DeFi - The Finance in StableCoins

شیر یا خط - فصل چهار - قسمت دوم

اقتصاد غیر متمرکز ٫ DeFi

کوین های پایدار ٫ StableCoins

در ادامه سری دیفای، در این قسمت دوباره از بالا به مفهوم اقتصاد باز و غیرمتمرکز نگاه می‌کنیم و این‌بار عمیق‌تر سراغ کوین‌های پایدار می‌رویم. دیفای یک کوین یا پروژه‌ی خاص نیست؛ مجموعه‌ای از ابزارهای مالی است که روی بستر بلاکچین کنار هم پکیج می‌شوند تا اقتصاد باز را به کمک اتوماسیون و حذف واسطه‌ها بازتعریف کنند. این اپیزود بخشی از یک مجموعه‌ی چند قسمتی است که در انتهای آن قرار است تصویری کلی و از بالا از اینکه دیفای واقعاً چیست به‌دست بیاید.

توضیحات اپیزود

در این قسمت ابتدا تلاش می‌شود مفهوم دیفای روشن شود؛ درست مثل اینکه بخواهیم بپرسیم «فایننس چیست». برای این کار از پایه شروع می‌شود: اقتصاد به‌عنوان مدیریت منابع محدود در برابر نیازها تعریف می‌شود و فایننس یا مالی به‌عنوان یک لایه‌ی بالاتر روی اقتصاد که با دو مؤلفه‌ی زمان و ریسک سروکار دارد. همین منطق به دنیای کریپتو آورده می‌شود: هر بلاکچین مثل بیت‌کوین یک اقتصاد (کریپتو اکونومی) دارد که در آن پلیرها مثل ماینرها و یوزرها، نحوه‌ی عرضه و انگیزه‌بخشی مشخص شده‌اند؛ مثلاً سقف ۲۱ میلیونی بیت‌کوین و نصف‌شدن پاداش هر چهار سال. دیفای در واقع همان خدمات مالی است که روی این اقتصاد بلاکچینی تعریف می‌شود و در چند اپیزود به بخش‌های مختلف آن یعنی استیبل‌کوین، وام‌دهی و وام‌گیری، اکسچنج و سرمایه‌گذاری‌های پیشرفته پرداخته می‌شود.

محور اصلی گفتگو این است که چرا اصلاً باید خدمات مالی را غیرمتمرکز کرد. با مثال ساختن شهر روی زمین صاف اما دارای گسل در برابر منطقه‌ی کوهستانی، توضیح داده می‌شود که ساختن یک سرویس متمرکز (مثل اکسچنج بایننس یا استیبل‌کوینی مثل USDT) ساده‌تر است، اما وقتی این سرویس متمرکز روی یک بستر غیرمتمرکز مثل اتریوم یا بیت‌کوین بنا شود، خودش می‌تواند بلای جان کل اکوسیستم شود؛ همان‌طور که هک‌ها و ورشکستگی اکسچنج‌هایی مثل مانت‌گاکس و بیت‌فینکس نشان داد. به همین دلیل جنبش غیرمتمرکز کردن خدمات مالی شکل گرفت و اولین پاسخ به تمرکز، ساختن استیبل‌کوینی واقعاً غیرمتمرکز یعنی مِیکر دائو و دای بود.

بخش دوم اپیزود به طبقه‌بندی کوین‌های پایدار و همچنین یک بحث فلسفی و نقادانه اختصاص دارد. مطرح می‌شود که تتر با اینکه نه تمرکززدایی داشت، نه شفافیت و نه عدم سنسورشیپ، اما مثل «سیبی» بود که این حرکت را کلید زد و به‌عنوان یک قدم اول کاربردی، درس‌های زیادی از آن آموخته شد. در ادامه سیر تکاملی استیبل‌کوین‌ها از تتر به USDC و پاکسوس (قابلیت بازخرید و آدیت) و سپس به دای بر بستر اتریوم بررسی می‌شود، و در نهایت ساختار میکر دائو، مفهوم CDP، وثیقه‌گذاری بیش از اندازه، لیکوئیدیشن، اوراکل و گاورننس توکن به‌طور مفصل باز می‌شود.

نکات اصلی بحث‌شده

دیفای چیست و چرا غیرمتمرکز؟

• دیفای کوین خاصی نیست؛ مجموعه‌ای از پروژه‌ها و ابزارهای مالی است که روی بلاکچین با هم کار می‌کنند.
• خدمات روی اقتصاد بلاکچینی به دو دسته تقسیم می‌شوند: مالی و غیرمالی؛ بخش خدمات مالی همان دیفای است.
• فایننس با دو مؤلفه‌ی زمان و ریسک از اقتصاد متمایز می‌شود و همیشه با آینده سروکار دارد.
• بسیاری از این سرویس‌ها قبل از ۲۰۱۸ به‌صورت متمرکز وجود داشتند (اکسچنج‌ها، تریدینگ، فیوچرز و آپشن)، اما ساختن نسخه‌ی متمرکز روی بستر غیرمتمرکز یک خطر بنیادین دارد.

شاخصه‌های دیفای

• سه شاخصه‌ی اصلی مطرح شد: عدم سنسورشیپ، تمرکززدایی (Decentralization) و شفافیت (Transparency).
• شفافیت مهم‌ترین دستاورد دانسته شد؛ در صورت هک، همه‌چیز روی کد باز قابل مشاهده است و بازار همان لحظه می‌تواند واکنش نشان دهد، برخلاف هک‌های پنهان مانت‌گاکس یا بیت‌فینکس.
• تمرکززدایی باعث حذف مرکزیت، کاهش دستکاری و کاهش هزینه‌ها می‌شود؛ نبود سنسورشیپ به معنای نبود مرکز کنترل است.

ابزارهای جدیدی که دیفای آورد

• فلش‌لون: ابزاری کاملاً جدید که در فایننس متمرکز اصلاً وجود نداشت (در اپیزود وام‌دهی و وام‌گیری بازتر می‌شود).
• کامپوزیبیلیتی یا سازگاری: امکان استفاده از چند پروژه در یک ترنزکشن، اتصال اسمارت‌کانترکت‌ها به یکدیگر و ساختن رفتارهای اتومیت مثل آربیتراژ بین دکس‌ها با چند خط کد.

بحث فلسفی و نقادانه

• استیبل‌کوینی مثل تتر که نقطه‌ی شروع بود، هیچ‌کدام از سه شاخصه را نداشت؛ استفاده از آن یعنی پذیرش سرویس بانکی متمرکز و غیرشفاف.
• مرحله‌ی گذار از مدل متمرکز به غیرمتمرکز به‌طور فطری زمان‌بر است و در این بین حک‌ها و مشکلات ممکن است پیش بیاید.
• نقد مطرح‌شده: بسیاری از پروژه‌های دیفای در عمل دنبال آن فلسفه‌ی تمرکززدایی نیستند و بیشتر یک بازار و ابزار در ذهنشان است؛ نیاز و درخواست کاربران از بیرون دیکته می‌شود و ذهنیت کاربر هنوز با فرهنگ بانکی و متمرکز شکل گرفته است.
• فلسفه‌ی تمرکززدایی با تِرِیدآف همراه است؛ برای به‌دست‌آوردن هر چیز دیگری (دیتا، مقیاس، امنیت) بخشی از تمرکززدایی قربانی می‌شود.
• تجربه‌ی کاربران ایرانی نشان داد بعضی به دلیل عدم سنسورشیپ به سراغ این سیستم می‌آیند، اما اکثریت قریب‌به‌اتفاق کاربران تتر اصلاً به این مشکلات فکر نمی‌کنند.

طبقه‌بندی کوین‌های پایدار (StableCoin)

• دو دسته‌ی کلی: با پشتوانه و بدون پشتوانه.
• با پشتوانه‌ی فیات، بدون قابلیت بازخرید: مثل تتر (USDT)؛ پشتوانه دلاری در بانک اما توکن قابل بازخرید از خود بنیاد نیست و ریسک بانک‌ران (هجوم به بانک) دارد.
• با پشتوانه‌ی فیات، با قابلیت بازخرید: مثل USDC و پاکسوس؛ قابلیت بازخرید، اعتماد بیشتر و ارائه‌ی آدیت به کاربران؛ کوین‌بیس پشت USDC از خلأ شفافیت تتر استفاده کرد.
• با پشتوانه‌ی کریپتو: مثل دای (DAI) که با اتر و وثیقه‌گذاری بیش از اندازه ساخته می‌شود.
• بدون پشتوانه (مداخله‌ای): با دخالت اسمارت‌کانترکت در عرضه (مثل بیسیس) یا حراج سکه؛ به دلیل نبود پشتوانه و بازار پایین، کاربرد کمی دارند و همان چیزی هستند که بلاکچین از آن فراری بود.

میکر دائو و دای (CDP)

• دای اولین استیبل‌کوین و پروژه‌ی مالی غیرمتمرکز واقعی بر بستر اتریوم است که فاند زیادی جمع کرد؛ در زمان ضبط، حدود ۹۰۰ میلیون دلار در قراردادهای هوشمند آن قفل شده بود.
• به دلیل نوسان اتر، از وثیقه‌گذاری بیش از اندازه (Over-collateralization) استفاده می‌شود؛ برای هر یک دای باید معادل یک‌ونیم دلار اتر قفل شود.
• خروجی این کار یک استیبل‌کوین (دای) و یک موقعیت معاملاتی به نام CDP است که نوعی اهرم (لوریج) روی اتر ایجاد می‌کند.
• اگر ارزش وثیقه از حد یک‌ونیم پایین‌تر بیاید، هر کسی می‌تواند فانکشن لیکوئیدیشن (شناوری) را صدا بزند و موقعیت با تخفیف به مزایده گذاشته می‌شود؛ دقیقاً مشابه مارجین تریدینگ.
• استیبیلیتی فی (کارمزد) رابطه‌ی بین دارنده‌ی استیبل‌کوین و دارنده‌ی CDP را برقرار می‌کند و ابزار تنظیم عرضه و تقاضای دای است.
• گاورننس: پارامترها ابتدا به‌صورت متمرکز توسط برنامه‌نویسان تعیین شد، سپس با کوین میکر و ساختار DAO (سازمان خودگردان غیرمتمرکز) به رأی‌گیری سپرده شد؛ اما این مدل هنوز کاملاً غیرمتمرکز نیست و به سمت نوعی «کپیتالیسم» می‌رود که هرکس سرمایه‌ی بیشتری دارد رأی بیشتری می‌خرد.
• اوراکل: میکر دائو برای دریافت قیمت اتر به دلار از حدود سیزده انتیتی مختلف استفاده می‌کند که میانگین قیمت‌هایشان به اسمارت‌کانترکت داده می‌شود تا اعتماد به یک ارگانیزیشن کاهش یابد.

محدودیت CDP و مسیر پیش رو

• وعده‌ی CDPها اگر نتوان برایشان بازاری ایجاد کرد عملاً بلااستفاده می‌ماند؛ CDPها فانجبل و قابل تعویض نیستند و هر CDP با CDP دیگر فرق دارد، بنابراین بازار مستقیمی برایشان وجود ندارد.
• برای ساختن دای، کسی که استیبل‌کوین می‌خواهد باید ابتدا یک موقعیت معاملاتی روی اتر باز کند که شاید اصلاً از آن گریزان باشد.
• پروژه‌های جدیدتری مثل سینتتیکس (sUSD) لیکوئیدیشن شناوری را حذف کرده‌اند و با مکانیزم ریوارد کار می‌کنند؛ پروژه‌ی لِن (Lien) نیز رویکرد دیگری برای غیرمتمرکزتر کردن ارائه داده است.
• رِپیوتیشن به‌عنوان یک شاخصه‌ی جدید در گاورننس و اوراکل‌ها مطرح شد؛ مثلاً چین‌لینک با اسمارت‌کانترکتی که رپیوتیشن اوراکل‌ها را بر اساس صداقت پاسخ‌هایشان به‌روزرسانی می‌کند.

نتیجه‌گیری

دیفای مجموعه‌ای از خدمات مالی روی بستر بلاکچین است که هدف نهایی آن غیرمتمرکز کردن و شفاف‌سازی مالی است. کوین‌های پایدار نقطه‌ی شروع این مسیر بودند و در دو دسته‌ی اصلی با پشتوانه و بدون پشتوانه قرار می‌گیرند؛ نسل جدیدتر و مورد اعتماد دیفای، استیبل‌کوین‌های با پشتوانه‌ی کریپتو مثل دای هستند. با اینکه هیچ پروژه‌ای هنوز به تمرکززدایی کامل نرسیده و در هر لایه‌ای ردی از تمرکز باقی است، مسیر به‌صورت قدم‌به‌قدم به سمت مدل غیرمتمرکزتر پیش می‌رود. در اپیزودهای بعدی سراغ سایر ابزارهای مالی دیفای می‌رویم تا این اقتصاد باز کامل‌تر تعریف شود.

حاضرین این جلسه:

• Babak Jalilvand
• Mehdi Salehi
• Reza Nourmohammadi
• Shayan Eskandari
• Meysam Rezaei
• Pedram Birack

قسمت‌های مرتبط

• دیفای، اقتصاد غیرمتمرکز (S04E01) — قسمت قبلی همین سری و مقدمهٔ مستقیم این اپیزود؛ کلیات دیفای و استیبل‌کوین‌ها را معرفی کرد که اینجا ادامه یافته
• لیکویدیشن، ییلد فارمینگ و حکمرانی (S04E06) — مباحث لیکویدیشن/شناوری، لیکویدیتی ماینینگ و گاورننس توکن میکردائو که در این قسمت مطرح و به آینده موکول شد
• پروتکل‌های وام‌دهی و کامپاند (S04E05) — بحث قرض‌دهی/وام‌گیری و فلش‌لون که در این اپیزود قول داده شد جداگانه توضیح داده شود
• بازارسازهای خودکار و یونی‌سواپ (S04E04) — یونی‌سواپ و مسئلهٔ اوراکل و تعیین نرخ که در این قسمت به‌عنوان نمونهٔ دیسنترالایز مطرح شد
• صرافی‌های غیرمتمرکز (S04E03) — تکامل دکس‌ها و مقایسهٔ سنترال/دیسنترال اکسچنج و آربیتراژ که در این اپیزود بارها به آن اشاره شد