0.pdf](https://www.ca5.uscourts.gov/opinions/pub/23/23-50669-CV0.pdf) - GDPR Information: [https://gdpr.eu](https://gdpr.eu) - Executive Order 13026 (Crypto Wars): اصلاح قوانین صادرات رمزنگاری ### پرونده‌های قضایی و محاکمات: - Roman Storm Trial Coverage: [https://www.coindesk.com/policy/2025/08/06/roman-storm-guilty-of-unlicensed-money-transmitting-conspiracy-in-partial-verdict](https://www.coindesk.com/policy/2025/08/06/roman-storm-guilty-of-unlicensed-money-transmitting-conspiracy-in-partial-verdict) - Samourai Wallet Developers Charges: [https://www.dlnews.com/articles/defi/storm-jurors-reach-split-verdict-in-criminal-trial](https://www.dlnews.com/articles/defi/storm-jurors-reach-split-verdict-in-criminal-trial) - Alexey Pertsev Conviction: [https://www.coindesk.com/policy/2024/05/14/tornado-cash-developer-alexey-pertsev-found-guilty-of-money-laundering](https://www.coindesk.com/policy/2024/05/14/tornado-cash-developer-alexey-pertsev-found-guilty-of-money-laundering) ### تحلیل‌های تخصصی و گزارش‌ها: - The Rage Tornado Cash Court Cover: [therage.co/tag/tornado-cash/](https://www.therage.co/tag/tornado-cash/) - Reuters Fifth Circuit Analysis: [https://www.reuters.com/legal/court-overturns-us-sanctions-against-cryptocurrency-mixer-tornado-cash-2024-11-27](https://www.reuters.com/legal/court-overturns-us-sanctions-against-cryptocurrency-mixer-tornado-cash-2024-11-27) - Circle USDC Freezing: [https://www.theblock.co/post/162172/circle-freezes-usdc-funds-in-tornado-cashs-us-treasury-sanctioned-wallets](https://www.theblock.co/post/162172/circle-freezes-usdc-funds-in-tornado-cashs-us-treasury-sanctioned-wallets) - GitHub Tornado Cash Ban: [https://www.theregister.com/2022/08/10/github_tornado_cookies](https://www.theregister.com/2022/08/10/github_tornado_cookies) - Coin Center Legal Defense: [https://coincenter.org](https://coincenter.org) - Electronic Frontier Foundation (EFF): [https://eff.org](https://eff.org) --- ### قسمت‌های مرتبط - [هکتان‌های وب۳ و بلاکچین](https://shiryakhat.net/2025/01/hackathons.html) — تورنادو کش در یک هکتان (EthBoston) متولد شد؛ این اپیزود تجربه‌ی هکتان‌ها را مفصل باز می‌کند. - [هوش مصنوعی و بلاکچین](https://shiryakhat.net/2025/05/ai-blockchain-vibecoding.html) — بحث تحلیل تراکنش‌ها و ردیابی آدرس‌ها با هوش مصنوعی و پترن‌ریکاگنیشن که در این اپیزود مطرح شد. - [تجمیع وام‌دهی و حکمرانی غیرمتمرکز](https://shiryakhat.net/2020/12/defi-yield-aggregators-governance.html) — یرن فایننس (اولین یلد اگریگیتور) و توکن گاورنس، مشابه توکن TORN تورنادو کش که در اپیزود مثال زده شد. - [اقتصاد غیرمتمرکز DeFi](https://shiryakhat.net/2020/07/defi-is-here-to-stay.html) — زمینه‌ی «دیفای سامر» و پروتکل‌های اتریوم که بستر استفاده و هک‌های مرتبط با تورنادو کش بودند. - [اتریوم](https://shiryakhat.net/2017/02/ethereum.html) — مدل اکانت‌بیس اتریوم و اسمارت کانترکت‌ها که پایه‌ی بحث ردیابی و حریم خصوصی در این اپیزود است. ### زمان‌بندی فصل‌ها - 00:00 مقدمه و معرفی موضوع حریم خصوصی در بلاکچین - 00:50 معرفی مهمانان - 01:42 مبانی حریم خصوصی در بلاکچین - 04:05 شبه‌ناشناسی vs ناشناسی کامل - Pseudonymity vs Anonymity - 06:48 نقش Chainalysis و ابزارهای تحلیل بلاکچین - 10:19 مقایسه با تحولات اینترنت و پروتکل‌های حریم خصوصی - 12:51 حقوق حریم خصوصی در دنیای سنتی (GDPR) - 16:10 تفاوت‌های بلاکچین با قوانین موجود و Right to be Forgotten - 19:45 معرفی CoinJoin و ابزارهای میکسینگ بیتکوین - 24:53 تاریخچه میکسرهای بیتکوین - Bitcoin Mixers History - 28:00 ورود به داستان تورنادو کش - Tornado Cash Story - 30:29 استقرار قراردادهای هوشمند و مکانیزم zkSNARKs - 33:49 معماری فنی تورنادو کش و ویژگی‌های آن - 37:24 Fungibility و اهمیت آن در رمزارزها - 38:52 تحریم‌های OFAC و پیامدهای آن - 41:13 تحلیل داده‌ها و ردیابی تراکنش‌ها - 42:46 پرونده قضایی Roman Storm - Criminal Case Analysis - 45:03 چالش‌های فنی و قانونی میکسرها - 47:19 تحلیل حقوقی «کد = بیان» - Code is Speech - 51:28 تاریخچه و توسعه تکنولوژی‌های Zero Knowledge - 52:04 سامورایی والت و CoinJoin - Samourai Wallet Case - 01:00:00 نقش دانشگاه‌ها در توسعه پروتکل‌های حریم خصوصی - 01:02:30 تجربیات عملی پیاده‌سازی پروتکل‌های حریم خصوصی - 01:07:38 تحلیل هک‌ها و آسیب‌پذیری‌های امنیتی - 01:08:41 آپدیت‌های سیستم و رفع باگ‌ها - 01:10:37 حملات سایبری و تأثیرات آن‌ها بر DeFi - 01:12:13 تحریم‌ها و تأثیرات آن بر بلاکچین - 01:15:02 دستگیری توسعه‌دهندگان و پیامدهای قانونی - 01:18:06 نقش کره شمالی و گروه Lazarus در سوءاستفاده - 01:20:21 هک‌های بزرگ Harmony و Nomad - 01:23:27 تأثیرات دستگیری‌ها بر صنعت بلاکچین - 01:24:08 پرونده Alexey Pertsev و محاکمه در هلند - 01:26:38 تحریم‌ها و تأثیرات آن بر فناوری و آموزش - 01:30:10 چالش‌های قانونی در دنیای کریپتو - 01:32:45 تحریم‌ها و مسائل حقوقی پیچیده - 01:35:49 تحلیل دادگاه و شواهد ارائه شده - 01:38:52 نتایج دادگاه Roman Storm و تأثیرات آن - 01:41:41 تحلیل نهایی و آینده تحریم‌های OFAC - 01:45:18 پیچیدگی‌های حقوقی دادگاه‌های میکسر - 01:52:48 شهادت‌ها و شواهد کلیدی در دادگاه - 01:59:26 نتایج دادگاه و Hung Jury (عدم اجماع هیئت منصفه) - 02:03:48 آینده پروژه‌های حریم خصوصی - 02:05:57 جنگ حریم خصوصی: Crypto Wars دهه ۹۰ vs امروز - 02:10:31 چالش‌های سرمایه‌گذاری در پروژه‌های Privacy - 02:12:58 اهمیت حریم خصوصی در بلاکچین و آینده آن - 02:15:17 جمع‌بندی: حق یا ابزار جرم؟ - 02:20:39 پایان